چهارشنبه، د ۲۰۲۶ کال د نومبر ۴مه | د ۱۴۰۵ کال د لړم ۱۳مه
افغانستان؛ له استعماري مقاومت څخه تر سیاسي خپلواکۍ پورې
په ۱۸۴۰ کال کې د پروان په جګړه کې د برتانوي ځواکونو له ماتې وروسته، چې د نومبر په ۲مه نېټه رامنځته شوې وه، امیر دوستمحمد خان، چې تر دې وړاندې له کابله وتلی او بخارا ته پناه وړې وه، د همدې کال د نومبر په ۴مه نېټه ویلیم مکناټن، د بریتانیا سیاسي استازي ته تسلیم شو او خپله توره یې هغه ته وسپارله. نوموړی وروسته هند ته ولېږدول شو. دا پېښه د افغان ـ انګرېز د لومړۍ جګړې د لومړي پړاو یوه برخه وه؛ هغه جګړه چې د امیر له لنډمهاله لرې کېدو سره سره یې د بهرني اشغال پر وړاندې د افغانانو مقاومت پای ته ونه رساوه، بلکې راتلونکی کال په کابل کې د پراخ ولسي پاڅون په بڼه یوې برخلیکټاکونکې مرحلې ته ورسېده.
۴ نومبر ۱۸۴۱ | د کابل پاڅون او د برتانوي اشغالګر پوځ د اکمالاتي مرکز ماتې
د کابل د هغه ولسي پاڅون په دوام کې، چې د ۱۸۴۱ کال د نومبر له پیل څخه د برتانوي پوځي اشغال او د شاه شجاع د لاسپوڅي حکومت پر ضد پراخ شوی و، افغان مبارزینو د نومبر په ۴مه نېټه د برتانوي ځواکونو پر اکمالاتي کلا (Commissariat Fort) برید وکړ. برتانوي ځواکونو د دغه مرکز د ژغورلو لپاره څو ځله مرستندوی ځواکونه واستول، خو د افغان مبارزینو تر سختو بریدونو لاندې شاتګ ته اړ شول. د کلا مدافعین په پای کې اړ شول چې خپل مورچل پرېږدي او اکمالاتي زېرمتونونه د افغان مبارزینو لاس ته ولوېدل. دې ماتې د اشغالګر پوځ پر اکمالاتي امکاناتو او اکمالاتي لارو دروند ګوزار وکړ او په کابل کې د برتانوي پوځي دریځ د ړنګېدو په بهیر کې یوه مهمه پېښه وه.
۴ نومبر ۱۹۱۹ | د افغانستان خپلواکي د بریتانیا د پارلمان د بحثونو په محور کې
د افغان ـ انګرېز د درېیمې جګړې او د ۱۹۱۹ کال د اګست په ۸مه د راولپنډۍ د تړون له لاسلیک وروسته، د همدې کال د نومبر په ۴مه د بریتانیا د اعیان مجلس د جګړې پایلې او د افغانستان د خپلواکۍ دریځ تر بحث لاندې ونیو. د دغو بحثونو مهم محور د افغانستان پر بهرنیو اړیکو د بریتانیا د پخوانیو محدودیتونو لغوه کول او په نړیوالو اړیکو کې د دغه هېواد د خپلواکۍ په رسمیت پېژندل وو. د بحثونو په ترڅ کې د بریتانیا د استازي د یوه لیک متن هم وړاندې شو، چې د افغانستان په کورنیو او بهرنیو چارو کې یې پر رسمي خپلواکۍ ټینګار کاوه. دغه مذاکرات د امانالله خان په دوره کې د افغان ولس د خپلواکۍغوښتونکې مبارزې د سیاسي پایلو او د افغانستان پر بهرني سیاست د بریتانیا د پخوانۍ ولکې د شاتګ څرګندونه کوله.
نړۍ؛ له ولسي پاڅونونو څخه د استبداد پر وړاندې مبارزې پورې
۴ نومبر ۱۷۸۰ | د توپاک امارو دویم لوی پاڅون د هسپانوي استعمار پر ضد
خوزه ګابریل کوندورکانکي، چې د توپاک امارو دویم په نوم پېژندل کېده، د هسپانوي استعمار چارواکی انتونیو دې اریاګا د تینتا په سیمه کې ونیو. دغه اقدام په جنوبي امریکا کې د هسپانوي استعماري واکمنۍ، استثمار او د بومي وګړو د جبري کار پر وړاندې د یوه پراخ پاڅون پیل و. دغه پاڅون د امریکا په لویه وچه کې د استعمار ضد مبارزې له مهمو خوځښتونو څخه وګرځېد.
۴ نومبر ۱۷۹۱ | د واباش سیند په جګړه کې د امریکا د پوځ ماتې
د شمالي امریکا د بومي وګړو کنفدراسیون ځواکونو د واباش سیند په جګړه کې د ارتور سېنټ کلیر په مشرۍ د متحده ایالاتو پوځ ته درنه ماتې ورکړه. دغه بریا د بومي وګړو پر وړاندې د امریکا د پوځي جګړو په تاریخ کې د دغه هېواد له سترو ماتو څخه ګڼل کېږي او د استعماري پراختیا پر وړاندې د بومي ولسونو مقاومت یې لا روښانه کړ.
۴ نومبر ۱۸۳۹ | په بریتانیا کې د نیوپورټ چارټیسټانو پاڅون
زرګونه کارګران او د چارټیسټ غورځنګ پلویان د جان فراسټ، زفانیا ویلیامز او ویلیام جونز په مشرۍ د وېلز نیوپورټ ښار پر لور وخوځېدل. هغوی د سیاسي اصلاحاتو او د دیموکراتیکو حقونو د پراختیا، په ځانګړي ډول د کارګرانو لپاره د رایې ورکولو د حق غوښتنه کوله. د وېسټګېټ هوټل مخې ته خونړۍ نښته وشوه، چې شاوخوا ۲۲ کسان پکې ووژل شول. د نیوپورټ پاڅون د نولسمې پېړۍ په بریتانیا کې د کارګري او دیموکراتیکو پاڅونونو له مهمو پېښو څخه ګڼل کېږي.
۴ نومبر ۱۵۷۶ | په انتورپ کې د هسپانوي ځواکونو غوسه؛ د ښار وژنه او لوټمار
د اتیا کلنې جګړې په ترڅ کې، د هسپانوي پوځ سرغړونکو او بغاوتکوونکو سرتېرو د انتورپ پر ښار برید وکړ او هغه یې په پراخه کچه لوټ کړ. دغه پېښه، چې د «هسپانوي غوسې» په نوم مشهوره شوه، د ښار د ګڼو اوسېدونکو له وژنې او پراخې ورانۍ سره مل وه او د هسپانوي واکمنۍ پر وړاندې د هالنډیانو د مقاومت په تاریخ کې په یوه مهم پړاو بدله شوه.
۴ نومبر ۱۹۲۲ | په مصر کې د توتعنخآمون د مقبرې د وره کشف
د هاوارډ کارټر په مشرۍ د لرغونپېژندنې ډلې د مصر د پاچاهانو په دره کې د فرعون توتعنخآمون د مقبرې د وره لومړۍ زینې وموندلې. دغه کشف د نړۍ د لرغونپېژندنې په تاریخ کې یوه له مهمو پېښو څخه وه او د لرغوني مصر د تمدن په اړه یې څېړونکو ته نوې پوهه وړاندې کړه.
کارګري خوځښتونه او له فاشیزم سره مبارزه
۴ نومبر ۱۹۳۶ | د هسپانیې د جمهوریت حکومت ته د انارکوسندیکالیستانو د استازو ننوتل
د هسپانیې د کورنۍ جګړې په ترڅ کې، د کار ملي کنفدراسیون (CNT) څلورو استازو د جمهوریت غوښتونکي حکومت غړیتوب ترلاسه کړ. دغه سازمان په هسپانیه کې یو لوی انارکوسندیکالیستي او کارګري سازمان و. دا پېښه د فرانکو د فاشیستي ځواکونو پر وړاندې د مبارزې په ترڅ کې د هسپانیې د کارګري خوځښت له مهمو سیاسي بدلونونو څخه وه او د جمهوریتپالو مقاومت په بهیر کې یې د کارګري سازمانونو پراخ رول څرګنداوه.
۴ نومبر ۱۹۳۶ | د جرمني د کمونیست مبارز اِتکار آندره د نازيانو له خوا اعدامېدل
اِتکار آندره، د جرمني کمونیست مبارز او د کارګري خوځښت فعال، چې د فاشیزم ضد مقاومت له پېژندل شویو څېرو څخه و، د نازي رژیم په امر اعدام شو. نوموړی د فاشیزم پر ضد د سیاسي فعالیتونو او د کارګرانو د سازمانولو له امله نیول شوی او زنداني شوی و. د هغه اعدام د هټلري جرمني تر واکمنۍ لاندې د کمونیستانو، کارګرانو او ازاديغوښتونکو ځواکونو د خونړي ځپلو یوه څرګنده بېلګه وه.
سیاسي او نړیوالې پېښې
۴ نومبر ۱۹۵۶ | بوداپست ته د شوروي ځواکونو ننوتل او د هنګري د پاڅون ځپل
د شوروي اتحاد پوځي ځواکونه له ټانکونو او درنو پوځي وسایلو سره بوداپست ته ننوتل او د هنګري پاڅون یې وځپه. دغه پوځي مداخلې د خونړیو نښتو، د زرګونو کسانو د وژل کېدو او ټپي کېدو او د ګڼ شمېر وګړو د تېښتې لامل شوه. دا پېښه د سړې جګړې په تاریخ کې له مهمو بدلونونو څخه او په ختیځه اروپا کې د شوروي اتحاد له تر ټولو لانجمنو پوځي مداخلو څخه ګڼل کېږي.
۴ نومبر ۱۹۷۹ | په تهران کې د امریکا د سفارت د یرغمل نیونې د کړکېچ پیل
د ایراني محصلینو یوې ډلې په تهران کې د امریکا پر سفارت برید وکړ او د سفارت کارکوونکي یې یرغمل کړل. دغه کړکېچ ۴۴۴ ورځې دوام وکړ او له ۱۹۷۹ کال د انقلاب وروسته د ایران او امریکا په اړیکو کې په یوې مهمې تاریخي پېښې بدل شو.
۴ نومبر ۱۹۹۵ | د اسرائیلو د لومړي وزیر اسحاق رابین ترور
د اسرائیلو لومړی وزیر اسحاق رابین په تلابیب کې د سولې د بهیر په ملاتړ له یوې غونډې وروسته د یوه ښياړخي افراطي کس له خوا ترور شو. د هغه وژنې د اسرائیلو او فلسطین ترمنځ د سولې بهیر ته سخت ګوزار ورکړ او په سیمه کې یې پراخې سیاسي پایلې لرلې.
۴ نومبر ۲۰۰۸ | د امریکا د ولسمشرۍ لپاره د بارک اوباما ټاکل کېدل
بارک اوباما، د ډیموکرات ګوند نوماند، د امریکا د ولسمشرۍ په ټاکنو کې بریالی شو او د دغه هېواد د لومړي تورپوستي ولسمشر په توګه وټاکل شو. د هغه بریا د امریکا په کورني سیاست کې یوه تاریخي پېښه وه او د نړۍ په سیاسي ډګر کې یې پراخ انعکاس وموند.
۴ نومبر ۲۰۱۶ | د اقلیمي بدلونونو په اړه د پاریس تړون نافذېدل
د پاریس تړون، چې په ۲۰۱۵ کال کې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې لپاره تصویب شوی و، د ۲۰۱۶ کال د نومبر په ۴مه په رسمي توګه نافذ شو. دغه تړون د شنو خونو د ګازونو د خپرېدو د کمولو، د ځمکې د تودوخې د زیاتوالي د محدودولو او د اقلیمي بحران پر وړاندې د هېوادونو د ګډې همکارۍ لپاره یو نړیوال چوکاټ رامنځته کړ.