🔴 د نن ورځې خبرونه

Published: 2026-10-07

چهارشنبه، ۱۵ میزان ۱۴۰۵ لمریز هجري

۷ اکتوبر ۲۰۲۶

افغانستان، سیمه او نړۍ؛ د ټولنې، کړکېچونو او د خلکو د مبارزو نبض

🇦🇫 افغانستان

افغانستان؛ د سیمه‌ییزو ترینګلتیاوو تر سیوري لاندې بشري ناورین

د ملګرو ملتونو د عمومي منشي د سیاسي او سوله‌جوړونې په چارو کې د مرستیالې روزمري دی‌کارلو سفر پرون افغانستان ته پای ته ورسېد. هغې له واکمنو چارواکو، د مدني ټولنې له استازو، ښځو او د ملګرو ملتونو له ښځینه کارکوونکو سره ولیدل.

دی‌کارلو د دوحې د بهیر پر دوام ټینګار وکړ او په ورته وخت کې یې د ښځو او نجونو د وضعیت، په ځانګړي ډول له زده‌کړو څخه د نجونو د محرومیت په اړه د ملګرو ملتونو اندېښنه څرګنده کړه. هغې همدارنګه پر اقتصادي فشارونو، د اقلیم بدلون او له ګاونډیو هېوادونو څخه د افغان کډوالو د راستنېدو پر پایلو ټینګار وکړ.

خو د افغانستان کړکېچ یوازې د خبرو اترو په خونو کې نه روان دی. د میلیونونو انسانانو ژوند لا هم له بېوزلۍ، بېکارۍ، ټولنیزو محدودیتونو او د روښانه اقتصادي راتلونکي له نشتوالي سره تړلی دی.

افغانستان داسې حل‌لارې ته اړتیا لري چې د خلکو ژوند بدل کړي، نه دا چې یوازې د ډیپلوماټیکو غونډو شمېر زیات کړي.

⸻

د ملکي وګړو مرګ‌ژوبله؛ ملګري ملتونه د پولې پورې غاړې د جګړو د پراخېدو د مخنیوي غوښتنه کوي

یوناما اعلان کړی چې د اکتوبر د لومړۍ نېټې په هوايي بریدونو کې د کونړ او هلمند په ولایتونو کې لږ تر لږه ۱۰ ملکي وګړي وژل شوي او ۹ نور ټپیان شوي دي؛ ډېری وژل شوي ماشومان وو.

ملګرو ملتونو همدارنګه ویلي چې په ۲۰۲۶ کال کې یې د پولې پورې غاړې د وسله‌والو تاوتریخوالو له امله د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې او ټپي کېدو له ۱۱۰۰ څخه ډېرې پېښې ثبت کړې دي.

یوناما د ترینګلتیاوو د کمولو، خبرو اترو، د نړیوالو قوانینو د رعایت او ملکي وګړو ته د لا زیاتو زیانونو د مخنیوي غوښتنه کړې ده.

کله چې د دولتونو اختلافات د خلکو تر کورونو او ماشومانو ورسېږي، لومړنی قرباني تل عادي انسان وي.

⸻

کابل او اسلام‌اباد؛ د دواړو هېوادونو پر اړیکو د جګړې سیوری

د افغانستان او پاکستان ترمنځ ترینګلتیا لا هم د سیمې له مهمو امنیتي مسئلو څخه ده.

اسلام‌اباد خپل بریدونه د وسله‌والو ډلو پر ضد د مبارزې په ادعا توجیه کوي، په داسې حال کې چې طالب چارواکي د افغانستان دننه بریدونه د هېواد پر خپلواکۍ تېری بولي.

ملګرو ملتونو په خپلو راپورونو کې څو ځله د سرحدي جګړو له امله د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی دی.

د افغانستان د کړکېچ دوامداره حل‌لاره په بمبارۍ، سرحدي عملیاتو او نیابتي جګړه کې نه شي موندل کېدای.

⸻

🌍 سیمه او نړۍ

اوکراین؛ پر کییف د روسیې تازه بریدونه

روسیې نن سهار وختي پر کییف د هوايي بریدونو نوې څپه ترسره کړه.

د رویټرز د راپور له مخې، په پلازمېنه کې ودانۍ او ګودامونه زیانمن شوي او د ښار په بېلابېلو برخو کې چاودنې اورېدل شوې دي. دنیپرو ښار هم د یوه جلا برید راپور ورکړی، چې یوې صنعتي تاسیساتو ته یې زیان اړولی دی.

د ورځنیو بریدونو دوام ښيي چې د اوکراین جګړه لا هم په اروپا کې د پوځي خطر له تر ټولو جدي مرکزونو څخه ده.

څومره چې جګړه اوږدېږي، لګښت یې یوازې پوځونه نه، بلکې خلک، کارګران او راتلونکي نسلونه هم پرې کوي.

⸻

سره سمندر او یمن؛ د جګړې بیاځلي شدت

په یمن کې جګړې یو ځل بیا زور اخیستی دی.

د اسوشیټېډ پرېس د راپور له مخې، د سعودي عربستان ځواکونو او د یمن حکومت د باب‌المندب شاوخوا سیمو د بېرته نیولو لپاره خپل پوځي عملیات زیات کړي او حوثیانو هم په غبرګون کې په سعودي عربستان کې پر هدفونو توغندیز او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه کړي دي.

باب‌المندب د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه دی او په هغه کې هر ډول اوږدمهاله ګډوډي پر نړیوالې سوداګرۍ، انرژۍ او د توکو پر بیو اغېز کولای شي.

⸻

د تېلو بیه ۱۰۰ ډالرو ته نږدې؛ جګړه او د انرژۍ کړکېچ بیا د پام په مرکز کې

د نړیوالو اکمالاتو د ګډوډېدو په اړه د اندېښنو له زیاتېدو سره نن د تېلو بیه لوړه شوه.

د برنټ تېلو بیه په هر بېرل کې شاوخوا ۱۰۱.۵۱ ډالرو ته او د امریکا د خامو تېلو بیه شاوخوا ۹۰.۲۵ ډالرو ته ورسېده.

رویټرز د یمن او سعودي عربستان د ترینګلتیاوو زیاتوالی او د مکسیکو په خلیج کې توپان د انرژۍ پر بازار د فشار له عواملو څخه بللي دي.

د انرژۍ د بیو لوړوالی د لېږد رالېږد، خوراکي توکو، صنعتي تولید او د کارګرانو د کورنیو پر ژوند مستقیم اغېز کوي.

د انرژۍ کړکېچ د بازارونو لپاره یوازې یو عدد دی؛ خو د ټیټ عاید لرونکو کورنیو لپاره د بلونو او د ژوند د لګښتونو په مانا دی.

⸻

غزه؛ د سولې د طرحې یو کال وروسته هم کړکېچ دوام لري

د غزې د جګړې د پای ته رسولو لپاره د امریکا د طرحې له پیل څخه یو کال وروسته، د هغې د موخو یوه مهمه برخه لا هم نه ده پوره شوې.

رویټرز راپور ورکړی چې اسرائیل لا هم د غزې شاوخوا دوه پر درېیمه برخه په پوځي کنټرول کې لري او پوځي عملیات دوام لري. په غزه کې له ۱.۲ میلیون څخه ډېر کسان له سختې خوړو ناامنۍ سره مخ دي او د بیارغونې بهیر له واقعي اړتیاوو سره ډېر واټن لري.

په دې شرایطو کې د فلسطین مسئله لا هم د نړۍ له مهمو سیاسي او بشري کړکېچونو څخه ده.

⸻

فرانسه؛ د زده‌کوونکو تاریخي اعتراضونه او د کارګرانو د اتحادیو ملاتړ

په فرانسه کې د زده‌کوونکو اعتراضونه د تېرو څو لسیزو له تر ټولو لویو ښوونیزو اعتراضي خوځښتونو څخه شوي دي.

رویټرز راپور ورکړی چې د زده‌کوونکو، ښوونکو او والدینو په ګډون تر ۲۵۰ زرو ډېر کسان د فرانسې په بېلابېلو ښارونو کې لارو کوڅو ته راوتلي دي.

اعتراض کوونکي د ښوونکو کمښت، د ښوونځیو زړېدلو، د امکاناتو نشتوالي او د ښوونیزو سرچینو د کمولو پر ضد اعتراض کوي. د دغو اعتراضونو په یوه پړاو کې د فرانسې تر نیمايي ډېر لېسې تړل شوې یا بندې شوې وې.

راپورونه په اعتراضونو کې د سلګونو ټپیانو او د سلګونو کسانو د نیول کېدو خبر هم ورکوي.

دا نور د زده‌کوونکو محدود اعتراض نه دی؛ عامه زده‌کړه په فرانسه کې د ټولنیزې مبارزې په یوه مهم ډګر بدله شوې ده.

⸻

بلغاریا؛ په تور سمندرګي کې پر یوې سوداګریزې بېړۍ د بې‌پیلوټه الوتکې برید

په تور سمندرګي کې د بلغاریا ساحل ته نږدې یوه سوداګریزه بېړۍ د بې‌پیلوټه الوتکې تر برید وروسته ډوبه شوې او عمله یې ورکه ده.

بله بېړۍ هم زیانمنه شوې او د عملې د موندلو لپاره د لټون او ژغورنې عملیات روان دي.

اوکراین روسیه د دې برید مسؤوله بللې، خو مسؤلیت یې لا په خپلواکه توګه نه دی تایید شوی او روسیې هم د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

دې پېښې د جګړې د خطر د سوداګریزو لارو او د ناټو د غړو هېوادونو د نږدې اوبو ته د خپرېدو په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

⸻

⚙️ د کارګرانو خوځښت او ټولنیزې مبارزې

بریتانیا؛ د Wood Group کارګرانو اعتصاب عملي پړاو ته داخل شو

د Wood Group شرکت د RMT اتحادیې غړو کارګرانو د اکتوبر له ۶مې اعتصاب پیل کړی دی.

د اختلاف اصلي موضوع د کار د اوسنیو شرایطو دفاع او د «له دندې ګوښه کول او بیا ګومارل» په نوم د تګلارې مخالفت دی.

RMT اعلان کړی چې کارګرانو د خپلو کاري شرایطو د دفاع لپاره مبارزه پیل کړې ده.

دې اتحادیې په وروستیو اوونیو کې د اورګاډي، لېږد رالېږد او د قراردادي خدمتونو د کارکوونکو په برخو کې نورې مبارزې هم پر مخ وړې دي.

د کار پر قرارداد مبارزه په اصل کې د هغه شتمنۍ د ونډې لپاره مبارزه ده چې زیارکښ انسان یې پخپله تولیدوي.

⸻

فرانسه؛ د ښوونې اعتراض په ټولنیز خوځښت بدلېږي

د فرانسې اعتراضونه یوازې تر زده‌کوونکو محدود نه دي پاتې شوي.

د کارګرانو اتحادیې او د عامه سکتور کارکوونکي هم د ښوونیزو غوښتنو د ملاتړ او د دولت د بودجوي تګلارو پر ضد میدان ته راوتلي دي.

د زده‌کوونکو، ښوونکو، والدینو او د کارګرانو د اتحادیو ترمنځ دا همغږي ځانګړی اهمیت لري؛ ځکه ښيي چې ټولنیزې غوښتنې له یوې برخې څخه د ټولنې نورو برخو ته خپرېدای شي.

⸻

لیبیا؛ د ښوونکو په ټول هېواد کې اعتصاب دوام لري

په لیبیا کې ښوونکو د ټیټو معاشونو او نامناسبو کاري شرایطو پر ضد په ټول هېواد کې اعتصاب کړی دی.

دا اعتصاب چې د سپتمبر په میاشت کې پیل شوی، اوس یې په ټول هېواد کې دولتي ښوونځي اغېزمن کړي دي.

ښوونکي د ټیټو معاشونو، د ښوونیزو امکاناتو د زړېدو او د ژوند د لګښتونو د چټک زیاتوالي شکایت کوي.

په لیبیا کې د ښوونکو اعتصاب د یوې نړیوالې واقعیت بله بېلګه ده: کله چې معاشونه او د ژوند شرایط د ټولنې له واقعي لګښتونو سره برابر نه وي، کاري ځواک ژر یا وروسته سازمان مومي او اعتراض کوي.

⸻

چیلي؛ د مسو کان کارګران د اعتصاب په درشل کې

په چیلي کې د Centinela د مسو کان دوې کارګریزې اتحادیې، له Antofagasta Minerals شرکت سره په خبرو کې د هوکړې له نه ترلاسه کېدو وروسته، د اعتصاب په درشل کې دي.

دا دواړه اتحادیې په ټولیز ډول شاوخوا ۷۰۸ کارګران استازیتوب کوي او د ډله‌ییز کاري قرارداد په امتیازونو کې د تبعیض د مخنیوي غوښتنه کوي.

که خبرې ناکامې شي، اعتصاب ښايي نن، د اکتوبر په ۷مه، پیل شي.

د مسو کان د چیلي د اقتصاد لپاره حیاتي اهمیت لري او د تولید هر ډول درېدل د مسو پر نړیوال بازار هم اغېز کولای شي.

⸻

🔴 کمونیستي ګوندونه او د چپ غورځنګونه

سویلي افریقا؛ «سره اکتوبر» د خلکو د واک په شعار پیل شو

د سویلي افریقا کمونیست ګوند (SACP) د Red October کمپاین پیل کړی دی.

د کمپاین اساسي محورونه دا دي:

کار، اوبه، برېښنا، سړک، ځمکه او امنیت.

SACP په روان انتخاباتي کال کې پرېکړه کړې چې د سویلي افریقا په ډیموکراتیک پېر کې د لومړي ځل لپاره په سیمه‌ییزو ټاکنو کې په خپلواک ډول، د خپل نوم او بیرغ لاندې برخه واخلي.

دې ګوند ټینګار کړی چې ټاکنې د مبارزې یوازې یو ډګر دی؛ په فابریکو، اتحادیو، سیمو، ښوونځیو، پوهنتونونو او د عامه خدمتونو په مبارزو کې سازماندهي هم د ټولنیز ځواک د جوړولو لپاره ارزښت لري.

⸻

وینزویلا؛ کمونیست ګوند د تېلو د کارګرانو ترڅنګ

د وینزویلا کمونیست ګوند په وروستیو ورځو کې د تېلو د کارګرانو، متقاعدینو، د اتحادیو د فعالانو او چپي ځواکونو ترڅنګ په کاراکاس کې اعتراضي بسیج کړی دی.

اصلي غوښتنې د تېلو د صنعت د کارګرانو ډله‌ییز کاري قرارداد او د هغو هوکړو مخالفت دی چې اعتراض کوونکي یې د هېواد د تېلو د سرچینو بهرنیو شرکتونو ته لېږد بولي.

دا اقدام په وینزویلا کې د وروستیو ټولنیزو اعتراضونو د لړۍ یوه برخه وه.

⸻

بنګله‌دېش؛ کمونیست ګوند د امریکا له سوداګریز تړون سره د مخالفت لپاره بسیج کوي

د International Communist Press شبکې د راپور له مخې، د بنګله‌دېش کمونیست ګوند د اکتوبر په ۶مه له متحده ایالاتو سره د یوه سوداګریز تړون پر ضد دریځ نیولی او د ټولنیزو ځواکونو د بسیج لپاره فعالیت کوي.

دا بدلون د سوداګرۍ، اقتصادي خپلواکۍ او د مخ پر ودې هېوادونو او سترو قدرتونو ترمنځ د نابرابرو اقتصادي اړیکو په اړه د پراخ بحث په چوکاټ کې مطرح شوی دی.

⸻

سوډان؛ کمونیست ګوند: لومړی باید جګړه پای ته ورسېږي

د سوډان کمونیست ګوند یو ځل بیا د جګړې د دوام په شرایطو کې له سیاسي خبرو اترو سره مخالفت اعلان کړی دی.

د دې ګوند دریځ پر دې اصل ولاړ دی چې تر هر باثباته سیاسي بهیر مخکې باید جګړه پای ته ورسېږي او د سیاسي حل‌لارې لپاره زمینه برابره شي.

دا دریځ په International Communist Press کې د نړۍ د کمونیست ګوندونو د دریځونو په تازه لړ کې خپور شوی دی.

⸻

برازیل؛ کمونیست ګوند د ټاکنو د پایلو په اړه دریځ څرګند کړ

د برازیل کمونیست ګوند د ټاکنو د پایلو په اړه په خپله وروستۍ ارزونه کې خپل دریځ څرګند کړی او د لوئيز اناسيو لولا دا سيلوا د ملاتړ خبره یې کړې ده.

دا دریځ په برازیل کې د سیاسي ځواکونو د توازن او د ښي‌اړخو جریانونو پر وړاندې د مبارزې د اړتیا په اړه د ګوند د ارزونې په چوکاټ کې مطرح شوی دی.

⸻

فرانسه؛ د کمونیست ځوانانو اتحادیې د زده‌کوونکو د خوځښت په اړه دریځ څرګند کړ

د فرانسې د کمونیست ځوانانو اتحادیې د زده‌کوونکو د اعتراضونو له پراخېدو وروسته د دې خوځښت په اړه خپله ارزونه خپره کړې ده.

په ورته وخت کې، د فرانسې په ښوونیزو اعتراضونو کې د ځوانانو پراخ ګډون ښيي چې زده‌کړه، د کار راتلونکی او عامه خدمتونه پر هغو موضوعاتو بدل شوي چې ځوان نسل په مستقیم ډول ټولنیزې مبارزې ته راکاږي.

⸻

🌐 د جګړې ضد او د امپریالیزم ضد نړیوال خوځښت

د اکتوبر د ۸مې نړیواله بلنه

د خلکو د مبارزې نړیوال لیګ (International League of Peoples’ Struggle) د اکتوبر د ۸مې لپاره د نړیوالو امپریالیزم‌ضدو فعالیتونو بلنه خپره کړې ده.

دا بلنه پر فلسطین، یمن، کیوبا، وینزویلا او د سترو قدرتونو د پوځي او اقتصادي لاسوهنې پر مخالفت تمرکز کوي او هم‌فکره ډلې یې د غونډو او سیاسي او کلتوري فعالیتونو ترسره کولو ته بللې دي.

په ورته وخت کې، SolidNet شبکې هم د جګړې، فلسطین، کیوبا، وینزویلا او د پوځي کېدو د پراختیا په اړه د نړۍ د کمونیست او کارګري ګوندونو د ګډو اعلامیو او فعالیتونو ټولګه خپره کړې ده.

⸻

⚡ نړیوال بازارونه؛ سترې ګټې د معیشت له کړکېچ سره څنګ په څنګ

نړیوال بازارونه نن د دوو اصلي عواملو تر اغېز لاندې دي: د جیوپولیټیک ترینګلتیاوو زیاتوالی او د انرژۍ د اکمالاتو په اړه اندېښنې.

د برنټ تېلو بیه یو ځل بیا له ۱۰۰ ډالرو لوړه شوې او د چهارشنبې د ورځې د راکړې ورکړې په پیل کې د اسیا بازارونه تر ډېره راټیټ شوي دي.

په همدې حال کې، د امریکا د ونډو بازار مهم شاخصونه پرون تازه ریکارډونو ته ورسېدل.

دا د پام وړ اقتصادي تضاد دی:

له یوې خوا، مالي بازارونه ریکارډونه ماتوي؛ له بلې خوا، میلیونونه انسانان د کور، زده‌کړو، معاش، انرژۍ او د کار د خوندیتوب لپاره مبارزه کوي.

⸻

🔥 د نن ورځې د نړۍ نبض

له افغانستانه تر فلسطینه، له اوکراینه تر یمنه، له فرانسې تر بریتانیا، له لیبیا تر چیلي او له سویلي افریقا تر وینزویلا، نننۍ نړۍ له ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي تضادونو او مبارزو ډکه ده.

جګړې دوام لري.

د ژوند لګښتونه لوړېږي.

کارګران د معاش او د کار د خوندیتوب لپاره مبارزه کوي.

زده‌کوونکي او ځوانان د خپل راتلونکي لپاره واټونو ته راووځي.

اتحادیې بېرته میدان ته راګرځي.

او په بېلابېلو هېوادونو کې کمونیست او سوسیالیست ګوندونه هڅه کوي چې د جګړې، خصوصي‌کولو، استثمار او د پانګې د واکمنۍ پر وړاندې دریځ ونیسي.

خو د دغو ټولو پېښو ترمنځ باید یوه اساسي خبره هېره نه شي:

تاریخ یوازې دولتونه او د پانګې خاوندان نه جوړوي؛ د خلکو پرګنې هم تاریخي ځواک دی.

اعتصاب کوونکی کارګر، اعتراض کوونکی زده‌کوونکی، ښوونکی، نرس، کان‌کیندونکی، بزګر، بېکاره ځوان او هغه ښځه چې د زده‌کړې او کار د حق لپاره مبارزه کوي، ټول د نننۍ نړۍ د ټولنیز واقعیت برخه دي.

⸻

✊ د خپرونې یادښت

نړۍ باید له لاندې اړخه هم ولیدل شي

لویې رسنۍ معمولاً نړۍ د دولتونو، مالي بازارونو، پوځونو او سیاستوالو له زاویې روایتوي.

خو بله نړۍ هم شته؛

د فابریکو نړۍ،
ښوونځي،
پوهنتونونه،
کانونه،
د کارګرانو سیمې،
اتحادیې،
اعتصابونه،
ټولنیز خوځښتونه
او د خلکو سیاسي سازمانونه.

د نن ورځې خبرونه هڅه کوي چې د واقعیت دغه برخه هم د پام مرکز ته راولي.

موږ د افغانستان او نړۍ د مهمو خبرونو ترڅنګ د کارګرانو مبارزې، ټولنیز خوځښتونه، کمونیست او سوسیالیست ګوندونه او هغه پېښې هم څارو چې کله ناکله په اصلي رسنیو کې محدود انعکاس مومي.

موخه دا نه ده چې خبر په تبلیغاتو بدل شي.

خبر باید مستند وي؛ ادعا باید خپل ویونکي ته منسوبه شي؛ او شننه باید له خبر څخه جلا پاتې شي.

خو دا هم بې‌اهمیته نه ده چې وټاکل شي کومې پېښې د لیدلو ارزښت لري.

ځکه کله ناکله په یوه فابریکه کې یو کوچنی اعتصاب د ټولنې د راتلونکي په اړه تر سلګونو سیاسي ویناوو ډېر څه څرګندوي.

کله ناکله د څو زرو زده‌کوونکو اعتراض د هغه بدلون نښه وي چې لویو رسنیو لا جدي نه دی نیولی.

او کله ناکله د نړۍ په یوه ګوټ کې د کارګرانو منظم حرکت د یوه لوی بهیر یوه برخه رابرسېره کوي:

انسانان یوازې د تاریخ موضوع نه دي؛ هغوی کولای شي د تاریخ په بدلوونکي ځواک واوړي.

نړۍ ارامه نه ده.
ټولنه ولاړه نه ده.
مبارزه روانه ده.

او د هغې رسنۍ دنده چې غواړي د خپل وخت واقعیت ثبت کړي، دا ده چې نه یوازې د واک غږ، بلکې د خلکو او زیارکښانو غږ هم واوري او ثبت یې کړي.

⸻

ترتیبوونکی: یما افغان