د ۱۹۶۲ کال د اکتوبر په میاشت کې د کیوبا توغندیز کړکېچ نړۍ د اټومي جګړې تر پولې ورسوله. دې کړکېچ وښوده چې د سترو قدرتونو سیالي څنګه کولای شي د میلیونونو انسانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړي. د اکتوبر په ۲۸مه، نیکیتا خروشچف اعلان وکړ چې شوروي اتحاد به خپل توغندي له کیوبا څخه وباسي؛ په دې توګه، د اټومي جګړې د سمدستي خطر کچه راټیټه شوه.
خو دا پېښه یوازې د جګړې له څنډې څخه د شاتګ کیسه نه وه؛ بلکې د امپریالیزم، ملي خپلواکۍ، د ملتونو د حاکمیت او د خپل برخلیک د ټاکلو د حق په اړه یې مهمې پوښتنې راپورته کړې.
اتله کیوبا؛ د سلطهغوښتنې پر وړاندې ټینګ مقاومت
په ۱۹۵۹ کال کې د کیوبا له انقلابي بریا وروسته، د دغه هېواد انقلابي حکومت د امریکا متحده ایالاتو له سختو فشارونو سره مخ شو. د ۱۹۶۱ کال په اپرېل کې د خلیج د خوګانو ناکامه یرغل، چې د امریکا په ملاتړ ترسره شوی و، د بیاځلي برید په اړه د هاوانا اندېښنې زیاتې کړې. په همدې شرایطو کې، په کیوبا کې د شوروي توغندیو ځای پر ځای کول د مسکو او هاوانا له لوري د پوځي توازن او د امریکا د ګواښونو پر وړاندې د مخنیوي په چوکاټ کې توجیه کېدل.
کیوبا په هغه وخت کې یو کوچنی هېواد و چې د یوه ستر قدرت د فشارونو پر وړاندې یې له خپلې خپلواکۍ دفاع کوله. خو د دې کړکېچ تاریخي ارزونه دا هم غواړي چې د امریکا ګواښونه او د اټومي توغندیو د ځای پر ځای کولو خطرونه دواړه په انتقادي لید وڅېړل شي.
د توغندیو کړکېچ؛ د قدرتونو سیالي او د بشریت برخلیک
د ۱۹۶۲ کال د اکتوبر په ۲۲مه، د امریکا ولسمشر جان اف. کېنېډي د کیوبا سمندري محاصره اعلان کړه؛ هغه اقدام چې واشنګټن ورته د «قرنطین» نوم ورکاوه. په ورپسې ورځو کې نړۍ د دوو اټومي قدرتونو ترمنځ د مستقیمې پوځي نښتې له خطر سره مخ شوه.
د دې کړکېچ یو مهم تناقض دا و چې امریکا خپل اټومي توغندي په ترکیه کې ځای پر ځای کړي وو، خو د امریکا خاورې ته نږدې د شوروي توغندي یې د نه منلو وړ ګواښ باله. دې وضعیت د سترو قدرتونو په پوځي سیالیو کې دوهګوني معیارونه څرګند کړل.
د اکتوبر په ۲۷مه، پر کیوبا د امریکا د یوه کشفي الوتکې نسکورېدو کړکېچ خپل اوج ته ورساوه. هره ناسمه محاسبه کولای شوه د بشریت لپاره ناورینزې پایلې ولري.
د اکتوبر ۲۸مه؛ د جګړې له پرتګاه څخه شاتګ
د ۱۹۶۲ کال د اکتوبر په ۲۸مه، خروشچف اعلان وکړ چې شوروي اتحاد به خپل توغندي له کیوبا څخه وباسي. د هوکړې په چوکاټ کې، امریکا هم ژمنه وکړه چې پر کیوبا به برید نه کوي او په راتلونکو میاشتو کې یې خپل «ژوپیټر» توغندي له ترکیې څخه وایستل.
خو دا هوکړه له اختلافونو او کړکېچونو خالي نه وه. د کیڼ اړخو په تاریخي لیکنو کې عموماً یادونه کېږي چې فیدل کاسترو د خروشچف له هغې پرېکړې ناخوښ و چې د هاوانا له بشپړې مشورې پرته یې له کیوبا څخه د توغندیو د ایستلو پرېکړه کړې وه. دا واقعیت ښيي چې ان د متحدانو ترمنځ هم برخلیکټاکونکې پرېکړې کله ناکله د هغو ملتونو له بشپړ ګډون پرته کېږي چې په مستقیم ډول یې له پایلو سره مخ وي.
د کوچنیو ملتونو برخلیک باید د سترو قدرتونو په تړلو خونو کې ونه ټاکل شي؛ ملي خپلواکي هغه وخت معنا پیدا کوي چې د خپل هېواد د راتلونکي په اړه د پرېکړې حق ته درناوی وشي.
د اټومي جګړې د سمدستي خطر کمېدل یوه مهمه لاستهراوړنه وه؛ خو د اکتوبر په ۲۸مه د کړکېچناک پړاو پای ته رسېدل په دې معنا نه وو چې ټولې ترینګلتیاوې هم سمدستي پای ته ورسېدې. دې کړکېچ وښوده چې تلپاتې سوله یوازې د پوځي هوکړو له لارې نه شي تأمینېدای؛ بلکې متقابل درناوي، د وسلو کمولو او د اختلافونو د سولهییز حل غوښتنه کوي.
له اتلې کیوبا څخه تر افغانستانه؛ خپلواکي او ټولنیز عدالت
د کیوبا تجربه د افغانستان لپاره هم مهمې پوښتنې راپورته کوي: ملي خپلواکي څنګه ساتل کېدای شي؟ څنګه کولای شو خپل هېواد د بهرنیو قدرتونو د سیالیو له ډګر کېدو څخه وژغورو؟ او څنګه سیاسي آزادي له ټولنیز عدالت سره وتړو؟
رښتینې خپلواکي یوازې له بهرني سلطې څخه د خلاصون په معنا نه ده؛ بلکې د خلکو د خپل برخلیک د ټاکلو وړتیا، زدهکړو او روغتیا ته لاسرسی، د کار فرصتونه او په ټولنیز ژوند کې د ښځو او نارینهوو برابر ګډون هم پکې شامل دي.
افغانستان د یوه خپلواک او عادلانه راتلونکي د جوړولو لپاره د تولیدي اقتصاد پیاوړتیا، د عامه زدهکړو پراختیا، د کاري فرصتونو رامنځته کولو، له فقر او تبعیض سره مبارزې او د وګړو د بنسټیزو حقونو دفاع ته اړتیا لري. هېڅ بهرنی قدرت او هېڅ کورنۍ ډله باید د خلکو د برخلیک د ټاکلو حق په خپل انحصار کې وانخلي.
پایله؛ سوله، خپلواکي او د انسان آزادی
د کیوبا توغندیز کړکېچ د تاریخ هغه حساسه شېبه راپه یادوي چې د قدرتونو سیالۍ کولای شول نړۍ اټومي ناورین ته ورسوي. دا تجربه د وسلو له سیالۍ سره د مقابلې، د ملتونو د خپلواکۍ د دفاع او د انسانانو ژوند ته د لومړیتوب ورکولو اړتیا څرګندوي.
انقلابي کیوبا د بهرنیو فشارونو پر وړاندې مقاومت وکړ؛ خو د تاریخ پراخ درس دا دی چې ملي خپلواکي باید د خلکو د پرېکړې له حق، ټولنیز عدالت او تلپاتې سولې سره مل وي.
نه اټومي او ویجاړوونکو جګړو ته!
نه امپریالیستي سلطهغوښتنې ته!
هو ملي خپلواکۍ، ټولنیز عدالت، نړیوال پیوستون او تلپاتې سولې ته!