تاریخ یوازې د واکمنو ماڼیو او د دولتونو د اعلامیو له لارې نه شي لوستل کېدای؛ د تاریخ ریښتینی انځور د هغو میلیونونو انسانانو په ژوند کې څرګندېږي چې د ټولنې د څرخ په ګرځولو کې اساسي ونډه لري، خو د همدې ټولنې له شتمنیو او امکاناتو څخه تر ټولو لږه برخه ترلاسه کوي. نننی نړۍ له ژورو اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو کړکېچونو سره مخ ده؛ داسې کړکېچونه چې ریښې یې د پانګوال نظام په جوړښت، د شتمنۍ په نابرابر وېش، د امپریالیستي سیالیو او د طبقاتي تضادونو په پراختیا کې پرتې دي.
افغانستان د دې نړیوال بحران یوه ترخه او څرګنده بېلګه ده. د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، د ۲۰۲۶ کال د نومبر له میاشتې څخه د ۲۰۲۷ کال تر اپرېل پورې شاوخوا ۱۹.۲ میلیونه وګړي، یعنې د هېواد نږدې ۳۸ سلنه نفوس، له سختې خوړو خوندیتوب نهبرخمنۍ سره مخ دي. میلیونونه انسانان د لوږې، بېوزلۍ، بېکارۍ او د لومړنیو روغتیايي خدمتونو د نشتوالي تر سیوري لاندې ژوند کوي. دا ناورین یوازې د وچکالۍ، جګړو او طبیعي پېښو پایله نه ده؛ بلکې د تاریخي محرومیت، نابرابر اقتصادي جوړښت، د تولیدي بنسټونو د کمزورۍ او د ټولنیزو سرچینو د ناعادلانه وېش انعکاس هم دی.
د افغانستان د ښځو له زدهکړې، کار او ټولنیز ګډون څخه محرومول، د هېواد د انساني ځواک یوه ستره برخه له ټولنیز تولید او پرمختګ څخه بېبرخې کوي. هېڅ ټولنه د خپلو نیمایي وګړو د استعدادونو، پوهې او خلاقیت په ځپلو سره د پرمختګ پر لور ګام نه شي اخیستلای. د ښځو د حقونو دفاع یوازې یوه اخلاقي غوښتنه نه ده، بلکې د ټولنیز عدالت، اقتصادي پرمختګ او د یوه انساني او برابر نظام د جوړولو بنسټیز شرط دی.
په نړیواله کچه هم د قدرتونو سیالۍ، سیمهییزې شخړې او د نفوذ د پراخولو هڅې د ملتونو د سیاسي خپلواکۍ او سولې پر وړاندې جدي ننګونې جوړوي. د لوېدیځې صحرا په اړه د ملګرو ملتونو د MINURSO مأموریت پای ته رسېدل او د چین او عمان ترمنځ د منځني ختیځ د امنیت او د سترو قدرتونو د سیالیو په اړه خبرې، یو ځل بیا څرګندوي چې د نړیوال سیاست په ډګر کې د دولتونو ستراتیژیکې ګټې څومره ژورې اغېزې لري. د خلکو برخلیک باید د سترو قدرتونو د معاملاتو او جیوپولیتیکو محاسبو قرباني نه شي؛ د ملتونو د برخلیک ټاکلو حق باید درناوی شي.
خو د نن ورځې په نړیوالو پېښو کې یو بل حقیقت هم د پام وړ دی: د کارګرې طبقې مخ پر زیاتېدونکی ټولنیز او سیاسي حضور. په ۲۲ هېوادونو کې د ۱۱۳ بندرونو د کارګرانو او سمندري کارکوونکو اعتصاب، چې د وسلو د لېږد د مخنیوي، د عادلانه مزد او د غوره کاري شرایطو غوښتنې یې له ځان سره لرلې، د نړیوالې کارګرې طبقې د ګډو ګټو او د نړیوالې همبستګۍ څرګند انځور دی. دا پېښه ښيي چې کارګران یوازې د تولید بهیر نه چلوي، بلکې د خپلو منظم، متحد او شعوري مبارزو له لارې د ټولنې پر سیاسي او اقتصادي بهیرونو هم اغېز کولای شي.
د مارکسیستي ـ لنینستي نړۍلید له مخې، د ټولنې تاریخ د طبقاتي تضادونو، د تولیدي اړیکو او د مادي شرایطو د بدلون په رڼا کې درک کېدای شي. پانګوال نظام، چې د انسان د کار پر استثمار او د شتمنۍ پر خصوصي انحصار ولاړ دی، تر هغه وخته چې د ګټې او انحصار منطق پرې واکمن وي، د بېوزلۍ، نابرابرۍ، جګړو او ټولنیزو بحرانونو د بیا تولید زمینه برابروي. له همدې امله، د بشري ټولنې د ژور بدلون اړتیا یوازې یوه نظري دعوه نه ده، بلکې د میلیونونو زیارکښو انسانانو د ژوند له عیني شرایطو څخه راټوکېدلې تاریخي اړتیا ده.
د افغانستان او نړۍ د کارګرانو، بزګرانو، روڼاندو، ځوانانو او د ټولنیز عدالت د ټولو پلویانو پر وړاندې اساسي دنده دا ده چې د پوهې، سیاسي شعور، سازماني یووالي او ګډې مبارزې له لارې د استثمار، بېعدالتۍ او سلطې پر وړاندې خپل دریځ پیاوړی کړي. ټولنیز بدلون په تشو شعارونو نه رامنځته کېږي؛ هغه د علمي پوهاوي، منظمې مبارزې، ولسي ګډون او د انسان د آزادۍ او برابرۍ لپاره د ګډې ارادې غوښتنه کوي.
تاریخ لا پای ته نه دی رسېدلی؛ ځکه ټولنیز تضادونه لا هم پر خپل ځای دي او د انسان د آزادۍ، برابرۍ او له استثمار او محرومیت څخه د خلاصون ارمان د راتلونکو نسلونو د فکر او مبارزې یوه ژوندۍ تاریخي موضوع پاتې ده.