د ورځې خبرونه

سه‌شنبه، د ۱۴۰۵ کال د تلې ۲۸مه

له میلادي کلیزې سره سم: د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۲۰مه

افغانستان، سیمه او نړۍ؛ د خلکو د ژوند له کړکېچ څخه د کارګرانو او ټولنیزو مبارزو تر ډګره

🔴 افغانستان

۱. روسیې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي د کمولو لپاره خپل چمتووالی اعلان کړ

په پاکستان کې د روسیې سفیر اعلان کړی چې مسکو چمتو دی د اسلام‌اباد او کابل ترمنځ د تاوتریخوالي د کمولو لپاره رول ولوبوي. نوموړي په ورته وخت کې د سرحدي لارو د تړلي پاتې کېدو او پر سیمه‌ییزې سوداګرۍ د هغو د اغېزو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

دا دریځ په داسې شرایطو کې څرګندېږي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ امنیتي اختلافونه د خلکو پر تګ راتګ، سوداګرۍ او سرحدي سیمو پر اقتصادي وضعیت اغېز کوي.

سرچینه: Business Recorder او پاکستانۍ رسنۍ؛ د اکتوبر ۲۰مه.

۲. د اقتصادي اړیکو د پراختیا لپاره افغانستان ته د روسیې د یوه لوړپوړي پلاوي سفر

د طلوع‌نیوز د راپور له مخې، تمه ده چې په نږدې راتلونکي کې د روسیې د لومړي وزیر د مرستیال په مشرۍ یو لوړپوړی پلاوی افغانستان ته سفر وکړي. د دې سفر اعلان شوی هدف د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو پراختیا ده.

د افغانستان لپاره د روسیې د ځانګړي استازي ضمیر کابلوف په وینا، د روان میلادي کال په لومړۍ نیمایي کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه دوه برابره شوې ده؛ که څه هم د دې راکړې ورکړې مطلق حجم لا هم محدود بلل کېږي.

اساسي پوښتنه دا ده چې ایا دغه اړیکې به د واقعي پانګونې، د کاري فرصتونو د رامنځته کېدو او د افغانانو د ژوند د ښه کېدو لامل شي، که به یوازې د ډیپلوماټیکو هوکړو تر کچې محدودې پاتې شي؟

سرچینه: طلوع‌نیوز؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۳. د روسیې د بهرني استخباراتو مشر په کابل کې د طالبانو له چارواکو سره وکتل

طلوع‌نیوز راپور ورکړی چې د روسیې د بهرني استخباراتي خدمت مشر سرګي ناریشکین په کابل کې د طالبانو د استخباراتو له رئیس عبدالحق وثیق سره لیدلي دي.

د راپور د خپرېدو تر وخته، د کابل او مسکو چارواکو د دغو خبرو د موخو او محتوا په اړه روښانه جزئیات نه وو وړاندې کړي.

دا لیدنه، د روسیې له خوا له سیمه‌ییزو هېوادونو سره د امنیتي او ډیپلوماټیکو اړیکو ترڅنګ، د سیمه‌ییزو قدرتونو په امنیتي محاسبو کې د افغانستان د موضوع د مخ پر زیاتېدونکي اهمیت څرګندونه کوي.

سرچینه: طلوع‌نیوز؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۴. د اروپايي ټولنې استازي د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر سره وکتل

د طلوع‌نیوز د راپور له مخې، د اروپايي ټولنې استازي د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي سره د امنیتي، سیاسي او بشري موضوعاتو په اړه خبرې کړې دي.

دا ډول اړیکې د افغانستان له اوسنیو واکمنانو سره د ډیپلوماټیک تعامل یوه برخه ده؛ خو د دغو اړیکو د پایلو ارزونه په عملي اقداماتو پورې تړلې ده، په ځانګړي ډول د خلکو د حقونو، د ښځو او نجونو د وضعیت او بنسټیزو خدمتونو ته د لاسرسي په برخو کې.

سرچینه: طلوع‌نیوز؛ په وروستیو ورځو کې خپور شوی راپور.

۵. د هرات د معدني ډبرو د صادراتو زیاتوالی؛ له طبیعي سرچینو څخه د خلکو د ونډې پوښتنه

طلوع‌نیوز د هرات د معدني ډبرو د صادراتو د پام وړ زیاتوالي په اړه راپور ورکړی دی. دې رسنۍ په بدخشان کې د غالیو د تولید د ودې خبر هم ورکړی دی.

د صادراتو او کورني تولید زیاتوالی کولای شي اقتصادي فرصتونه رامنځته کړي؛ خو د خلکو پر ژوند د دې بهیر د واقعي اغېز د ارزونې لپاره باید دوامدار کاري فرصتونه، د کارګرانو مزدونه، عامه عواید او له طبیعي سرچینو څخه د سیمه‌ییزو ټولنو ونډه هم په پام کې ونیول شي.

یوازې د صادراتو د شمېرو زیاتوالی دا نه ثابتوي چې بېوزلي او بېکاري کمه شوې ده.

سرچینه: طلوع‌نیوز؛ په وروستیو ورځو کې خپاره شوي اقتصادي راپورونه.

۶. د خوړو ناامني او د افغانستان د کورنیو لپاره د سخت ژمي اندېښنه

طلوع‌نیوز تر دې وړاندې په افغانستان کې د راتلونکي ژمي پر مهال د خوړو د ناامنۍ د زیاتېدو په اړه د اندېښنو راپور ورکړی و.

د هغو کورنیو لپاره چې له بېکارۍ، ټیټ عاید او بنسټیزو خدمتونو ته له محدود لاسرسي سره مخ دي، د هوا سړېدل کولای شي اقتصادي فشارونه لا زیات کړي. د خلکو د خوراکي وضعیت ارزونه باید د کورنیو خوراکي توکو، سون‌توکو، روغتیايي خدمتونو او سرپناه ته پر واقعي لاسرسي متمرکزه وي.

د تحریریې یادونه: دا موضوع په وروستیو ورځو کې خپور شوی خبرداری دی، نه هغه پېښه چې نن رامنځته شوې وي.

سرچینه: طلوع‌نیوز؛ پخوانی اقتصادي راپور.

🌍 سیمه او نړۍ

۱. جاپان د مریخ د سپوږمۍ د څېړنې لپاره بې‌ساری فضايي مأموریت پیل کړ

جاپان د اکتوبر په ۲۰مه د مریخ د دوو سپوږمیو له ډلې څخه د فوبوس د څېړنې لپاره یوه فضايي بېړۍ فضا ته وتوغوله. دغه مأموریت د فوبوس د سطحې د څېړلو او له هغې څخه د نمونو د راټولولو او ځمکې ته د لېږدولو په موخه طرحه شوی دی.

د دې څوکلن مأموریت په پلان کې د یوې څېړنیزې وسیلې ښکته کول او د نمونو راټولول شامل دي. ټاکل شوې چې دغه نمونې په ۲۰۳۱ کال کې بېرته ځمکې ته راوړل شي.

دا پروژه کولای شي د مریخ د سپوږمیو د سرچینې او د لمریز نظام د جوړېدو د تاریخ په اړه زموږ پوهه نوره هم پراخه کړي.

سرچینه: اسوشیټېډ پرېس او یورونیوز؛ د اکتوبر ۲۰مه.

۲. واشنګټن له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه د نوې ارزونې خپرولو ته چمتووالی نیسي

واشنګټن‌پوسټ د اکتوبر په ۱۹مه راپور ورکړی چې د امریکا د دفاع وزارت په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه د یوې نوې ارزونې د خپرولو لپاره چمتووالی نیسي.

تمه ده چې په دې ارزونه کې د ځواکونو د وتلو پر مهال پوځي او سیاسي پرېکړې، د تخلیې بهیر او د پوځي قوماندانانو خبرداري وڅېړل شي. تر اوسه د راپور د خپرېدو کره نېټه او د وروستیو موندنو جزئیات روښانه نه دي.

دا ارزونه د امریکا د منځمهالو ټاکنو په درشل کې سیاسي اهمیت هم لري. خو د مسوولیتونو ارزونه باید پر اسنادو او شواهدو ولاړه وي او د بېلابېلو امریکايي حکومتونو پرېکړې، د طالبانو سره د ۲۰۲۰ کال هوکړه هم پکې په پام کې ونیول شي.

سرچینه: واشنګټن‌پوسټ؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۳. په لوېدیځه غاړه کې د اسرائیلي مېشتېدونکو بریدونه؛ لس شکمن کسان نیول شوي

اسوشیټېډ پرېس راپور ورکړی چې د اسرائیلي مېشتېدونکو له تاوتریخجنو بریدونو وروسته، د اسرائیلو پولیسو په لوېدیځه غاړه کې لس شکمن کسان نیولي دي.

د راپور له مخې، په وروستیو بریدونو کې هغو کسانو ته زیان رسېدلی چې د زیتونو د حاصلاتو د راټولولو په موسم کې د فلسطینیانو د ملاتړ لپاره هلته حاضر وو. په دغو پېښو کې اروپايي ډیپلوماټان او یو امریکايي خبریال هم له تاوتریخوالي سره مخ شوي دي.

یوازې د شکمنو کسانو نیول د تاوتریخوالي د پای ته رسېدو معنا نه لري؛ د قضايي تعقیب او د ورته بریدونو د مخنیوي ډاډمنول هم بنسټیز اهمیت لري.

سرچینه: اسوشیټېډ پرېس؛ د اکتوبر ۱۹مه او ۲۰مه.

۴. بریتانیا د اسرائیلي مېشت‌ځایونو د پراختیا په بهیر کې د شرکتونو د ګډون په اړه خبرداری ورکړ

د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیر شرکتونو ته خبرداری ورکړی چې په لوېدیځه غاړه کې د اسرائیلي مېشت‌ځایونو د پراختیا له اړوندو فعالیتونو سره ګډون کول ښايي له نړیوالو قوانینو سره په ټکر کې وي.

هغه د E1 مېشت‌ځایونو پروژه د دوه‌دولتي حل د عملي کېدو پر وړاندې یو ګواښ بللی دی. اسرائیلي چارواکو له دغه دریځ سره مخالفت څرګند کړی دی.

اصلي موضوع پر فلسطیني خاوره او د خلکو پر حقونو د مېشت‌ځایونو د پراختیا اغېزې او د یوه دوامدار سیاسي حل د رامنځته کېدو امکانات دي.

سرچینه: اسوشیټېډ پرېس؛ د اکتوبر ۲۰مه.

۵. ایران او روسیې د سیمه‌ییزو همکاریو پر پراختیا ټینګار وکړ

په تهران کې د ایراني چارواکو او د روسیې د بهرنیو چارو وزیر ترمنځ په لیدنه کې د دوه‌اړخیزو او سیمه‌ییزو همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار وشو. د اسوشیټېډ پرېس د راپور له مخې، ایراني چارواکو د اقتصادي همکاریو او د اړیکو او ترانسپورتي پروژو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.

په همدې لیدنه کې د ایران ولسمشر له ګاونډیو هېوادونو سره د اختلافاتو د حل لپاره پر خبرو اترو ټینګار وکړ او په سیمه کې یې د امریکا پوځي حضور د تاوتریخوالي د زیاتېدو یو لامل وباله. دا ارزونه د ایراني چارواکو اعلان شوی دریځ دی.

د سیمه‌ییزو همکاریو پراختیا کولای شي پر سوداګریزو لارو او امنیتي وضعیت اغېز وکړي؛ خو پایلې یې په عملي هوکړو او د هغو د پلي کېدو په څرنګوالي پورې تړلې دي.

سرچینه: اسوشیټېډ پرېس؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۶. ټرمپ له زلنسکي وغوښتل چې د جګړې د پای ته رسولو لپاره بل مذاکره‌کوونکی وټاکي

رویټرز راپور ورکړی چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اکتوبر په ۱۹مه وویل، ولودیمیر زلنسکي باید د روسیې سره د جګړې د پای ته رسولو په اړه د خبرو اترو لپاره بل کس وټاکي.

ټرمپ د جګړې په اړه د روسیې د اقداماتو په تړاو هم څرګندونې وکړې او ویې ویل چې امریکا لا هم له اوکراین سره استخباراتي معلومات شریکوي.

دا څرګندونې د مذاکراتو د لارې په اړه د بېلابېلو نظرونو یوه تازه بېلګه ده. لا څرګنده نه ده چې ایا دغه دریځ به په ډیپلوماټیک بهیر کې د رسمي بدلون لامل شي که نه.

سرچینه: رویټرز؛ د اکتوبر ۱۹مه.

✊ د کیڼ اړخو، کارګري خوځښتونو او ټولنیزو مبارزو خبرونه

۱. د ګلاسګو کلدونین پوهنتون کارګران یو ځل بیا اعتصاب کوي

د Workers’ Liberty خپرونې د راپور له مخې، د ګلاسګو کلدونین پوهنتون د EIS-ULA ښوونیزې اتحادیې غړي د اکتوبر له ۲۰مې تر ۲۲مې او بیا د اکتوبر له ۲۶مې تر ۲۹مې اعتصاب کوي. د نومبر میاشتې لپاره هم د اعتصاب نورې ورځې اعلان شوې دي.

دا مبارزه په پوهنتون کې د کاري فرصتونو د له منځه تلو د ګواښ او د کارګري اختلافاتو پر وړاندې د مخالفت په چوکاټ کې روانه ده.

د مبارزې محور: د دندو د خوندیتوب دفاع او د دې مخالفت چې د بنسټونو د مالي بحران لګښتونه پر کارګرانو او ښوونیزو کارکوونکو وتپل شي.

سرچینه: Workers’ Liberty؛ په وروستیو ورځو کې خپور شوی راپور.

۲. د لندن د کامدن د ښاري خدمتونو کارګرانو اعتصاب پیل کړی

د لندن د کامدن په سیمه کې د ښاري خدمتونو کارکوونکو، چې د ترافیکو د کنټرول مامورین هم پکې شامل دي، له قراردادي شرکت NSL سره د کاري اختلافاتو په اعتراض کې اعتصاب کړی دی. د Workers’ Liberty د راپور له مخې، د دغو کارګرانو بشپړمهالی اعتصاب د سپتمبر په ۲۸مه پیل شوی او د راپور تر خپرېدو پورې یې دوام درلود.

دا اختلاف په داسې شرایطو کې رامنځته شوی چې کارکوونکي د کاري قراردادونو د شرایطو، معاشونو او د خپلو غوښتنو په وړاندې د کارفرما د چلند په اړه اندېښنې لري. اعتصاب د کارګرانو د هڅو یوه برخه ده چې شرکت ځواب ویلو ته اړ کړي او د منلو وړ هوکړې ته ورسېږي.

په دې موضوع کې باید د مستقیم کارفرما او د ښاري ادارې د مسوولیت ترمنځ توپیر وشي. NSL هغه قراردادي شرکت دی چې دغه اختلاف ورسره تړاو لري؛ له همدې امله، موضوع په مستقیم ډول د کارګرانو او شرکت ترمنځ کاري اړیکو پورې اړه لري، که څه هم تر شخړې لاندې خدمتونه په ښاري چاپېریال کې وړاندې کېږي.

دا مبارزه یو ځل بیا د هغو خدمتونو د کاري شرایطو مسئله را برسېره کوي چې د قراردادي شرکتونو له لارې اداره کېږي. د کارګرانو لپاره د دندې خوندیتوب، عادلانه معاش او د اتحادیوي حقونو درناوی له اساسي غوښتنو څخه دي.

د مبارزې محور: په ښاري خدمتونو کې د کاري شرایطو او د کارګرانو د حقونو دفاع.

سرچینه: Workers’ Liberty؛ په وروستیو ورځو کې خپور شوی راپور.

۳. په کولمبیا کې د عامه خدمتونو د بودجې د کمولو پر ضد پراخ اعتراض

د World Socialist Web Site وېب‌پاڼې د اکتوبر په ۱۹مه راپور ورکړی چې د کولمبیا ښوونکو، کارګري اتحادیو، محصلینو او بومي ټولنو د اکتوبر په ۱۴مه د دولتي بودجې د کمولو پر ضد یوه ورځنی اعتراضي اعتصاب ترسره کړی و.

د راپور له مخې، اعتراضونه په څو ښارونو کې ترسره شوي او غوښتنې یې د پوهنې، ټولنیزو خدمتونو او د کارګرانو د حقونو لپاره د لګښتونو له کمولو سره مخالفت و. راپور د معترضینو پر وړاندې د پولیسو د ځواکونو د چلند یادونه هم کړې ده.

دا پېښه په تېرو ورځو کې رامنځته شوې، خو د هغې تازه راپور د لاتینې امریکا د ټولنیزو مبارزو د څېړنې لپاره اهمیت لري.

سرچینه: World Socialist Web Site؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۴. په ارجنټاین کې د ښوونکو او پوهنتونونو د کارکوونکو اعتراضونه

د World Socialist Web Site د اکتوبر د ۱۹مې په راپور کې راغلي چې امنیتي ځواکونو د اکتوبر په ۱۵مه په ارجنټاین کې د دولتي پوهنتونونو د ښوونکو او ملاتړو پر اعتراض برید وکړ. معترضینو د ملي قانون‌جوړونې پر وړاندې خپل اعتراض څرګنداوه.

معترضین د پوهنتونونو د بودجې د قانون د پلي کېدو او د ښوونیزو بنسټونو د فعالیت د دوام لپاره د اړینو سرچینو د برابرولو غوښتنه کوي.

دا اختلاف د عامه بودجې، د کارکوونکو د معاشونو او د لوړو زده‌کړو د راتلونکي پر سر د پراخې مبارزې یوه برخه ده.

سرچینه: World Socialist Web Site؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۵. په کاناډا کې د سټلانټیس کارګرانو په غوڅ اکثریت د اعتصاب اجازه تایید کړه

د World Socialist Web Site د اکتوبر د ۱۹مې د راپور له مخې، په کاناډا کې د موټرو جوړولو شرکت سټلانټیس کارګرانو د ۹۷ سلنه رایو په ترلاسه کولو سره د اعتصاب اجازه تایید کړې ده.

د دندو د راتلونکي، د کار د کچې د تضمین او د ځینو تولیدي تاسیساتو د برخلیک په اړه اختلافونه لا هم دوام لري. د اعتصاب د اجازې تایید په دې معنا نه دی چې اعتصاب حتماً پیل شوی؛ بلکې اتحادیې ته دا امکان برابروي چې د اختلاف د دوام په صورت کې صنعتي اقدام تعقیب کړي.

د مبارزې محور: د دندو خوندیتوب، د تولیدي ظرفیت ساتنه او د شرکت د پرېکړو د لګښتونو پر کارګرانو د تپل کېدو مخنیوی.

سرچینه: World Socialist Web Site؛ د اکتوبر ۱۹مه.

۶. په کاناډا کې د تندر بې د کتابتونونو کارکوونکي په اعتصاب کې دي

د همدې راپور له مخې، د کاناډا د انتاریو ایالت په تندر بې ښار کې شاوخوا ۷۰ کتابتون‌کارکوونکو په تېره اوونۍ کې اعتصاب کړی و. دوی له مدیریت سره د کاري قرارداد د شرایطو پر سر اختلاف لري.

د اختلاف له مهمو موضوعاتو څخه د ناروغۍ رخصتي، کلنۍ رخصتي او روغتیايي او تقاعدي امتیازات دي. راپور وايي چې د اعتصاب پر مهال د ښار د عامه کتابتونونو ټولې څلور څانګې تړلې پاتې شوې وې.

دا مبارزه په عامه خدمتونو کې د کاري شرایطو پر سر د اختلاف یوه بېلګه ده؛ داسې وضعیت چې د امتیازاتو کمول کولای شي د کارکوونکو پر ژوند او د ټولنیزو خدمتونو پر کیفیت مستقیم اغېز وکړي.

سرچینه: World Socialist Web Site؛ د اکتوبر ۱۹مه.

🔥 د تحریریې لنډه ارزونه

د نن ورځې خبرونه او د وروستیو ورځو تازه راپورونه، له افغانستان څخه تر اروپا او شمالي امریکا پورې، څو اساسي موضوعات رابرسېره کوي: د افغانستان د راتلونکي پر سر ډیپلوماټیکې سیالۍ، پر خلکو اقتصادي فشارونه، د فلسطیني ځمکو پر سر شخړې او د دندو او ټولنیزو حقونو د ساتنې لپاره د کارګرانو مبارزې.

خو د یوې پېښې د رامنځته کېدو د خبر او د هغې د سیاسي تحلیل ترمنځ توپیر شته. اعتصاب، اعتراض یا د یوه ګوند دریځ په یوازې ځان د مبارزې وروستۍ پایله نه شي ټاکلای؛ د غوښتنو، د سازمان‌یافتګۍ د کچې، د دولتونو د غبرګون او د خلکو پر ژوند د عملي پایلو پېژندل اړین دي.

د ورځې خبرونه هڅه کوي چې پېښې د روښانه نېټې، مشخصې سرچینې او د خبر او تحلیل د بېلتون له اصولو سره سم منعکس کړي؛ ځکه باوري معلومات د ټولنیزې پوهاوي بنسټ دی.

چمتو کوونکی: حسنپور

سه‌شنبه، د ۱۴۰۵ کال د تلې ۲۸مه — د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۲۰مه

سرچینې

افغانستان او سیمه

● د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي د کمولو په اړه د روسیې راپور — Business Recorder

● د افغانستان خبرونه — طلوع‌نیوز

● افغانستان ته د روسیې د پلاوي سفر او اقتصادي خبرې — طلوع‌نیوز

● په کابل کې د روسیې د بهرني استخباراتو د مشر لیدنه — طلوع‌نیوز

● د هرات د معدني ډبرو صادرات — طلوع‌نیوز

● په بدخشان کې د غالیو تولید — طلوع‌نیوز

● په افغانستان کې د خوړو د ناامنۍ راپور — طلوع‌نیوز

نړۍ

● د جاپان مأموریت د مریخ د سپوږمۍ پر لور — اسوشیټېډ پرېس

● له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه د امریکا ارزونه — واشنګټن‌پوسټ

● د منځني ختیځ او لوېدیځې غاړې پرمختګونه — اسوشیټېډ پرېس

● د اوکراین د جګړې د مذاکراتو په اړه د ټرمپ دریځ — رویټرز

کارګري خوځښتونه

● د ګلاسګو کلدونین پوهنتون د اعتصابونو او د کامدن د کارګرانو راپور — Workers’ Liberty

● په شمالي او جنوبي امریکا کې د کارګري مبارزو راپور — World Socialist Web Site