له ۱۹۰۵ کال د روسیې انقلاب څخه تر ننني افغانستان پورې

Published: 2026-10-30

Author / editor: یما افغان
له ۱۹۰۵ کال د روسیې انقلاب څخه تر ننني افغانستان پورې؛ له پاسه اصلاحات، له لاندې فشار او د ټولنیز بدلون مسله
د ۳۰ اکتوبر په مناسبت

سریزه: ولې ۳۰ اکتوبر مهم دی؟
په تاریخ کې ورځې تصادفي نه دي. د ۱۹۰۵ کال د اکتوبر په ۳۰مه، د روسیې تزار نیکولای دوهم په پترهوف ماڼۍ کې قلم را واخیست او د اکتوبر مشهوره منشور یې لاسلیک کړ. هغه سند چې پر کاغذ د مطلقه استبداد پای و: د اساسي قانون، منتخبې دوما، د بیان، مطبوعاتو او غونډو د آزادۍ ژمنه.
خو تاریخ وښودله چې دا سند د آزادۍ پیل نه و، د تیرایستنې پیل و. او همدا قانونمندي ده چې ننني افغانستان لپاره خورا اړونده کوي.
لینن په هماغو ورځو کې ولیکل: «تزار د دې لپاره چې څه له لاسه ور نه کړي، د هر څه ژمنه کوي.»

I. د ۱۹۰۵ انقلاب مادي شرایط: کله چې بخار دیګ چوي
مارکسیزم موږ ته ښيي چې هیڅ انقلاب له فکر څخه نه زیږیږي، له مادي تضاد څخه زیږیږي. د ۱۹۰۵ روسیه په یوه ارګانیک بحران کې وه:
۱. امپریالیستي ماتې: د روسیې-جاپان جګړه (۱۹۰۴-۱۹۰۵) - د منچوریا او کوریا د ویش لپاره یوه امپریالیستي جګړه - د تزار د پوځ په بشپړ سپکاوي پای ته ورسیده.
۲. د ځمکې بحران: ۸۰٪ نفوس بزګران وو. بزګرانو له ۱۸۶۱ وروسته ځمکه نه وه ترلاسه کړې، پوروري شوي وو. د بزګرانو شعار «ځمکه او آزادي» وه.
۳. د نوي پرولتاریا راڅرګندېدل: په پتراګراد او مسکو کې لویې فابریکې د فرانسوي او بلجیمي پانګې سره جوړې شوې وې. روسي کارګر ۱۲ ساعته کار کاوه، د آلماني کارګر نیم معاش یې اخیست او د تشکل حق یې نه درلود.

II. د ۳۰ اکتوبر منشور: له پاسه د یوه اصلاحاتو اناتومي
منشور سرګي ویته ولیکه. په متن کې درې ژمنې وې:
الف) د شخص مصونیت، د وجدان، بیان، غونډو او ټولنو آزادي
ب) په دوما کې د ټولو محرومو طبقو ګډون
ج) دا چې هیڅ قانون به پرته له دوما تصویب څخه نه اجرا کیږي.
پایله څه شوه؟ تزار کله چې اعتصاب کم شو، په هماغه دسمبر کې یې مسکو تر توپ لاندې کړ. لومړۍ او دوهمه دوما یې منحل کړې.

III. د لینن لید: د قدرت مسله، نه د کاغذ مسله
لینن په دوو مهمو کتابونو - د انقلاب دموکراتیک کې د سوسیال-دموکراسۍ دوه تکتیکونه (۱۹۰۵) - کې درې تزونه مطرح کړل:
لومړی تز: دوه ډوله اصلاحات شته. هغه اصلاحات چې د خلکو د مستقیم فشار محصول دي، او هغه چې بورژوازي د انقلاب د مخنیوي لپاره ډالۍ کوي.
دوهم تز: پرته له مادي تضمین څخه آزادي دروغ ده.
درېیم تز: شورا، له لاندې څخه د سازماندهۍ بڼه. د ۱۹۰۵ په اکتوبر کې د لومړي ځل لپاره د کارګرانو شورا (سوویت) په پتراګراد کې جوړه شوه.

IV. له پترهوف څخه تر کابله: افغانستان او نه ختمېدونکي منشورونه
اوس دا هنداره د افغانستان پر وړاندې ونیسو. په تیرو شلو کلونو کې مو څو د ۳۰ اکتوبر منشورونه درلودل؟
- د ۲۰۰۴ اساسي قانون: پر کاغذ د سیمې تر ټولو پرمختللی قانون
- نمایشي ټاکنې
- او نن: فرمانونه چې له پاسه صادرېږي

درې تاریخي کمښتونه لرو:
۱. د ځمکې مسله نه ده حل شوې
۲. پراکنده پرولتاریا: بې معاش ښوونکي، ورځني مزدوران، نرسانې، بې کاره تحصیل یافته ځوانان
۳. کمپراډور بورژوازي

پایله: بدلون له کومه راځي؟
د ۳۰ اکتوبر منشور موږ ته ښيي چې تاریخ په فرمان نه بدلیږي، د قوتونو په توازن بدلیږي.
د بیان آزادي پرته له ښوونکو او خبریالانو له اتحادیې، یوازې د غږېدو اجازه ده.
ټولنیز عدالت پرته له بزګري تشکل څخه د اوبو او ځمکې د ویش لپاره، یوازې خیرات دی.
او د خلکو ګډون پرته له محلي منتخبو شوراګانو، یوازې نوي ارباب ته رایه ورکول دي