د ستم پر وړاندې چوپتیا، د زړو افکارو پر وړاندې تسلیمېدل نه منو؛ موږ د انقلابي بدلون لاره غوره کړې ده!

Published: 2026-10-08

Author / editor: حسنپور
سریزه: موږ د تاریخ پر وړاندې مسؤلیت لرو!

موږ د ستم پر وړاندې چوپتیا نه منو؛ ځکه چې د بې‌عدالتۍ پر وړاندې چوپ پاتې کېدل، په داسې حال کې چې د پېژندنې، اعتراض او بدلون لپاره د مبارزې امکان موجود وي، کولای شي د هغو اړیکو او مناسباتو دوام ته لاره هواره کړي چې انسان له آزادۍ، برابرۍ او باعزته ژوند څخه محروموي. موږ زړو افکارو او کهنه‌اندېشۍ ته تسلیمېږو نه؛ ځکه هېڅ ټولنه د شاتګ‌پالنې په تقدیس، د بدلون‌نه‌منونکو دودونو په لمانځلو او د تېر وخت په نه ختمېدونکي تکرار سره د یوه انساني راتلونکي پر لور ګام نه شي اخیستلای.

موږ د انقلابي بدلون لاره غوره کړې ده؛ نه د لنډمهاله احساساتو له مخې، نه د نوم او مقام د ترلاسه کولو لپاره، او نه هم د دې لپاره چې یوه واکمنه ډله د بلې ډلې پر ځای کېنوو، بلکې د دې باور له مخې چې انساني ټولنه، له خپلو ټولو پېچلتیاوو او تضادونو سره سره، د تاریخ محصول ده او ټولنیز مناسبات یې د باخبره او سازمان‌یافته انسانانو په وسیله بدلېدای شي.

موږ له هغه نسل سره تړاو لرو چې نه غواړي د تاریخ په څنډه کې پاتې شي؛ هغه نسل چې باید زده کړه وکړي، فکر وکړي، واقعیت وپېژني، د تېرو تجربو څخه درس واخلي او د خپلې زمانې د ستونزو پر وړاندې مسؤلیت ومني. زموږ لپاره، انقلابي اوسېدل تر هر څه وړاندې، د یوه سیاسي عنوان لرل نه دي، بلکې د انسان، ټولنې او راتلونکي پر وړاندې یو باخبره تعهد دی.

خو باید له هماغه پیله دا روښانه کړو: انقلابي شور او ولوله، که له علمي پېژندنې پرته وي، په بې‌ثمره هیجان بدلېږي؛ انقلابي اند که د خلکو د ژوند له واقعیت سره تړاو ونه لري، د مجردو مفاهیمو په محدوده کې پاتې کېږي؛ او د ټولنیز عدالت آرمان، که له سازمان‌یافتګۍ، انضباط، نیوکې او باخبره عمل سره مل نه وي، د بدلون په اغېزمن ځواک نه شي بدلېدای.

له همدې امله، زموږ مبارزه باید په عین وخت کې د ټولنې د بدلون او زموږ د خپل سیاسي شعور د لوړولو مبارزه وي.

لومړی: ټولنه باید وپېژنو، نه دا چې یوازې شعارونه ورکړو

مارکسیزم له یوې بنسټیزې پوښتنې څخه پیلېږي: انسانان څنګه ژوند کوي، خپلې مادي اړتیاوې څنګه پوره کوي، څنګه تولید کوي، او د هغوی اقتصادي او ټولنیز مناسبات څنګه رامنځته کېږي؟

دا پوښتنه موږ د ظاهري بڼو له سطحې څخه هاخوا بیايي او د ټولنې د ژورو جوړښتي واقعیتونو د څېړلو پر لور مو رهبري کوي.

د تاریخي ماتریالیزم له نظره، د انساني ټولنو تاریخ یوازې د اشخاصو د ارادې، د مشرانو د پرېکړو یا د افکارو د بدلونونو له لارې نه شي تشریح کېدای. د مادي ژوند د تولید طریقه، د تولید مناسبات، طبقاتي جوړښتونه او ټولنیز تضادونه د تاریخي بدلونونو په رامنځته کېدو کې اساسي رول لري. البته، سیاست، کلتور، ایډیولوژي او د انسانانو اراده هم په دې بهیر کې اغېز لري، او د دغو عواملو ترمنځ اړیکه پېچلې او متقابله ده.

ټولنه له تاریخه بهر نه شي درک کېدای؛ همدارنګه، فقر یوازې د فردي سستۍ پایله، نابرابري د انسانانو د طبیعي توپیرونو نتیجه، او محرومیت د ملتونو نه بدلېدونکی برخلیک نه شو ګڼلای.

کله چې د خلکو یوه لویه برخه له مناسب کار، زده‌کړې، بنسټیزو خدمتونو او برابر فرصتونو څخه محرومه پاتې کېږي، د انتقادي فکر دنده دا ده چې د خلکو د رنځونو له تشریح څخه هاخوا لاړ شي او د هغو اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو ریښو څېړنه وکړي.

کوم مناسبات دا محرومیتونه بیا تولیدوي؟ څوک د هغو له دوام څخه ګټه اخلي؟ کوم ټولنیز ځواکونه د دغو مناسباتو د بدلولو وړتیا لري؟ او د دغو ځواکونو د باخبره سازمان‌یافتګۍ لپاره کوم شرایط اړین دي؟

دا هغه پوښتنې دي چې یوه جدي سیاسي ځواک باید د څېړنې، تحلیل او د خلکو د ژوند له واقعیت سره د اړیکې له لارې ورته ځوابونه ومومي.

مارکسیزم زموږ لپاره د حفظ‌شویو عبارتونو ټولګه نه ده، بلکې د ټولنې د انتقادي پېژندنې او د باخبره عمل د لارښوونې یوه طریقه ده. ارزښت یې په دې کې نه دی چې نوم یې تکرار کړو؛ ارزښت یې په دې کې دی چې د علمي مېتود پر بنسټ وکولای شو خپله ټولنه وپېژنو او د هغې د واقعي بدلون لارې ولټوو.

دویم: افغانستان؛ تاریخي ټپونه او د ټولنیز بدلون اړتیا

افغانستان هغه خاوره ده چې خلکو یې د تاریخ په اوږدو کې د جګړو، بهرنیو مداخلو، د واک پر سر شخړو، فقر، بې‌ثباتۍ او محرومیتونو درانه بارونه پر اوږو وړلي دي. پرله‌پسې نسلونو د هغو بحرانونو لوړه بیه پرې کړې ده چې پایلې یې لا هم د میلیونونو انسانانو پر ژوند سیوری غوړوي.

خو د یوه ملت تاریخي کړاوونه، په خپله د هغه د آزادۍ او خلاصون ضمانت نه شي کېدای. تجربو ښودلې ده چې انسانان کولای شي کلونه په کړاو کې ژوند وکړي، پرته له دې چې د خپلو کړاوونو لاملونه په سمه توګه وپېژني؛ څو ځله د آزادۍ خبرې وکړي، خو هغه مناسبات بیا تولید کړي چې آزادي محدودوي؛ او د ټولنیز عدالت دفاع وکړي، پرته له دې چې د هغه د تحقق لپاره روښانه او عملي پروګرام ولري.

له همدې امله، موږ باید د افغانستان معاصر تاریخ په فکري زړورتیا وڅېړو؛ نه د تېر وخت د بې‌چونه تقدیس لپاره، نه د هغه د ټولو لاسته‌راوړنو د ردولو لپاره، بلکې د تاریخي لاسته‌راوړنو، ناکامیو، تناقضونو او درسونو د پېژندلو لپاره.

هېڅ سیاسي تجربه باید له نیوکې څخه خوندي ونه ګڼل شي. هېڅ تاریخي شخصیت باید د علمي پېژندنې ځای و نه نیسي. هېڅ لوی آرمان باید د تېروتنو، محدودیتونو یا د سیاستونو د ناارادي پایلو د له پامه غورځولو پلمه ونه ګرځي.

موږ باید د ټولنیز عدالت د آرمان او د هغه د تحقق د لارو ترمنځ توپیر زده کړو؛ د انسان د آزادۍ د هدف او هغو کړنو ترمنځ چې ښايي له دغه هدف سره په ټکر کې وي، روښانه کرښه وباسو؛ او د اصولو پر وړاندې د وفادارۍ او د تېر وخت د تجربو د بې‌نیواکه تکرار ترمنځ توپیر وکړو.

نن افغانستان داسې فکر ته اړتیا لري چې فقر تقدیر ونه ګڼي، نابرابري طبیعي ونه ښيي، د ښځو محرومیت توجیه نه کړي او وروسته‌پاتېوالی د دود او دستور په نوم په یوه نه بدلېدونکي امتیاز بدل نه کړي.

زموږ ټولنه داسې پروګرام ته اړتیا لري چې د افغانستان له مشخصو واقعیتونو څخه پیل وکړي؛ د اقتصادي او طبقاتي جوړښت، د کارګر ځواک د وضعیت، د مالکیت د مناسباتو، د زده‌کړې د بحران، د ښځو د محرومیت، اقتصادي وابستګۍ، بهرنیو مداخلو او د ټولنیزو بنسټونو د کمزورۍ په اړه پوهه ترلاسه کړي او د همدې پېژندنې پر بنسټ د بدلون واقعي لارې وڅېړي.

په افغانستان کې انقلابي بدلون، که غواړي د شعار له پولو واوړي، باید د افغانستان د ټولنې له علمي پېژندنې څخه پیل شي.

درېیم: ستم، استثمار او طبقاتي تضادونه؛ ولې بدلون اړین دی؟

مارکس د پانګوالۍ په څېړنه کې وښودله چې د تولید مناسبات او د تولید پر وسایلو مالکیت د ټولنې د طبقاتي جوړښت او د شتمنۍ او واک د وېش په رامنځته کېدو کې اساسي رول لري. په پانګواله ټولنه کې د کارګر کاري ځواک په داسې توکي بدلېږي چې د بازار په وسیله پېرودل او پلورل کېږي؛ په داسې حال کې چې د تولید شوې ارزښت یوه مهمه برخه د پانګې خاوندانو ته رسېږي.

د مارکسیستي لیدلوري له مخې، استثمار یوازې دا نه دی چې یو کارورکوونکی له یوه کارګر سره ظالمانه چلند وکړي؛ بلکې ریښې یې د تولید په مناسباتو کې دي. حتا هغه مهال چې د افرادو ترمنځ اړیکې په ظاهره عادي ښکاري، د پانګې او کار اړیکه د مالکیت او اقتصادي واک پر نابرابرۍ ولاړه پاتې کېدای شي.

خو طبقاتي تحلیل باید په یوه میخانیکي فورمول بدل نه شي. بېلابېلې ټولنې بېلابېل تاریخي او ټولنیز جوړښتونه لري، او د هرې ټولنې پېژندنه د هماغې ټولنې د مشخصو شرایطو څېړنه غواړي.

په افغانستان کې هم، د مالکیت د مناسباتو، تولید، کار بازار، غیررسمي اقتصاد، کلیوالي او ښاري اړیکو، اقتصادي وابستګۍ او د واک د جوړښت له څېړلو پرته، د ټولنیزو تضادونو کره انځور نه شو وړاندې کولای.

سره له دې، یو اصل روښانه دی: که زموږ موخه د فقر او استثمار څخه د انسانانو آزادول وي، باید د دغو پدیدو جوړښتي ریښو ته پام وکړو، نه دا چې یوازې له ظاهري پایلو سره یې مبارزه وکړو.

هغه ټولنه چې شتمني او فرصتونه پکې په ژوره توګه نابرابر وېشل شوي وي، کارګر ځواک له کافي امنیت او حقونو څخه بې‌برخې وي، زده‌کړه په یوه محدود امتیاز بدله شوې وي او د خلکو یوه لویه برخه په عامه پرېکړو کې له اغېزمن ګډون څخه محرومه وي، د اقتصادي او سیاسي مناسباتو انتقادي څېړنې او بنسټیز بدلون ته اړتیا لري.

له دې لیدلوري، د ټولنیز عدالت مبارزه یوازې یوه اخلاقي غوښتنه نه ده؛ بلکې د انسانانو د ژوند د مادي شرایطو د بدلولو او په ټولنه کې د آزاد او برابر ګډون د امکاناتو د پراخولو هڅه ده.

موږ د داسې ټولنې ملاتړ کوو چې پکې هېڅ انسان د فقر، جنسیت، قومي تړاو، ژبې، باور یا ټولنیز موقعیت له امله له خپلو اساسي حقونو څخه محروم نه شي؛ داسې ټولنه چې انساني کار پکې ارزښت ولري، ټولنیزه شتمني د خلکو واقعي اړتیاوو ته ځواب ووایي او هېڅ ډله ونه شي کولای خپلې ګټې د ټولو خلکو د ګډ برخلیک په نوم پر ټولنه وتپي.

دا ډول آرمان د ټولنیزو مناسباتو له علمي پېژندنې او د هغو د بدلولو له سازمان‌یافته مبارزې پرته نه شي تحقق موندلای.

څلورم: کهنه‌اندېشي؛ د فکر د آزادۍ پر وړاندې لوړ دېوال

کهنه‌اندېشي یوازې له پخوانیو دودونو سره د تړاو لرلو معنا نه لري. هېڅ دود یوازې د خپل لرغون‌والي له امله بې‌ارزښته نه دی، او هېڅ فکر یوازې د نوي‌والي له امله حقیقت نه شي کېدای.

ستونزه هغه مهال پیلېږي چې دود د پوښتنې کولو د مخنیوي وسیله وګرځي؛ کله چې واک د استدلال ځای ونیسي؛ کله چې انسان له خپلواک فکر څخه ووېرېږي؛ او کله چې هر انتقادي غږ، د منطقي دلیل پر ځای، له سپکاوي، ګواښ یا ټولنیز طرد سره مخ شي.

هغه ټولنه چې پوښتنه کول پکې اخلاقي جرم وګڼل شي، ورو ورو د خپل ځان د پېژندلو او اصلاح کولو وړتیا له لاسه ورکوي. هغه فکر چې له نیوکې تښتي، د حقیقت د لټون پر ځای د خپل مقام ساتنې ته مخه کوي.

د دیالکتیکي ماتریالیزم له لیدلوري، واقعیت په حرکت او بدلون کې دی، او د انسان پوهه هم باید له واقعیت، تجربې او نیوکې سره په پرله‌پسې اړیکه کې وده وکړي. هېڅ مشخص تحلیل د تاریخي شرایطو له بدلونونو پرته، د تل لپاره بشپړ نه شي ګڼل کېدای.

له همدې امله، موږ له جزم‌اندېشۍ، ړوند تقلید او نظریې ته د نه‌پوښتل کېدونکو احکامو د ټولګې په سترګه له کتو سره مخالفت کوو.

مارکسیست ـ لنینیست اوسېدل د فکر د درولو معنا نه لري؛ بلکې د ټولنې د علمي څېړنې، د هغې د تضادونو د پېژندنې، د طبقاتي مناسباتو د تحلیل او د نظریې او عمل د پیوند لپاره د تعهد معنا لري.

موږ باید زده کړو چې د نورو افکارو څخه په انتقادي او سنجول شوې توګه ګټه واخلو؛ استدلال پر ادعا، څېړنه پر اوازو او پېژندنه پر تعصب غوره وګڼو.

په فکر کې انقلاب د انسانانو په سپکاوي نه پیلېږي؛ بلکې د پوهاوي په پراختیا، د قضاوت د وړتیا په پیاوړتیا او د هغو شرایطو په برابرولو پیلېږي چې انسان پکې وکولای شي په آزادۍ فکر وکړي، پوښتنه وکړي او د استدلال پر وړاندې ځواب‌ویونکی واوسي.

موږ د داسې ټولنې غوښتونکي یو چې پکې پوهه پر ناپوهۍ، انتقادي بحث پر تحمیل شوي نظر او د فکر آزادي پر وېرې او ځان‌سانسورۍ برلاسي شي.

پنځم: ښځه؛ د ټولنې آزاده او جوړوونکې انسانه، نه د تبعیض بندیوانه

د انسان د آزادۍ په اړه هېڅ وینا بشپړه نه ده، که د ټولنې نیمه برخه له خپلو اساسي حقونو څخه محرومه پاتې وي.

له زده‌کړې، تحصیل، کار، سیاسي ګډون او ټولنیز ژوند کې له آزاد حضور څخه د ښځو محرومول، نه یوازې د هغوی د انساني حقونو نقض دی، بلکې د ټولې ټولنې د علمي، اقتصادي او فرهنګي ودې پر وړاندې هم یو جدي خنډ دی.

په افغانستان کې پر ښځو او نجونو تحمیل شوي محدودیتونه د میلیونونو انسانانو د ژوند افق تنګ کړی او د هېواد د فکري، علمي او ټولنیز ظرفیت یوه لویه برخه یې د راتلونکي په جوړولو کې له آزاد ګډون څخه محرومه کړې ده.

هېڅ ټولنه د پرمختګ ادعا نه شي کولای، په داسې حال کې چې نجونې یې له زده‌کړې محرومې وي؛ د عدالت ادعا نه شي کولای، په داسې حال کې چې ښځې یې د کار او ټولنیزو فرصتونو له برابرۍ څخه برخمنې نه وي؛ او ځان آزاده نه شي ګڼلای، که د نفوس د نیمایي برخې آزادي د نورو په پرېکړو او ارادې پورې تړلې وي.

د مارکسیستي لیدلوري له مخې، د ښځو د مسئلې څېړنه باید د اقتصادي مناسباتو، د ټولنیز کار د وېش، مالکیت، د کورنۍ جوړښت او تاریخي شرایطو په پام کې نیولو سره ترسره شي. خو دغه جوړښتي تحلیل باید د جنسیتي تبعیض د مشخصو بڼو د له پامه غورځولو لامل نه شي. د ښځو د برابرۍ مبارزه د هغو حقوقي، اقتصادي، فرهنګي او سیاسي خنډونو پر وړاندې مبارزه غواړي چې د هغوی آزادي او برابر ګډون محدودوي.

د ښځو آزادي نامعلوم سبا ته نه شو ځنډولای. حقوقي برابري، د زده‌کړې حق، د کار حق، امنیت، فردي خپلواکي او په سیاست کې ګډون، د ټولنې د هر جدي مترقي بدلون نه بېلېدونکې برخه ده.

موږ د داسې ټولنې دفاع کوو چې ښځه پکې نه د نارینه د ارادې تابع وي، نه د دودیزو مناسباتو د ساتنې وسیله، او نه د دویمې درجې وګړې؛ بلکې یوه آزاده، باخبره او د برابر حقونو لرونکې انسانه وي.

د ښځو له آزادۍ پرته د ټولنې آزادي نیمګړې ده؛ او هر هغه غورځنګ چې د ټولنیز عدالت خبرې کوي، خو په عمل کې د ښځو د برابرۍ لپاره مبارزه نه کوي، د خپلو آرمانونو او کړنو ترمنځ یو بنسټیز واټن رامنځته کوي.

شپږم: انقلابي نسل؛ له سیاسي ولولې څخه تر پوهاوي او مسؤلیت پورې

انقلابي نسل اوسېدل یوازې د تندو احساساتو لرل، په لویو الفاظو خبرې کول یا د شور ډکو شعارونو تکرارول نه دي.

انقلابي نسل باید د خپلواک فکر، انتقادي تحلیل، پرله‌پسې زده‌کړې او د مسؤلیت منلو وړتیا ولري. باید د واقعیت او هیلې، د امکان او وهم، او د علمي تحلیل او بې‌بنسټه ادعا ترمنځ توپیر وکړای شي.

که موږ غواړو د ټولنې په بدلون کې اغېزمن رول ولوبوو، باید لومړی خپل ځان د شعارونو له تکراروونکو څخه د فکر او پوهې تولیدوونکو ته لوړ کړو.

هغه ملګری چې د استثمار خبرې کوي، باید د تولید مناسبات او طبقاتي جوړښتونه مطالعه کړي. هغه څوک چې د ټولنیز عدالت دفاع کوي، باید د سیاسي اقتصاد، د کارګر غورځنګ د تاریخ او د آزادۍ غوښتونکو مبارزو د تجربو په اړه زده‌کړه وکړي. هغه څوک چې د ښځو له آزادۍ ملاتړ کوي، باید د تبعیض له واقعیتونو او د برابرۍ له جوړښتي خنډونو سره آشنا وي. او هغه څوک چې د افغانستان د بدلون دفاع کوي، باید د خپل هېواد تاریخ په انتقادي او علمي لیدلوري وڅېړي.

موږ د مارکس، انګلس او لینن د آثارو منظمې مطالعې ته اړتیا لرو؛ خو د کلاسیکو نظریو مطالعه، پرته له معاصرو بدلونونو او د افغانستان د مشخصو شرایطو له پېژندنې څخه، کافي نه ده. موږ باید تاریخ، اقتصاد، ټولنپوهنه، فلسفه، سیاسي علوم او د ټولنیزو مبارزو واقعي تجربې هم جدي ونیسو.

هېڅوک د پوهېدو په ادعا پوه نه شي؛ هېڅ غورځنګ د تېروتنې پر وړاندې د خپل مصونیت په تصور سیاسي بلوغ ته نه شي رسېدای؛ او هېڅ سازمان د نیوکې د لارې په تړلو سره د واقعیت د پېژندلو وړتیا نه شي ساتلای.

موږ باید د مطالعې، مستدل بحث، رفیقانه نیوکې، د مسؤلیت منلو او د خپل فعالیت د صادقانه ارزونې فرهنګ پیاوړی کړو.

نیوکه، که د استدلال پر بنسټ او د اصلاح په موخه ترسره شي، د همبستګۍ دښمنه نه ده؛ بلکې د هغې د ودې له شرایطو څخه یوه ده. انضباط هم هغه مهال ارزښت لري چې له پوهاوي، مسؤلیت‌منلو او اصولو ته له تعهد سره مل وي، نه دا چې په بې‌فکره اطاعت او د تېروتنې پر وړاندې په چوپتیا بدل شي.

انقلابي نسل باید له خپل ځان څخه پیل وکړي؛ نه په دې معنا چې د ټولنې بدلون په فردي اصلاح پورې محدود کړي، بلکې په دې معنا چې د ټولنیزو مناسباتو د بدلون لپاره باخبره، مسؤل او د ګډ کار وړ انسانان اړین دي.

اووم: انقلابي ګوند؛ د فکر، سازمان‌یافتګۍ او عمل پیوند

د ټولنیزو غورځنګونو تاریخ ښيي چې عامه ناخوښي، په یوازې ځان، د پایدار بدلون لپاره کافي نه ده. ناخوښي هغه مهال په یوه اغېزمن ټولنیز ځواک بدلېدای شي چې له شرایطو د پېژندنې، روښانه پروګرام، مسؤلانه سازمان‌یافتګۍ او د خلکو له باخبره ګډون سره پیوند ومومي.

د مارکسیستي ـ لنینیستي لیدلوري له مخې، د انقلابي ګوند دنده دا ده چې د ټولنې د تضادونو په پېژندنه، د سیاسي شعور په لوړولو، د ټولنیزو ځواکونو په سازمان‌یافته کولو او د بدلون لپاره د یوه پروګرام په تدوین کې رول ولوبوي. خو دا رول یوازې د نوم، ادعا یا یوې نظریې ته د وفادارۍ په اعلان سره نه تحقق مومي؛ بلکې باید په عمل، د فکر په کیفیت، له خلکو سره په اړیکه او د ټولنې واقعي ستونزو ته د ځواب ویلو په وړتیا کې څرګند شي.

ګوند نه شي کولای ځان د ټولنې ځایناستی کړي؛ نه شي کولای د خلکو پر ځای فکر وکړي او د هغوی اراده له پامه وغورځوي؛ او یوازې د اعلامیو په خپرولو او د سیاسي دریځونو په تکرار سره د خپل تاریخي رول ادعا نه شي کولای.

یو سیاسي سازمان هغه مهال کولای شي ټولنیز باور ترلاسه کړي چې د وینا او عمل ترمنځ یې همغږي موجوده وي، له رغنده نیوکې هرکلی وکړي، د خپل فعالیت پر وړاندې ځواب‌ویونکی وي او عامه ګټې تر فردي او ډله‌ییز امتیاز غوښتنې لوړې وګڼي.

د افغانستان د دیموکراتیک خلق ګوند د نويو درفشدارانو لپاره هم دا مسؤلیت بنسټیز اهمیت لري. که موږ غواړو د افغانستان د ټولنیز عدالت او مترقي بدلون په مبارزه کې اغېزمن ځواک واوسو، باید د ټولنې د علمي پېژندنې، د هېواد له شرایطو سره د برابر پروګرام د تدوین، د باخبره کادرونو د روزنې، د مطالعې د فرهنګ د پراختیا او له کارګرانو، زحمتکښانو، ښځو، ځوانانو، روڼ‌اندو او نورو بدلون‌غوښتونکو ټولنیزو ځواکونو سره د مانادارې اړیکې د رامنځته کولو وړتیا پیاوړې کړو.

موږ باید له ځانه وپوښتو: د افغانستان د کارګرانو او زحمتکښانو د ژوند په اړه څومره مشخصه پوهه لرو؟ د زده‌کړې او کارموندنې د پراختیا لپاره کوم پروګرام لرو؟ د ښځو او نجونو له حقونو څخه څنګه دفاع کوو؟ د فقر او نابرابرۍ د کمولو لپاره کومې لارې چارې وړاندې کوو؟ او څنګه کولای شو د مسؤلانه چلند او سنجول شوي فعالیت له لارې د خلکو باور ترلاسه کړو؟

د دغو پوښتنو ځوابونه باید د څېړنې، له خلکو سره د خبرو اترو، علمي تحلیل او د ټولنې د واقعي امکاناتو د ارزونې له لارې وموندل شي.

انقلابي ګوند باید د پوهاوي ښوونځی، د انتقادي فکر د روزنې ډګر او د ټولنیزو ځواکونو د مسؤلانه سازمان‌یافتګۍ وسیله وي؛ نه د شخصیت‌پرستۍ، فردي سیالیو یا د شعارونو د نه ختمېدونکي تکرار روزنځای.

موږ داسې سازمان ته اړتیا لرو چې پوهه او تعهد، نیوکه او انضباط، همبستګي او مسؤلیت‌منل پکې یوځای وده وکړي.

اتم: انقلاب د بدلون علم دی، نه د هیجان لمانځنه

موږ د انقلاب خبرې کوو، خو باید د دې کلمې معنا په سمه توګه درک کړو.

ټولنیز انقلاب یوازې په غوسه، بیړه یا د شعارونو په شدت نه شي تعریف کېدای. د ټولنې بنسټیز بدلون د ټولنیزو ځواکونو، د واک د مناسباتو، اقتصادي او سیاسي تضادونو، تاریخي ظرفیتونو او د عمل د واقعي شرایطو پېژندنې ته اړتیا لري.

انقلابي‌توب له تحلیل پرته د درنو تېروتنو لامل کېدای شي؛ هماغسې چې د خلکو له ژوند سره بې‌اړیکې تحلیل ښايي د مجردو بحثونو په محدوده کې بند پاتې شي.

زموږ دنده دا ده چې د نظریې او عمل، آرمان او امکان، ارادې او پېژندنې ترمنځ سنجول شوې اړیکه رامنځته کړو.

لینن د سیاسي سازمان‌یافتګۍ، د مشخصو شرایطو د پېژندنې او د انقلابي نظریې د واقعي غورځنګ سره د پیوند پر اهمیت ټینګار کاوه. د مارکسیستي ـ لنینیستي دود له مهمو درسونو څخه یو دا دی چې انقلابي سیاست د تاریخي تجربو میخانیکي تکرار ته نه شي راټیټېدای. د هر هېواد شرایط، د ټولنیزو ځواکونو انډول، د عامه پوهاوي کچه او د هغه اقتصادي او سیاسي ځانګړتیاوې باید په مشخص ډول وڅېړل شي.

له همدې امله، موږ باید له بې‌نیواکه نسخې اخیستنې څخه ډډه وکړو. د نړۍ د انقلابونو او غورځنګونو تجربې زموږ لپاره د پوهې او تاریخي درسونو مهمې سرچینې دي؛ خو هېڅ تجربه د افغانستان د واقعیت د خپلواک پېژندنې ځای نه شي نیولای.

د ټولنې د بدلون لاره باید پر مطالعې، باخبره سازمان‌یافتګۍ، د خلکو پر ګډون، د انساني حقونو پر دفاع او د کړنو د پایلو پر دوامدارې ارزونې ولاړه وي.

موږ داسې مبارزې ته اړتیا لرو چې وسیله او هدف له یو بل څخه جلا نه کړي؛ داسې مبارزه چې آزادي او عدالت یوازې نامعلوم راتلونکي ته پرېنږدي، بلکې په اوسنیو مناسباتو، سیاسي فرهنګ او د عمل په طریقه کې یې هم څرګند کړي.

د انقلابي بدلون موخه د انسان د آزادۍ د امکاناتو پراخول دي؛ له همدې امله، پوهاوی، مسؤلیت، انساني کرامت او پر خلکو د ارادې له تحمیل څخه ډډه کول باید زموږ د سیاسي عمل په مرکز کې وي.

نهم: پرولتري انترناسیونالیزم او له پولو هاخوا همبستګي

ستم، استثمار او نابرابري د ملي پولو په چوکاټ کې نه محدودېږي. پانګه، بازارونه، د تولید ځنځیرونه، اقتصادي ځواکونه او جیوپولیټیک مناسبات په نړیواله کچه د خلکو پر ژوند اغېز کوي. اقتصادي بحرانونه، جګړې، وابستګي او د قدرتونو سیالۍ هم داسې پایلې لري چې د هېوادونو له پولو هاخوا غځېږي.

له همدې امله، پرولتري انترناسیونالیزم د مارکسیستي ـ لنینیستي دود له مخې، د استثمار او سلطې پر وړاندې په مبارزه کې د کارګرانو او مترقي ځواکونو پر نړیوالې همبستګۍ ټینګار کوي.

خو انترناسیونالیزم د یوه هېواد د خلکو د خپلواکۍ او ګټو په اړه د بې‌پروايۍ معنا نه لري؛ همدارنګه، مینه‌پالنه باید له نورو ملتونو سره په دښمنۍ بدله نه شي.

موږ کولای شو په عین وخت کې د افغانستان د خپلواکۍ دفاع وکړو، د بهرنیو سلطه‌غوښتونکو مداخلو مخالفت وکړو او د نړۍ د کارګرانو او زحمتکښانو له همبستګۍ ملاتړ وکړو.

د یوه دولت له سیاستونو سره مخالفت باید د هغه هېواد د خلکو پر وړاندې په کرکه او دښمنۍ بدل نه شي. سیاسي مسؤلیت ایجابوي چې د خلکو، دولتونو، ټولنیزو طبقاتو او مشخصو سیاستونو ترمنځ توپیر وکړو.

د افغانستان کارګران او د نورو هېوادونو کارګران، د تاریخي او ملي توپیرونو سره سره، د کارګر د حقونو، عادلانه مزد، د کار د امنیت، د تشکل د حق او د انساني کرامت په دفاع کې ګډې ګټې لرلای شي.

نړیواله همبستګي هغه مهال واقعي معنا پیدا کوي چې پر متقابلې پېژندنې، د غورځنګونو د خپلواکۍ پر درناوي، د تجربو پر تبادلې او د ګډو موخو لپاره پر همکارۍ ولاړه وي.

موږ د داسې نړۍ غوښتونکي یو چې د ملتونو برخلیک پکې د قدرتونو قرباني نه شي، انساني او طبیعي سرچینې د سلطې په وسیلو بدلې نه شي او د خلکو ترمنځ همکاري د دښمن‌تراشۍ او استثمار ځای ونیسي.

د افغانستان راتلونکی هم له نړۍ څخه جلا نه دی. له وابستګۍ او فقر څخه خلاصون د نړیوالو مناسباتو پېژندنې او د هغو اړیکو رامنځته کولو ته اړتیا لري چې سیاسي خپلواکي، اقتصادي وړتیا او د خلکو ګټې پیاوړې کړي.

لسم: موږ کومه ټولنه غواړو؟

هر سیاسي غورځنګ باید روښانه کړي چې یوازې د څه شي مخالفت کوي، که د هغه پر وړاندې کوم بدیل هم وړاندې کوي.

موږ له جوړښتي فقر، استثمار، تبعیض، له زده‌کړې څخه له محرومیت، د ښځو د حقونو له سلبولو، د فکر د آزادۍ له ځپلو او له هغو مناسباتو سره مخالفت کوو چې انساني کرامت تر پښو لاندې کوي. خو یوازې مخالفت پروګرام نه دی.

موږ باید د هغې ټولنې په اړه روښانه او مسؤلانه فکر وکړو چې د جوړولو غوښتنه یې لرو.

موږ د داسې ټولنې غوښتونکي یو چې باکیفیته زده‌کړه پکې د ټولو لپاره د لاسرسي وړ وي؛ ښځې او نارینه پکې له برابر حقونو څخه برخمن وي؛ کارګر ځواک پکې له مناسبو حقونو او کاري امنیت څخه ګټه واخلي؛ فقر او محرومیت د سنجول شویو اقتصادي او ټولنیزو سیاستونو له لارې راکم شي؛ او خلک وکولای شي د خپل برخلیک په ټاکلو کې اغېزمن ګډون وکړي.

موږ د داسې ټولنیز نظم غوښتونکي یو چې عامه سرچینې د ټولنې واقعي اړتیاوو ته ځواب ووایي، فساد او امتیازطلبۍ سره قانوني چلند وشي او د علمي، فرهنګي او اقتصادي ودې فرصتونه د محدودو ډلو په انحصار کې پاتې نه شي.

موږ د داسې ټولنې غوښتونکي یو چې قومي تړاو، ژبه، جنسیت، باور یا ټولنیز موقعیت پکې د محرومیت او تبعیض پلمه نه شي؛ داسې ټولنه چې انساني تنوع په رسمیت وپېژني او ټولنیز یووالی د خلکو د برابر حقونو او ګډو ګټو پر بنسټ پیاوړی کړي.

خو د داسې ټولنې تحقق یوازې په نېک نیت پورې تړلی نه دی. دا هدف واقع‌بینانه اقتصادي پروګرام، ځواب‌ویونکي بنسټونه، ټولنیز ګډون، سنجول شوي سیاستونه او د هېواد د واقعي محدودیتونو او امکاناتو پېژندنې ته اړتیا لري.

موږ باید د تولید، مالکیت، د سرچینو د وېش، د عامه خدمتونو د تمویل، د کارګر ځواک د پراختیا، زده‌کړې، روغتیا او اقتصادي خپلواکۍ په اړه بحث وکړو. باید د اوږدمهالو موخو او عاجلو اقداماتو ترمنځ توپیر وکړو او د هرې ادعا لپاره استدلال او عملي لارې چارې وړاندې کړو.

ټولنیز آرمان هغه مهال سیاسي اعتبار پیدا کوي چې د غوښتنو له اعلان څخه واوړي او په یوه روښانه، د ارزونې وړ او ځواب‌ویونکي پروګرام بدل شي.

ښه راتلونکی یوازې د اوسني وضعیت په ردولو نه شي جوړېدای؛ باید هغه مناسبات وپېژنو چې اوسنی وضعیت بیا تولیدوي او د هغو بدیلونو په اړه فکر وکړو چې په رښتینې توګه د انسانانو د ژوند شرایط ښه کولای شي.

یوولسم: له خبرو څخه تر عمله؛ زموږ د نن ورځې مسؤلیت

موږ نه شو کولای خپل مسؤلیت یوه نامعلوم راتلونکي ته وسپارو. که د پوهاوي خبرې کوو، باید مطالعه وکړو؛ که د عدالت دفاع کوو، باید په عمل کې تبعیض رد کړو؛ که د ښځو له آزادۍ څخه دفاع کوو، باید د هغوی د برابر حقونو لپاره هڅه وکړو؛ او که د سازمان‌یافتګۍ خبرې کوو، باید د همکارۍ، پلان جوړونې او مسؤلیت منلو وړتیا په ځان کې وروزو.

هر اغېزمن ګام پېژندنې ته اړتیا لري. هر جدي پروګرام د امکاناتو او محدودیتونو ارزونې ته اړتیا لري. هر سیاسي سازمان نیوکې، زده‌کړې او ځواب‌ویلو ته اړتیا لري.

موږ باید د سیاسي زړورتیا او بې‌پروایۍ، د اصولو پر وړاندې د ټینګښت او تعصب، د انضباط او ړانده اطاعت، او د همبستګۍ او د تېروتنو د پټولو ترمنځ توپیر وکړو.

د یوې آزادې ټولنې خبرې نه شو کولای، خو په یوه غورځنګ کې پوښتنې کول ونه زغمو. د ټولنیز عدالت دفاع نه شو کولای، خو د انساني کار ارزښت او د هر انسان ونډه له پامه وغورځوو. د طبقاتي پوهاوي خبرې نه شو کولای، خو د زحمتکښو طبقو د واقعي ژوند له پېژندنې څخه لرې پاتې شو.

د انقلابي نسل مسؤلیت دا دی چې د آرمان او واقعیت ترمنځ پیوند رامنځته کړي؛ نه د واقعیت د ستونزو له امله آرمان پرېږدي او نه د آرمان سره د برابرولو لپاره واقعیت تحریف کړي.

موږ باید زده کړو چې اختلاف نظر څنګه د پېژندنې په فرصت بدل کړو؛ څنګه له تاریخي تجربو څخه درس واخلو؛ څنګه خپلې تېروتنې اصلاح کړو؛ او څنګه د صداقت، پوهې او مسؤلانه فعالیت له لارې د خلکو باور ترلاسه کړو.

دا لاره اسانه نه ده. د ټولنیزو ژورو ریښو لرونکو مناسباتو بدلون له ګڼو خنډونو، مقاومتونو او تناقضونو سره مخ کېږي. خو د لارې ستونزمنتیا د بې‌عدالتۍ پر وړاندې د تسلیمېدو دلیل نه دی؛ هماغسې چې د آرمان عظمت د واقعیت او مسؤلیت له پامه غورځولو اجازه نه راکوي.

موږ داسې لاره غوره کړې ده چې له پوهاوي څخه پیلېږي، د نیوکې او سازمان‌یافتګۍ له لارې وده کوي او د ټولنیزو مناسباتو د باخبره او بنسټیز بدلون په لټه کې ده.

پایله: تاریخ باید وپېژنو او راتلونکی باید جوړ کړو

موږ د ستم پر وړاندې چوپتیا نه منو؛ ځکه چوپتیا د عدالت ځای نه شي نیولای.

موږ زړو افکارو ته تسلیمېږو نه؛ ځکه هغه فکر چې له پوښتنې او نیوکې څخه وېرېږي، د پېژندنې او پرمختګ لاره بندوي.

موږ استثمار او تبعیض نه منو؛ ځکه انسان د حقونو، آزادۍ، کرامت او برابر فرصتونو مستحق دی.

موږ راتلونکی تصادف ته نه سپارو؛ ځکه د ټولنې برخلیک د پېژندنې، پرېکړو، ټولنیزو مناسباتو او د انسانانو له عمل سره هم تړاو لري.

خو موږ پوهېږو چې شور او ولوله، پرته له پوهاوي، کافي نه دي؛ آرمان، پرته له پروګرامه، منزل ته نه رسېږي؛ او سازمان، پرته له نیوکې او ځواب‌ویلو، د خپل ځان د اصلاح وړتیا له لاسه ورکوي.

له همدې امله، زموږ دنده دا ده چې ډېر څه زده کړو، لا دقیق فکر وکړو، په مسؤلانه توګه عمل وکړو او د خلکو د ژوند له واقعیت سره خپله اړیکه لا پیاوړې کړو.

موږ داسې نسل ته اړتیا لرو چې نه د ستونزو پر وړاندې ګونډې ووهي او نه د سختو پوښتنو پر وړاندې سترګې پټې کړي؛ داسې نسل چې د بدلون زړورتیا له حقیقت پر وړاندې له فکري تواضع، پر اصولو له ټینګښت سره د تېروتنو د اصلاح له چمتووالي، او انقلابي ولوله له پوهې او ټولنیز مسؤلیت سره یوځای کړي.

موږ له تاریخه زده‌کړه کوو، خو په تېر وخت کې نه درېږو. له نظریې ګټه اخلو، خو نظریه د واقعیت بدیل نه ګرځوو. د عدالت لپاره مبارزه کوو، خو عدالت په یوه بې‌بنسټه شعار نه راکمَو.

موږ د داسې بدلون غوښتونکي یو چې د فقر او استثمار ریښې په نښه کړي، آزادي او برابري پراخه کړي، ښځې او نارینه له برابر حقونو څخه برخمن کړي او د خپل برخلیک په ټاکلو کې د خلکو د باخبره ګډون زمینه برابره کړي.

دا زموږ تاریخي مسؤلیت دی: د ټولنې پېژندنه، د پوهاوي روزنه، مسؤلانه سازمان‌یافتګي او د یوه لا انساني او عادلانه راتلونکي د جوړولو لپاره پرله‌پسې هڅه.

موږ د ستم پر وړاندې چوپتیا نه منو؛ زړو افکارو ته تسلیمېږو نه او د بدلون د لارې له ستونزو نه وېرېږو. موږ د پوهاوي، همبستګۍ او د ټولنیز عدالت لپاره د مبارزې لاره غوره کړې ده؛ ځکه د انسان وړ راتلونکی په منفعلانه انتظار نه، بلکې په علمي پېژندنه، باخبره اراده او مسؤلانه عمل جوړېږي.

د افغانستان د دیموکراتیک خلق ګوند ـ نوین بیرغوال