چهارشنبه، ۴ نومبر ۲۰۲۶ | ۱۳ عقرب ۱۴۰۵
افغانستان؛ از مقاومت ضد استعماری تا استقلال سیاسی
۴ نومبر ۱۸۴۰ | تسلیم امیر دوست‌محمد خان به نیروهای بریتانیایی
پس از شکست نیروهای بریتانیایی در نبرد پروان در ۲ نوامبر ۱۸۴۰، امیر دوست‌محمد خان که پیش‌تر از کابل خارج شده و به بخارا پناه برده بود، در ۴ نومبر خود را به ویلیام مک‌ناگتن، نمایندهٔ سیاسی بریتانیا، تسلیم کرد و شمشیرش را به او سپرد. او سپس به هند انتقال یافت. این رویداد بخشی از مرحلهٔ نخست جنگ اول افغان و انگلیس بود؛ جنگی که با وجود کناررفتن موقت امیر، مقاومت مردم افغانستان در برابر اشغال خارجی را متوقف نساخت و سال بعد با قیام گستردهٔ کابل وارد مرحله‌ای سرنوشت‌ساز شد. (britishempire.co.uk)
۴ نومبر ۱۸۴۱ | قیام کابل و شکست موضع تدارکاتی ارتش اشغالگر بریتانیا
در ادامهٔ قیام مردمی کابل که از آغاز نومبر ۱۸۴۱ علیه اشغال نظامی بریتانیا و حکومت دست‌نشاندهٔ شاه شجاع گسترش یافته بود، مبارزان افغان در ۴ نومبر به قلعهٔ تدارکاتی بریتانیا (Commissariat Fort) حمله کردند. نیروهای بریتانیایی برای نجات این موضع چندین بار نیروی کمکی فرستادند، اما زیر آتش مبارزان افغان ناچار به عقب‌نشینی شدند. مدافعان قلعه سرانجام موضع را تخلیه کردند و ذخایر تدارکاتی آن به دست نیروهای افغان افتاد. این شکست، ضربه‌ای جدی به امکانات و خطوط اکمالاتی ارتش اشغالگر وارد ساخت و یکی از رویدادهای مهم در روند فروپاشی موقعیت نظامی بریتانیا در کابل بود. (dokumen.pub)
۴ نومبر ۱۹۱۹ | استقلال افغانستان در کانون بحث‌های پارلمان بریتانیا
پس از جنگ سوم افغان و انگلیس و امضای پیمان راولپندی در ۸ آگست ۱۹۱۹، مجلس اعیان بریتانیا در ۴ نومبر همان سال پیامدهای جنگ و جایگاه استقلال افغانستان را مورد بحث قرار داد. محور مهم این مذاکرات، لغو محدودیت‌های پیشین بریتانیا بر روابط خارجی افغانستان و به‌رسمیت‌شناختن آزادی این کشور در مناسبات بین‌المللی بود. در جریان بحث، متن نامه‌ای از سوی نمایندهٔ بریتانیا مطرح شد که بر آزادی رسمی افغانستان در امور داخلی و خارجی تأکید می‌کرد. این مذاکرات بازتاب پیامدهای سیاسی مبارزهٔ استقلال‌طلبانهٔ مردم افغانستان در دوران امان‌الله خان و عقب‌نشینی بریتانیا از سلطهٔ پیشین بر سیاست خارجی کشور بود. (Hansard)
جهان؛ از خیزش‌های مردمی تا مبارزه با استبداد
۴ نومبر ۱۷۸۰ | آغاز قیام بزرگ توپاک آمارو دوم علیه استعمار اسپانیا
خوزه گابریل کوندورکانکی، معروف به توپاک آمارو دوم، مقام استعماری اسپانیا، آنتونیو دِ آریاگا، را در منطقهٔ تینتا دستگیر کرد. این اقدام آغاز قیامی گسترده علیه سلطهٔ استعماری اسپانیا، نظام بهره‌کشی و کار اجباری بومیان در آمریکای جنوبی بود. قیامی که به یکی از مهم‌ترین جنبش‌های ضد استعماری در تاریخ قارهٔ امریکا تبدیل شد. (Cambridge University Press)
۴ نومبر ۱۷۹۱ | شکست ارتش امریکا در نبرد رودخانهٔ واباش
نیروهای کنفدراسیون بومیان امریکای شمالی در نبرد رودخانهٔ واباش، ارتش ایالات متحده به فرماندهی آرتور سنت کلر را شکست سنگینی دادند. این پیروزی یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های ارتش امریکا در جنگ‌هایش با مردمان بومی بود و مقاومت آنان در برابر گسترش سرزمینی و نظامی استعمارگران را برجسته ساخت.
۴ نومبر ۱۸۳۹ | قیام چارتیست‌ها در نیوپورت بریتانیا
هزاران کارگر و هوادار جنبش چارتیستی به رهبری جان فراست، زفانیا ویلیامز و ویلیام جونز به شهر نیوپورت در ولز حرکت کردند. آنان خواهان اصلاحات سیاسی و گسترش حقوق دموکراتیک، از جمله حق رأی برای مردان کارگر بودند. درگیری خونینی در برابر هوتل وست‌گیت رخ داد که حدود ۲۲ کشته برجا گذاشت. قیام نیوپورت از مهم‌ترین خیزش‌های جنبش کارگری و دموکراتیک بریتانیا در سدهٔ نوزدهم به‌شمار می‌رود. (Gwent Archives)
۴ نومبر ۱۵۷۶ | خشم اسپانیایی در آنتورپ؛ کشتار و غارت شهر
در جریان جنگ هشتادساله، سربازان اسپانیاییِ شورش‌کرده به شهر آنتورپ یورش بردند و آن را به‌شدت غارت کردند. این رویداد که به «خشم اسپانیایی» شهرت یافت، با کشتار شمار زیادی از باشندگان و ویرانی گسترده همراه بود و به یکی از نقاط عطف مقاومت هلندی‌ها در برابر سلطهٔ اسپانیا تبدیل شد.
۴ نومبر ۱۹۲۲ | کشف ورودی آرامگاه توت‌عنخ‌آمون در مصر
گروه باستان‌شناسی به رهبری هاوارد کارتر نخستین پلهٔ ورودی آرامگاه فرعون توت‌عنخ‌آمون را در درهٔ پادشاهان مصر کشف کرد. این کشف یکی از برجسته‌ترین رویدادهای تاریخ باستان‌شناسی جهان بود و شناخت تازه‌ای از تمدن مصر باستان در اختیار پژوهشگران قرار داد.
جنبش‌های کارگری و مبارزه با فاشیسم
۴ نومبر ۱۹۳۶ | ورود نمایندگان آنارکوسندیکالیست‌ها به دولت جمهوری اسپانیا
در جریان جنگ داخلی اسپانیا، چهار نمایندهٔ کنفدراسیون ملی کار (CNT)، سازمان بزرگ آنارکوسندیکالیستی و کارگری اسپانیا، وارد دولت جمهوری‌خواه شدند. این رویداد از تحولات مهم سیاسی جنبش کارگری اسپانیا در مبارزه علیه نیروهای فاشیستی فرانکو بود و بازتاب‌دهندهٔ نقش گستردهٔ سازمان‌های کارگری در مقاومت جمهوری‌خواهان به‌شمار می‌رفت. (Office of the Historian)
۴ نومبر ۱۹۳۶ | اعدام اِتکار آندره، مبارز کمونیست آلمانی به دست نازی‌ها
اِتکار آندره، مبارز کمونیست و فعال جنبش کارگری آلمان، از چهره‌های شناخته‌شدهٔ مقاومت ضد فاشیستی، به فرمان رژیم نازی اعدام شد. او به‌سبب فعالیت‌های سیاسی و سازمان‌دهی کارگران علیه فاشیسم بازداشت و زندانی شده بود. اعدام او نمادی از سرکوب خونین کمونیست‌ها، کارگران و نیروهای آزادی‌خواه در آلمان هیتلری بود. (bundesstiftung-aufarbeitung.de)
رویدادهای سیاسی و بین‌المللی
۴ نومبر ۱۹۵۶ | ورود نیروهای شوروی به بوداپست و سرکوب قیام مجارستان
نیروهای نظامی اتحاد شوروی با تانک‌ها و تجهیزات سنگین وارد بوداپست شدند و قیام مجارستان را سرکوب کردند. این مداخله به درگیری‌های خونین، کشته و زخمی‌شدن هزاران تن و فرار شمار زیادی از شهروندان مجارستان انجامید. این رویداد از نقاط عطف تاریخ جنگ سرد و یکی از مناقشه‌برانگیزترین مداخلات نظامی اتحاد شوروی در اروپای شرقی بود. (Sky HISTORY TV channel)
۴ نومبر ۱۹۷۹ | آغاز بحران گروگان‌گیری سفارت امریکا در تهران
گروهی از دانشجویان ایرانی وارد سفارت ایالات متحده در تهران شدند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. این بحران ۴۴۴ روز ادامه یافت و به یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ روابط ایران و امریکا پس از انقلاب ۱۹۷۹ تبدیل شد. (National Archives)
۴ نومبر ۱۹۹۵ | ترور اسحاق رابین، نخست‌وزیر اسرائیل
اسحاق رابین، نخست‌وزیر اسرائیل، پس از شرکت در گردهمایی حمایت از روند صلح در تل‌آویو، به دست یک افراطی راست‌گرا ترور شد. قتل او ضربه‌ای جدی به روند صلح اسرائیل و فلسطین وارد کرد و پیامدهای سیاسی گسترده‌ای در منطقه برجا گذاشت.
۴ نومبر ۲۰۰۸ | انتخاب باراک اوباما به ریاست‌جمهوری ایالات متحده
باراک اوباما، نامزد حزب دموکرات، در انتخابات ریاست‌جمهوری امریکا پیروز شد و به‌عنوان نخستین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست این کشور انتخاب گردید. پیروزی او رویدادی تاریخی در سیاست داخلی امریکا بود و بازتاب گسترده‌ای در مناسبات سیاسی جهان داشت. (National Archives)
۴ نومبر ۲۰۱۶ | اجرایی‌شدن توافق‌نامهٔ پاریس دربارهٔ تغییرات اقلیمی
توافق‌نامهٔ پاریس که در سال ۲۰۱۵ برای مقابله با تغییرات اقلیمی به تصویب رسیده بود، در ۴ نومبر ۲۰۱۶ رسماً لازم‌الاجرا شد. این توافق چارچوبی بین‌المللی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، محدودساختن گرمایش زمین و همکاری کشورها در برابر بحران اقلیمی ایجاد کرد. (UNFCCC)