د ورځې خبرونه

Published: 2026-10-10

Author / editor: مدیره هیآت
شنبه، د ۱۴۰۵ کال د تلې ۱۸مه | د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۱۰مه

افغانستان، سیمه او نړۍ؛ د ټولنیزو مبارزو، سیاسي تضادونو او نړیوالو بدلونونو په هنداره کې

افغانستان

ملګري ملتونه: د داعش خراسان امنیتي ګواښ لا هم د افغانستان له پولو هاخوا اغېز لري

د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیال، الکساندر زویف، خبرداری ورکړی چې د داعش خراسان څانګه لا هم د دې ترهګر سازمان له پیاوړو څانګو څخه ده او فعالیتونه یې د افغانستان او سیمې امنیت ګواښي. دا ارزونه یو ځل بیا څرګندوي چې د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه یوازې امنیتي اقداماتو ته نه شي محدودېدای؛ بېوزلي، ټولنیز محرومیت، د عامه بنسټونو کمزوري کېدل او د سیاسي مشروعیت بحران هم باید د بې‌ثباتۍ د ریښو په څېړنه کې په پام کې ونیول شي. (Afghanistan International)

ملګري ملتونه د افغان ښځو پر وړاندې د تبعیضي محدودیتونو د پای ته رسېدو غوښتنه کوي

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په خپله وروستۍ غونډه کې د هغو تګلارو او اقداماتو د لغوه کېدو غوښتنه کړې چې د افغان ښځو او نجونو اساسي حقونه محدودوي. له زده‌کړې، کار او ټولنیز ګډون څخه د ښځو محرومول د هېواد د بشري ځواک یوه لویه برخه د بیارغونې او پرمختګ له بهیر څخه څنډې ته کوي. هېڅ ټولنه نه شي کولای د خپل نفوس د نیمایي برخې له پوهې او ګډون څخه په محرومولو سره دوامدار پرمختګ ترلاسه کړي. (Afghanistan International)

د افغانستان د جګړې له پیل څخه ۲۵ کاله تېر شول؛ د عدالت غوښتنه لا هم پر ځای ده

د بشري حقونو څار سازمان د اکتوبر په څلورمه، د امریکا په مشرۍ په افغانستان کې د جګړې د پیل له ۲۵مې کلیزې سره هم‌مهاله، وویل چې امریکا او د ائتلاف هېوادونو لا هم د جنګي جرمونو او د بشري حقونو د نورو جدي سرغړونو قربانیانو ته رښتینی عدالت او جبران نه دی برابر کړی. دې سازمان د تېرو څو لسیزو د تاوتریخوالي د میراث پر وړاندې د حساب ورکونې او عدالت پر اړتیا ټینګار کړی دی. د افغانستان تاریخ د ملکي وګړو د کړاوونو، بهرنیو لاسوهنو او د بشري حقونو د سرغړوونکو د مسؤلیت له څېړلو پرته بشپړ نه شي انځورېدای. (Human Rights Watch)

سیمه او منځنی ختیځ

پر ریاض هوايي ډګر برید؛ د سیمه‌ییزو جګړو خطرناک پراخوالی

د سعودي عربستان چارواکو ویلي چې د پنجشنبې په ورځ د ملک خالد نړیوال هوايي ډګر او د سعودي هوايي شرکت پر یوې الوتکې بریدونو درې سعودي وګړي وژلي او یو شمېر نور یې ټپیان کړي دي. د یمن حوثیانو د برید مسؤلیت منلی دی. تر دې وروسته، د سعودي عربستان په مشرۍ ائتلاف د حوثیانو تر کنټرول لاندې سیمو کې هوايي بریدونه کړي دي. د جګړو پراخېدل د ملکي وګړو امنیت، هوايي ترانسپورټ او د نړیوالې سوداګرۍ مهمې لارې له زیات خطر سره مخ کوي. (Reuters)

یمن؛ ملکي وګړي یو ځل بیا د جګړې په منځ کې راګیر دي

د حوثیانو پر ضد د سعودي عربستان او د هغه د متحدینو د بریدونو له زیاتېدو سره، په صنعا کې د چاودنو او د ملکي وګړو د ټپي کېدو راپورونه خپاره شوي دي. د یمن لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي وضعیت بې‌ثباته بللی او د هغو خلکو پر وضعیت یې اندېښنه څرګنده کړې چې هېواد یې له مخکې د خوړو له ناامنۍ او بشري بحران سره مخ دی. د جګړې دوام عامه بنسټونه او د عادي خلکو ژوند له لا زیاتو زیانونو سره مخ کوي. (AP News)

لبنان؛ د بې‌پیلوټه الوتکې برید او د جګړې د پراخېدو اندېښنه

د خپرو شویو راپورونو له مخې، په لبنان کې د اسرائیلو د بې‌پیلوټه الوتکې په برید کې شپږ کسان ټپیان شوي دي. دا پېښه په داسې شرایطو کې شوې چې سیمه‌ییز کړکېچونه زیات شوي او د جګړې د پراخېدو په اړه اندېښنې دوام لري. هر نوی برید د تاوتریخوالي د کمولو د ترتیباتو د ماتېدو او د سیمې پر خلکو د لا زیاتو انساني زیانونو د تحمیل خطر لوړوي. (AP News)

لوېدیځه غاړه؛ پر یوه فلسطیني سړي او د هغه پر پنځه کلن زوی د برید راپور

د اسوشیټېډ پرېس د راپور له مخې، یوه فلسطیني سړي ویلي چې اسرائیلي مېشت‌ځای‌نیونکو پر ده او د هغه پر پنځه کلن زوی برید کړی او موټر یې ترې وړی دی. د اسرائیلو پولیسو د پېښې په تړاو د یوه ۱۵ کلن شکمن کس د نیولو خبر ورکړی دی. د پېښې په اړه څېړنې روانې دي. د ملکي وګړو ساتنه او د تاوتریخوالي په وړاندې حساب ورکونه د نړیوالو قوانینو له اساسي اصولو څخه دي او باید له تبعیض پرته عملي شي. (AP News)

ولسي خوځښتونه او ټولنیزې مبارزې

هند؛ ځوانان د ټاکنیزو نوملړونو د بیاکتنې پر ضد اعتراضونو ته دوام ورکوي

د «کاکروچ» په نوم د ځوانانو خوځښت د اکتوبر پر لسمه په نوي ډیلي کې د یوه نوي اعتراض لپاره چمتووالی نیولی دی. اعتراض کوونکي د ټاکنیزو نوملړونو د بیاکتنې له بهیر سره مخالفت کوي او ادعا لري چې دا بهیر ښايي ډېر واجد شرایط وګړي د رایې له حق څخه محروم کړي. چارواکو د امنیتي محدودیتونو، د پولیسو د پراخ حضور او په ځینو سیمو کې د موبایل انټرنېټ د ځنډولو له لارې د اعتراضونو فضا محدوده کړې ده. د رایه ورکوونکو د حذف ادعاوې خپلواکې څېړنې ته اړتیا لري؛ خو د سوله‌ییز اعتراض حق او د ټاکنو شفافیت د دې لانجې مهم موضوعات دي. (AP News)

فرانسه؛ سیاسي او اقتصادي بحران پر حکومت فشار زیاتوي

په فرانسه کې د زده‌کوونکو اعتراضونه او ټولنیزه نارضایتي د عامه پور، بودجوي کسر او د حکومت د اقتصادي سیاستونو په اړه د اندېښنو په فضا کې دوام لري. ګارډین د اکتوبر په لسمه په یوه راپور کې د فرانسې پر سیاست‌والو د مالي بازارونو او اعتراض کوونکو د هم‌مهاله فشار یادونه کړې ده. په دې شرایطو کې د عامه لګښتونو، ټولنیزو خدمتونو او اقتصادي لومړیتوبونو پر سر بحث یو ځل بیا د فرانسې د سیاسي ژوند په مرکز کې راغلی دی. (The Guardian)

کالیفورنیا؛ د دولتي کارکوونکو اتحادیې د اعتصاب اجازه ترلاسه کړه

د کالیفورنیا د دولتي کارکوونکو اتحادیې، SEIU Local 1000، غړو د اعتصاب د اجازې په ګټه رایه ورکړې ده. دا پرېکړه اتحادیې ته دا امکان برابروي چې د خبرو اترو د ناکامېدو په صورت کې د اعتصاب انتخاب تعقیب کړي؛ خو په خپله د اعتصاب د پیل معنا نه لري. دا پرمختګ څرګندوي چې د معاشونو، کاري شرایطو او د کارکوونکو د غوښتنو پر سر اختلافات لا هم په امریکا کې د کار د اړیکو مهمه برخه ده. (CalMatters)

مکسیکو؛ روغتیايي کارکوونکي د معاشونو د تړون پر وړاندې اعتراض کوي

د «ورلډ سوسیالیست وېب‌سایټ» د راپور له مخې، د مکسیکو د ټولنیز امنیت د ادارې کارکوونکو د هغه معاشي تړون پر وړاندې مخالفت کړی چې دوی یې ناکافي بولي، او د اتحادیې د مشرتابه پر وړاندې یې هم اعتراضونه راپورته کړي دي. راپور د روغتیايي کارکوونکو ترمنځ د نارضایتۍ د پراخېدو یادونه کوي. د پېښې جزئیات او سیاسي ارزونې د همدې سرچینې له خوا خپرې شوې دي؛ خو دا لانجه یو مهمه پوښتنه بیا راپورته کوي: د معاشونو او کاري شرایطو په اړه پرېکړې څوک کوي، او د کارګرانو غږ په دې پرېکړو کې څومره استازیتوب لري؟ (World Socialist Web Site)

جرمني؛ زده‌کوونکي د اجباري پوځي خدمت د بېرته پلي کېدو پر ضد اعتراض کوي

د خپرو شویو راپورونو له مخې، په جرمني کې لسګونو زرو زده‌کوونکو د اجباري پوځي خدمت د بېرته پلي کېدو پر ضد لاریونونه کړي دي. دې اعتراضونو د پوځي کېدو، د ځوانانو د راتلونکي او د ملي امنیت او فردي ازادیو ترمنځ د اړیکو په اړه عامه بحث بېرته تود کړی دی. د پوځي سیاستونو د پایلو په اړه پوهاوی او د هېواد د راتلونکي په بحثونو کې د خلکو ګډون د ټولنیز او دموکراتیک ژوند مهم عناصر دي. (World Socialist Web Site)

چیلي؛ د ریاضتي بودجې پر ضد اعتصابونه او لاریون

د «ورلډ سوسیالیست وېب‌سایټ» د راپور له مخې، په چیلي کې د کانونو او روغتیا په برخو کې اعتصابونه او اعتراضونه رامنځته شوي او شاوخوا شل زره کسانو د ریاضتي بودجې پر ضد په لاریون کې ګډون کړی دی. راپور د اقتصادي سیاستونو او پر کارکوونکو او عامه خدمتونو د هغوی د اغېزو په اړه د نارضایتۍ یادونه کوي. د پېښې د بشپړې ارزونې لپاره باید د اتحادیو غوښتنې، د حکومت دریځ او د بودجې جزئیات یوځای وڅېړل شي. (World Socialist Web Site)

نایجریا؛ د اعتصاب پر سر د کارګرانو د اتحادیو ترمنځ اختلاف

د اکتوبر د نهمې راپورونه د نایجریا د فدرالي پلازمېنې په سیمه کې د کارګرانو د اتحادیو ترمنځ د اعتصاب د اقدام پر سر د اختلاف خبر ورکوي. اتحادیې د اعتصاب د دوام یا لغوه کولو په اړه یو شان دریځ نه لري. دا اختلاف څرګندوي چې تشکیلاتي همغږي او پر ګډو موخو توافق د هرې ټولیزې مبارزې په بریا کې مهم رول لري. د اختلاف جزئیات او د کارګرانو د بنسټونو دریځونه باید د راتلونکو بدلونونو په رڼا کې وڅارل شي. (Daily Post)

کمونیستي، سوسیالیستي او چپي ګوندونه

هند؛ چپي ګوندونه د اعتراض او ټاکنیز شفافیت ملاتړ کوي

د هند پنځو چپي ګوندونو په نوي ډیلي کې د پلان شوي اعتراض پر وړاندې لګول شوي محدودیتونه غندلي دي. دغه اعتراض د ټاکنیزو نوملړونو د بیاکتنې او د ټاکنو د کمیسیون د فعالیتونو په اړه دی. چپي ګوندونو دا محدودیتونه د سوله‌ییزې غونډې د اساسي حق خلاف بللي دي. د ټاکنیزو نوملړونو پر سر لانجه یو ځل بیا د خپلواکې څارنې، اداري شفافیت او د وګړو د سیاسي حقونو د تضمین اهمیت څرګندوي. (Rising Kashmir)

فلسطین؛ د فلسطین د خلکو ګوند پارلماني ټاکنو ته چمتووالی نیسي

د فلسطین د خلکو ګوند اعلان کړی چې د نومبر پر ۲۸مه د پلان شویو پارلماني ټاکنو لپاره خپل چمتووالی زیاتوي. دغه ګوند هڅه کوي د چپي، دموکراتیکو او ټولنیزو ځواکونو یو پراخ ائتلاف رامنځته کړي، څو د فتح او حماس ترمنځ د سیاسي قطب‌بندۍ پر وړاندې بدیل وړاندې کړي. د دې هڅو پایله او پراخوالی به د ټاکنو له بهیر، د سیاسي ځواکونو له همکارۍ او د سیمې له شرایطو سره تړاو ولري. (International Communist Press)

بریتانیا؛ کمونیست ګوند له فلسطیني ولس سره پر پیوستون ټینګار کوي

د بریتانیا کمونیست ګوند د فلسطین سره د نړیوالې همبستګۍ د ورځې په مناسبت په یوه اعلامیه کې د فلسطین د خلکو د ازادۍ او حاکمیت لپاره د همبستګۍ د خوځښتونو او غوښتنو ملاتړ کړی دی. دې ګوند د دایمي اوربند، د غزې د محاصرې د پای ته رسېدو او د هغو پوځي همکاریو د درولو غوښتنه کړې چې د اشغال دوام ته زمینه برابروي. دا د همدې ګوند رسمي دریځ دی او باید د هغه د سیاسي لیدلوري په چوکاټ کې وارزول شي. (Communist Party of Britain)

چک جمهوریت؛ کمونیست ګوند خپل ټاکنیز فعالیتونه پر مخ وړي

د بوهمیا او موراویا کمونیست ګوند د اکتوبر د نهمې او لسمې د ښاري او سنا ټاکنو په درشل کې خپل ټاکنیز فعالیتونه زیات کړي دي. د «انټرنشنل کمونیست پرېس» د راپور له مخې، د ګوند استازو او نوماندانو په بېلابېلو ښارونو کې له رایه ورکوونکو سره لیدنې کړې دي. د دغو فعالیتونو پایله باید د ټاکنو د رسمي پایلو او د رایه ورکوونکو د ګډون له مخې وارزول شي. (International Communist Press)

یونان؛ کمونیست ګوند له امریکا او ناټو سره د پوځي او انرژۍ همکاریو مخالفت کوي

د یونان کمونیست ګوند په وروستیو ورځو کې یونان ته د امریکا د بهرنیو چارو د وزیر، مارکو روبیو، د سفر پر ضد سیاسي بسیج او اعتراضونو ته دوام ورکړی دی. دغه ګوند د یونان، امریکا او ناټو ترمنځ د پوځي او انرژۍ همکاریو مخالفت کوي. دا دریځ د یونان د کمونیست ګوند د بهرني سیاست او د ناټو پر ضد د هغه د لیدلوري برخه ده. (International Communist Press)

ویتنام؛ د کمونیست ګوند د مرکزي کمېټې غونډه پای ته ورسېده

د ویتنام د کمونیست ګوند د مرکزي کمېټې څوارلسمې دورې څلورمه غونډه د څلورو ورځو بحثونو وروسته د اکتوبر پر اتمه په هانوي کې پای ته ورسېده. د غونډې جزئیات د ویتنام رسمي رسنیو خپاره کړي دي. په داسې غونډو کې اعلان شوې پرېکړې او سیاسي لومړیتوبونه د دغه هېواد د سیاسي او اقتصادي مشرتابه د جهت‌نیونې د پېژندلو لپاره اهمیت لرلای شي. (Vietnam+ (VietnamPlus))

نړیوال اقتصاد او مالي بنسټونه

د پیسو نړیوال صندوق او نړیوال بانک غونډې د پورونو او انرژۍ د بحران تر سیوري لاندې

ټاکل شوې ده چې د پیسو نړیوال صندوق او نړیوال بانک کلنۍ غونډې په بنکاک کې ترسره شي. د دولتونو پورونه، اقتصادي بې‌ثباتي او د انرژۍ د بحران اغېزې د دې غونډو له مهمو موضوعاتو څخه دي. د امریکا د خزانې وزارت ویلي چې د خزانې وزیر، سکاټ بسېنټ، په غونډو کې ګډون نه کوي او امریکايي پلاوی به نور چارواکي رهبري کوي. د نړیوالو مالي بنسټونو د پورونو او مالي سیاستونو بحث په ځانګړي ډول د ټیټ عاید لرونکو او پوروړو هېوادونو لپاره مهم دی؛ ځکه دا پرېکړې پر عامه بودجه، ټولنیزو خدمتونو او د پرمختګ پر فرصتونو اغېز کولای شي. (Reuters)

د تحریریې یادونه

د نن ورځې پېښې، له افغانستان څخه تر منځني ختیځ، اروپا، آسیا او لاتینې امریکا پورې، څرګندوي چې امنیت، معیشت، ټولنیز حقونه او سیاسي ګډون یو له بل سره تړلي دي. جګړې او پوځي شخړې پر عادي خلکو درانه لګښتونه تپي؛ په همدې وخت کې کارګران، ځوانان او ټولنیز خوځښتونه په بېلابېلو هېوادونو کې د خپلو غوښتنو د اورېدل کېدو لپاره مبارزه کوي.

د تاریخي ماتریالیزم له نظره، د دغو پېښو څېړنه د اقتصادي اړیکو، د واک د جوړښتونو، ټولنیزو ګټو او د هرې ټولنې د مشخصو شرایطو پېژندنې ته اړتیا لري. علمي تحلیل باید د شعارونو په وسیله واقعیت پټ نه کړي؛ بلکې پېښې د شواهدو، ټولنیزو تضادونو او د مسؤلو لوریو د کړنو د څېړلو له لارې روښانه کړي.

پوهاوی، پیوستون او د خلکو باخبره ګډون د یوې عادلانه ټولنې د جوړولو او له بېوزلۍ، تبعیض او استثمار څخه د خلاصون د هرې هڅې بنسټیز عناصر دي.