د تاریخ په پاڼو کې؛ د کابل له پاڅون څخه د آزادۍ او عدالت تر مبارزې پورې
افغانستان
۲ نومبر ۱۸۴۱ | د بریتانوي اشغال پر وړاندې د کابل د پاڅون پیل
د ۱۸۴۱ کال د نومبر په دویمه، په کابل کې د بریتانوي پوځي او سیاسي حضور پر وړاندې پراخ ولسي پاڅون پیل شو. د پاڅونوالو له خوا د بریتانیا د سیاسي استازي الکساندر برنز پر کور برید وشو او هغه ووژل شو. دغه پاڅون د بهرني لاسوهنې، د پردي واکمنۍ د تحمیل او د اشغالګرو ځواکونو د چلند پر وړاندې د خلکو د ژورې ناخوښۍ پایله وه. دا ولسي پاڅون ډېر ژر د افغانستان او بریتانیا د لومړۍ جګړې په یوه ټاکونکي پړاو بدل شو. د افغانستان د خلکو مقاومت د خپلواکۍ او د برخلیک د ټاکلو د حق لپاره د مبارزې یوه څرګنده بېلګه وه.
۲ نومبر ۲۰۲۰ | پر کابل پوهنتون ترهګریز برید
په دې ورځ، وسلهوالو بریدګرو پر کابل پوهنتون برید وکړ او محصلین او استادان یې په نښه کړل. د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، په دې برید کې ۱۹ ملکي وګړي ووژل شول او ۵۲ نور ټپیان شول. دغه برید نه یوازې د ګڼو ځوانانو او محصلینو ژوند واخیست، بلکې د افغانستان علمي چاپېریال، د فکر ازادي او د یوه روښانه راتلونکي لپاره د ځوان نسل هیلې یې هم سختې زیانمنې کړې. پر پوهنتون برید، په حقیقت کې، پر پوهې، پوهاوي او د آزادې او پرمختللې ټولنې د جوړولو پر حق برید و.
سیمه او منځنی ختیځ
۲ نومبر ۱۹۱۷ | د بالفور اعلامیې صادرېدل او د فلسطین د مسئلې نوی پړاو
په دې ورځ، د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیر ارتور جېمز بالفور، لارډ روچیلډ ته یو لیک واستاوه او په هغه کې یې د فلسطین په خاوره کې د یهودانو لپاره د یوه ملي ټاټوبي د جوړېدو په اړه د بریتانیا د حکومت ملاتړ اعلان کړ. دا اعلامیه په داسې وخت کې صادره شوه چې فلسطین د عثماني سترواکۍ یوه برخه وه او د سیمې اصلي اوسېدونکي د خپل برخلیک په ټاکلو کې د بریتانیا په پرېکړه کې هېڅ ونډه نه لرله. د بالفور اعلامیه د فلسطین د شخړې له بنسټیزو تاریخي اسنادو څخه وګرځېده او سیاسي او ټولنیزې پایلې یې په راتلونکو لسیزو کې لا ژورې شوې.
۲ نومبر ۱۹۵۶ | د سویز کړکېچ او د ملګرو ملتونو د ۹۹۷ پرېکړهلیک تصویب
پر مصر د بریتانیا، فرانسې او اسرائیلو له پوځي یرغل وروسته، د سویز کړکېچ د سړې جګړې د دورې په یوه مهم نړیوال بحران بدل شو. د نومبر په دویمه، د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ ۹۹۷ پرېکړهلیک تصویب کړ چې د پوځي عملیاتو د درولو او اوربند غوښتنه یې کوله. دغه کړکېچ وروسته له هغه رامنځته شو چې جمال عبدالناصر د سویز کانال ملي اعلان کړ؛ هغه اقدام چې موخه یې د نړۍ د سوداګرۍ پر یوه مهمه ستراتیژیکه لار د استعماري کنټرول پای ته رسول وو. د بهرنیو ځواکونو پر وړاندې د مصر مقاومت په عربي نړۍ او له استعمار څخه د خپلواکۍ په لټه کې هېوادونو کې د استعمار ضد مبارزې په یوه مهم سمبول بدل شو.
۲ نومبر ۱۹۶۴ | د ملک سعود د واکمنۍ پای او د فیصل واک ته رسېدل
د ۱۹۶۴ کال د نومبر په دویمه، ملک سعود د شاهي کورنۍ د داخلي اختلافاتو او سیاسي او اقتصادي کړکېچونو له زیاتېدو وروسته له واکه لېرې شو او ورور یې فیصل بن عبدالعزیز د سعودي عربستان پاچا شو. د واک دغه بدلون د هېواد د ادارې او په شاهي جوړښت کې د واک د تمرکز پر سر د اوږدو اختلافاتو پایله وه. فیصل په راتلونکو کلونو کې د سیمې او عربي هېوادونو په سیاست او د سعودي عربستان په نړیوالو اړیکو کې مهم رول ولوباوه.
۲ نومبر ۲۰۲۲ | د ایتوپیا د تیګرای په جګړه کې د دښمنیو د درولو تړون
د ایتوپیا د فدرالي حکومت او د تیګرای د خلکو د آزادۍ جبهې استازو د جنوبي افریقا په پلازمېنه پرتوریا کې د دښمنیو د درولو تړون لاسلیک کړ. دغه تړون د افریقایي ټولنې په منځګړیتوب او له نږدې دوو کلونو خونړۍ جګړې وروسته ترلاسه شو. جګړې د ګڼو خلکو د وژل کېدو، پراخو بېځایه کېدنو او سخت بشري ناورین لامل شوې وه. د پرتوریا تړون د جګړې د درولو، د بنسټیزو خدمتونو د بېرته فعالولو او د کړکېچ د سیاسي حل لپاره یو مهم ګام ګڼل کېده.
نړۍ
۲ نومبر ۱۷۹۵ | په فرانسه کې د دیرکتوار نظام د فعالیت پیل
د فرانسې د جمهوریت د درېیم کال د اساسي قانون له تصویب وروسته، د ۱۷۹۵ کال د نومبر په دویمه د دیرکتوار حکومتي نظام خپل فعالیت پیل کړ. په دې نظام کې اجرائیوي واک د پنځو مدیرانو په لاس کې و. دغه جوړښت د فرانسې د ستر انقلاب او د ترهګرۍ د واکمنۍ له پای ته رسېدو وروسته رامنځته شو. دیرکتوار د پاچاهۍ تر نسکورېدو او د فرانسې د سیاسي جوړښت تر بنسټیز بدلون وروسته د جمهوریت د ټینګښت یوه مرحله وه او تر ۱۷۹۹ کال پورې یې دوام وکړ.
۲ نومبر ۱۸۸۹ | شمالي او جنوبي ډاکوټا د امریکا د متحده ایالاتو غړي ایالتونه شول
په دې ورځ، شمالي او جنوبي ډاکوټا د امریکا د متحده ایالاتو د نهه دېرشم او څلوېښتم غړي ایالتونه وګرځېدل. دغه بدلون د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د امریکا د ځمکنۍ او سیاسي پراختیا په لړ کې رامنځته شو او په فدرالي جوړښت کې یې د دغو سیمو ځای تثبیت کړ.
۲ نومبر ۱۹۳۰ | په ایتوپیا کې د هایله سلاسي تاجاېښودنه
هایله سلاسي د ۱۹۳۰ کال د نومبر په دویمه د ایتوپیا د سترواک په توګه تاج پر سر کېښود. د هغه واکمني د ایتوپیا له پراخو سیاسي او ټولنیزو بدلونونو سره مل وه. په ۱۹۳۵ کال کې پر ایتوپیا د ایټالیا فاشیستي یرغل پیل شو او هایله سلاسي د استعمار او پوځي تېري پر وړاندې د مقاومت په یوه سمبول بدل شو. د ایټالیا د اشغال پر وړاندې د ایتوپیا د خلکو مبارزې د افریقا د استعمار ضد غورځنګونو په تاریخ کې ځانګړی ځای لري.
۲ نومبر ۱۹۴۸ | د امریکا د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د هري ترومن بریا
د امریکا د وخت ولسمشر هري ترومن د ۱۹۴۸ کال د نومبر په دویمه د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د توماس ډیوي پر وړاندې بریا ترلاسه کړه. د هغه بریا د ډېرو نظرپوښتنو او رسنیو له وړاندوینو سره په ټکر کې وه. دغه ټاکنې د امریکا د سیاسي تاریخ له مشهورو ټاکنو څخه ګڼل کېږي، ځکه ګڼو رسنیو د رایو تر بشپړې شمېرنې مخکې د هغه د سیال بریا یقیني ګڼله. د ترومن بریا د سړې جګړې په لومړیو کلونو کې د هغه د حکومت د سیاستونو دوام تضمین کړ.
۲ نومبر ۱۹۶۳ | په جنوبي ویتنام کې د نګو دین دیم نسکورېدل او وژل کېدل
په جنوبي ویتنام کې د پوځي کودتا په پایله کې ولسمشر نګو دین دیم له واکه نسکور او ووژل شو. د هغه حکومت د سیاسي استبداد، د مخالفینو د ځپلو او مذهبي تبعیض له امله له پراخو اعتراضونو سره مخ و. د دیم نسکورېدو په جنوبي ویتنام کې سیاسي او پوځي بېثباتي زیاته کړه او د سړې جګړې او د امریکا د مخ پر زیاتېدونکې مداخلې په شرایطو کې یې کړکېچ لا پېچلی کړ.
۲ نومبر ۱۹۸۳ | په امریکا کې د مارتین لوتر کینګ د ورځې قانوني کېدل
د امریکا ولسمشر رونالډ ریګن د مارتین لوتر کینګ د ورځې قانون لاسلیک کړ. د دغه قانون له مخې، د جنورۍ درېیمه دوشنبه د امریکا د فدرالي رخصتۍ په توګه د مدني حقونو د غورځنګ د مخکښ مشر مارتین لوتر کینګ د یاد ورځې په نوم ونومول شوه. مارتین لوتر کینګ د نژادي تبعیض او بېلتونپالنې پر وړاندې د مبارزې له مخکښو څېرو څخه و او د مدني مبارزې او سولهییزو اعتراضونو له لارې یې د حقوقي او ټولنیزې برابرۍ لپاره هڅې کولې.
کارګري او سوسیالیستي غورځنګونه
۲ نومبر ۱۹۲۰ | یوجین ډبس؛ له زندان څخه د سوسیالیست نوماندۍ
یوجین ډبس، د امریکا د کارګري او سوسیالیستي غورځنګونو مخکښ مشر، د ۱۹۲۰ کال د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د امریکا د سوسیالیست ګوند له خوا نوماند شو؛ په داسې حال کې چې د لومړۍ نړیوالې جګړې پر وړاندې د مخالفت او د جګړې ضد دریځ له امله په زندان کې و. هغه د بند او پراخو سیاسي محدودیتونو سربېره نږدې یو میلیون رایې ترلاسه کړې. د ډبس مبارزې د جګړهپالنې، سیاسي ځپنې او پر ټولنیز ژوند د پانګې د واکمنۍ پر وړاندې د کارګري غورځنګ د مقاومت څرګندونه کوله.
۲ نومبر ۱۹۶۵ | د ویتنام جګړې پر وړاندې د نورمن موریسن اعتراض
امریکایي د سولې فعال نورمن موریسن په واشنګټن کې د پنټاګون د ودانۍ مخې ته ځانسوځونه وکړه. هغه د دغه اعتراضي اقدام له لارې د ویتنام له جګړې او د امریکا د پوځ له خوا د ویجاړوونکو وسلو، په ځانګړي ډول د ناپالم بمونو له کارولو سره خپل مخالفت څرګند کړ. د موریسن اقدام په امریکا کې د جګړې ضد اعتراضونو د پراخېدو په پړاو کې ترسره شو او د جګړې او پوځي مداخلې پر وړاندې د مدني مخالفت په یوه اغېزمن سمبول بدل شو.
نړیواله مناسبت
۲ نومبر | د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت د پای ته رسولو نړیواله ورځ
د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ د نومبر دویمه د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت د پای ته رسولو د نړیوالې ورځې په توګه نومولې ده. دغه ورځ د خبریالانو د وژنې، ګواښ، شکنجې او نورو تاوتریخوالو په اړه د نړیوالو پام رااړولو او د دغو جنایتونو د عاملینو د قانوني تعقیب لپاره ځانګړې شوې ده. د دې ورځې ټاکل د فرانسې د راډیو د دوو خبریالانو، ژیسلن دوپون او کلود ورلون، د یاد لپاره شوي دي چې د ۲۰۱۳ کال د نومبر په دویمه د مالي په کیدال ښار کې وتښتول شول او ووژل شول.
د لیکنې یادونه: د نومبر د دویمې پېښې، د کابل د خلکو له استعمار ضد پاڅون څخه نیولې، په افریقا کې د استعمار ضد مبارزو، د بهرني تېري پر وړاندې د مصر تر مقاومت او د کارګري او جګړې ضد مبارزو پورې، د آزادۍ، خپلواکۍ او ټولنیز عدالت لپاره د انسانانو د اوږدې مبارزې بېلابېل پړاوونه راښيي. د دغو تاریخي تجربو پېژندنه د معاصرې نړۍ د واکمنو اړیکو او ټولنیزو مبارزو د ښه درک لپاره ارزښت لري.