د ورځې سرمقاله | د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۲۹مه
کلیوالي فقر یوازې په فرمانونو له منځه نځي
د ملګرو ملتونو د نشهيي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې د دفتر د نوي راپور له مخې، په افغانستان کې د کوکنارو د کښت ساحه په ۲۰۲۶ کال کې شاوخوا ۴۳ زره او ۳۰۰ هکټارو ته رسېدلې چې د تېر کال په پرتله څه باندې څلور برابره زیاتوالی ښيي. د تریاکو تولید هم په ۲۰۲۵ کال کې له شاوخوا ۲۹۶ ټنو څخه په ۲۰۲۶ کال کې نږدې ۱٬۴۶۶ ټنو ته لوړ شوی دی. ملګري ملتونه فقر، د تریاکو لوړه بیه او د بدیلې معیشت نشتوالی د دې بدلون له اغېزناکو عواملو څخه ګڼي. سره له دې زیاتوالي، د کوکنارو د کښت کچه لا هم د ۲۰۲۲ کال له بندیز څخه مخکې د ثبت شوې کچې ټیټه ده.
دغه شمېرې یوه اساسي پوښتنه راپورته کوي: ولې د کوکنارو د کښت له بندیز سره سره، یو شمېر بزګران بېرته دې کرنې ته مخه کوي؟
ځواب یوازې د بزګر په شخصي پرېکړه کې نه شو موندلای. هغه بزګر چې د اوبو له کمښت، پورونو، د تولید له لوړ لګښت، د ډاډمن بازار له نشتوالي او د ناکافي عاید له ستونزو سره مخ وي، اړ کېږي داسې محصول ته فکر وکړي چې د خپلې کورنۍ د ژوند لګښتونه پرې پوره کړای شي. کله چې قانوني او ګټور بدیل موجود نه وي، یوازې بندیز د ستونزې اقتصادي ریښې نه شي له منځه وړلای.
د کوکنارو مسئله د اقتصادي اړیکو مسئله ده
د تاریخي ماتریالیزم له نظره، د انسان اقتصادي چلند باید د هغه د ژوند له مادي شرایطو او د تولید له اړیکو سره په تړاو کې وڅېړل شي. بزګر په تشه فضا کې پرېکړه نه کوي؛ ځمکې، اوبو، پانګې، بازار او د محصولاتو د ساتنې امکانات د هغه پر انتخابونو اغېز کوي.
که د غنمو یا پنبې د پلور عاید د تولید او ژوند لګښتونه پوره نه کړي، خو ناقانونه محصول د لوړ عاید تمه پیدا کړي، نو یوازې د بندیز له لارې د کلیو د اقتصادي جوړښت د بدلون تمه نه شي کېدای. اغېزمنه تګلاره باید د قاچاق پر وړاندې له مبارزې سره یوځای د قانوني تولید او دوامدارې معیشت لپاره عملي شرایط برابر کړي.
له ستونزې پېژندنې څخه تر عملي اقتصادي پروګرام پورې
د دې لپاره چې بزګران د کوکنارو پر کښت له اتکا څخه راووځي، مشخصو او د ارزونې وړ اقداماتو ته اړتیا ده:
- د کرنیزو محصولاتو د پېر او پلور د کوپراتیفونو جوړول: د غنمو، پنبې او زعفرانو پېرل باید د مخکې اعلان شویو او د تولید له واقعي لګښتونو سره متناسبو بیو پر بنسټ ترسره شي، څو بزګران ډاډمن بازار ولري.
- د ټیټې ګټې او شفافو پورونو برابرول: کوچنیو بزګرانو ته باید پورونه د اقتصادي اړتیا او برابرو معیارونو له مخې ورکړل شي، نه د قومي، سیاسي یا شخصي اړیکو پر بنسټ.
- په ولسوالیو کې د لمریزې برېښنا کوچنیو سړو خونو جوړول: په ځانګړي ډول د باغدارۍ په سیمو کې، څو د محصولاتو ضایعات کم او بزګران د حاصلاتو پر مهال په ټیټه بیه د پلور له مجبوریت څخه وژغورل شي.
- د اوبو لګولو او کوچنیو کرنیزو صنعتونو پراختیا: د کانالونو د ترمیم، اوبو ته د لاسرسي د ښه کولو او د محصولاتو د بستهبندۍ او پروسس د مرکزونو د جوړولو له لارې باید په کلیو کې د کار او قانوني عاید فرصتونه زیات شي.
د دغو وړاندیزونو پلي کول بودجې، پلانجوړونې، عامه څارنې او د پایلو ارزونې ته اړتیا لري. کوپراتیفونه باید شفاف او ځوابویونکي وي، او اقتصادي ملاتړ باید په داسې ډول ووېشل شي چې کوچني تولیدوونکي او زیانمنې کورنۍ ترې ګټه واخلي.
د بزګر د معیشت دفاع او د ټولنې روغتیا
د ناقانونه کښت پر وړاندې مبارزه هغه وخت دوامداره پایلې لرلای شي چې د بزګر، د قاچاق د سازمانیافته شبکو او د نشهيي توکو د مصرفوونکو ترمنځ توپیر وشي. بېوزلی بزګر، سازمانیافته قاچاقچي او هغه څوک چې د روږدي کېدو له امله زیانمن شوی، په یوه ټولنیز حالت کې نه دي او له ټولو سره باید یو ډول چلند ونه شي.
موږ په عین وخت کې چې د بزګر د معیشت دفاع کوو، د قاچاقي شبکو پر وړاندې مبارزه او د روږدو کسانو لپاره د وړیا درملنې او بیارغونې خدمتونو برابرول د دولت اساسي دنده بولو. د روږدي کېدو قربانیان درملنې او ټولنیز ملاتړ ته اړتیا لري، نه شړلو او سپکاوي ته.
د کلیو راتلونکی باید پر تولید او عدالت ولاړ وي
افغانستان د کلیوالي فقر د کمولو لپاره داسې تګلارې ته اړتیا لري چې قانوني تولید، کارموندنه، زدهکړې، روغتیايي خدمتونه او بازار ته لاسرسی له یو بل سره وتړي. د دې بدلون مسؤلیت یوازې د بزګرانو پر اوږو نه دی؛ اړوندې ادارې، خصوصي سکټور او مرستندویه سازمانونه هم باید د دوامدارو فرصتونو په رامنځته کولو کې ونډه واخلي.
د ټولنیز عدالت له نظره، موخه دا ده چې بزګر د خپل کار له حاصل څخه د باعزته ژوند امکانات برابر کړای شي او کورنۍ یې د ورځنۍ ډوډۍ د پیدا کولو لپاره له خطرناکو اقتصادي انتخابونو سره مخ نه شي.
ځمکه هغه وخت ډوډۍ ورکوي چې بزګر اوبو، بازار، پانګې او عادلانه ملاتړ ته لاسرسی ولري. یوازې په بندیزونو فقر نه له منځه ځي؛ دې موخې ته د رسېدو لپاره سنجول شوي اقتصادي پروګرام، تولیدي فعالیتونو او د هغو شرایطو بدلون ته اړتیا ده چې فقر بیا بیا رامنځته کوي.