تاریخ یوازې د پاچاهانو، واکمنانو او جګړو د پېښو ټولګه نه ده؛ بلکې د واکمنۍ او ازادۍ، استثمار او عدالت، او د تسلط او مقاومت ترمنځ د پرلهپسې مبارزې بهیر دی. د تاریخ تجربه ښيي چې هېڅ استعماري ځواک، که هر څومره پیاوړی او سمبال وي، د تل لپاره د ملتونو اراده نه شي ځپلی.
د مارکسیستي ـ لیننیستي تحلیل له مخې، استعمار یوازې پوځي اشغال نه دی؛ بلکې د یوه ملت پر سیاسي، اقتصادي او ټولنیز برخلیک د بل ځواک واکمني، د طبیعي سرچینو لوټ او د خلکو د کار او تولید استثمار هم دی. له همدې امله، د استعمار پر وړاندې مبارزه یوازې د بهرنیو ځواکونو د ایستلو لپاره نه، بلکې د خپلواکۍ، ټولنیز عدالت او د انسان د کرامت د تأمین لپاره هم ده.
د ۱۸۴۱ کال د نومبر په څلورمه، د کابل د خلکو پاڅون د برتانوي استعمار پر وړاندې د افغان ولس د مقاومت یوه روښانه بېلګه وه. د کابل د قیام په ترڅ کې د برتانوي پوځ د اکمالاتي مرکز پر وړاندې بریدونه د دې ښکارندویي کوي چې د یوه ملت د ازادۍ اراده د اشغالګرو د پوځي برترۍ په وړاندې هم ماتې نه مني.
د ۱۸۴۰ کال د نومبر په څلورمه، امیر دوستمحمد خان د برتانوي استعماري استازي ویلیم مکناټن پر وړاندې تسلیم شو؛ خو د یوه واکمن تسلیمېدل د یوه ملت د ارادې د تسلیمېدو په معنا نه وو. د افغانستان د خلکو مقاومت دوام وکړ او تاریخ وښوده چې د ولسونو برخلیک یوازې د واکمنانو په پرېکړو نه ټاکل کېږي.
همدارنګه، د ۱۷۸۰ کال د نومبر په څلورمه د توپاک امارو دویم پاڅون او د ۱۸۳۹ کال د نومبر په څلورمه په نیوپورټ کې د چارتیستانو پاڅون، د بېلابېلو ملتونو او ټولنیزو طبقو د ازادۍ او حق غوښتنې د مبارزو څرګندې بېلګې دي. دغه پېښې ښيي چې د استثمار او بېعدالتۍ پر وړاندې مقاومت د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې د تاریخ یوه نه بېلېدونکې برخه پاتې شوې ده.
په هسپانیه کې د کارګرانو او فاشیزم ضد غورځنګونو مبارزې او په ۱۹۳۶ کال کې د الماني کمونیست اِتکار آندره اعدام، د هغو مبارزینو د قربانیو یاد تازه کوي چې د فاشیزم، استبداد او ټولنیز ستم پر وړاندې ودرېدل. د هغوی مبارزه د دې څرګندونه کوي چې د ازادۍ او عدالت غوښتنه د یوه ملت او یوې زمانې په پولو کې نه محدودېږي.
افغانستان په ۱۹۱۹ کال کې د برتانوي استعمار له مستقیم سیاسي نفوذ څخه د خپلواکۍ په ترلاسه کولو سره د خپلواکۍ په مبارزه کې یو مهم پړاو وواهه؛ خو سیاسي خپلواکي، که له اقتصادي خپلواکۍ، ټولنیز عدالت او د خلکو له واقعي واکمنۍ سره مل نه وي، د بشپړې ازادۍ معنا نه لري.
افغانستان نن هم د بهرنیو لاسوهنو، نیابتي جګړو، د سیمهییزو او نړیوالو قدرتونو د سیالیو، اقتصادي بحران، بېوزلۍ، بېکارۍ او د زدهکړې او کار له حقونو څخه د خلکو د محرومیت له ستونزو سره مخ دی. د دې وضعیت بدلون د خلکو پراخې سیاسي پوهې، خپلواکې ارادې او منظمې ټولنیزې مبارزې ته اړتیا لري.
د کارګرانو، بزګرانو، زحمتکښانو، روڼاندو، مترقي ښځو او ځوانانو ګډه مبارزه کولای شي د یوې داسې ټولنې د جوړېدو لپاره زمینه برابره کړي چې بنسټ یې پر عدالت، برابرۍ، ملي خپلواکۍ او د انسان پر درناوي ولاړ وي. د تاریخ درس دا دی چې هېڅ ولس د بل چا په اراده نه ازادېږي؛ رښتینې ازادي د خلکو د پوهاوي، یووالي او مبارزې زېږنده ده.
استعمار ماتې خوړونکی دی او د تسلط هېڅ بڼه تلپاتې نه ده؛ خو ازادي هم په خپله نه راځي. خپلواکي، عدالت او تلپاتې ټولنیز بدلون د هغو انسانانو پوهاوي، ګډې ارادې او نه ستړې کېدونکې مبارزې ته اړتیا لري چې د یوه بل او عادلانه راتلونکي د جوړولو غوښتونکي دي.