ورځني خبرونه | سه‌شنبه، د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۶مه

Published: 2026-10-06

افغانستان، سیمه او نړۍ؛ د ټولنې او ولسي مبارزو نبض

۱) افغانستان

افغانستان د سیمه‌ییزو سیاسي خبرو اترو په مرکز کې؛ خو د خلکو کړکېچ پر ځای دی

ملګرو ملتونو د افغانستان لپاره د سیاسي او سوله‌ییزو چارو د مرستیالې سرمنشي روزمري دي‌کارلو د سفر د پای ته رسېدو خبر ورکړی. د ملګرو ملتونو د DPPA یادښت د اکتوبر ۵مه نېټه لري، خو د یوناما پاڼه همدا خبر د اکتوبر ۶مې په نېټه خپور کړی؛ له همدې امله دلته د سفر پای ته رسېدو ته د یوې سرچینې له نېټې سره اشاره کېږي. دي‌کارلو له بالفعلو چارواکو، د مدني ټولنې له استازو، ښځو او د ملګرو ملتونو له افغان ښځینه کارکوونکو سره لیدلي دي. هغې د دوحې د بهیر پر دوام او د نشه‌يي توکو پر ضد او خصوصي سکتور کاري ډلو د کار د عملي پایلو پر اړتیا ټینګار کړی، او د ښځو او نجونو د وضعیت، په ځانګړي ډول زده‌کړو ته د لاسرسي په اړه یې د ملګرو ملتونو اندېښنه څرګنده کړې ده.

خو اساسي پوښتنه لا هم پر ځای ده: ډیپلوماټیکې خبرې تر کومه بریده د عادي خلکو ژوند بدلولای شي؟ د میلیونونو کورنیو لپاره سیاست هغه وخت معنا پیدا کوي چې ډوډۍ، کار، زده‌کړه، ازادي او ټولنیز خوندیتوب ورسره مل شي.

سرچینې: د ملګرو ملتونو DPPA؛ یوناما

نړیوالې جزايي محکمې د نیولو څلور حکمونه علني کړل

نړیوالې جزايي محکمې د اکتوبر پر ۵مه د طالبانو د څلورو لوړپوړو چارواکو په اړه د نیولو څلور حکمونه علني کړل؛ په هغوی کې هبت‌الله اخوندزاده او عبدالحکیم حقاني هم شامل دي. اعلان شوی تور د بشریت پر ضد د جرم په توګه «د جنسیت پر بنسټ تعقیب» دی، چې د ښځو او نجونو د زده‌کړې، کار، عامه ژوند او بنسټیزو ازادیو د محدودولو له سیاستونو سره تړاو لري. دا د محکمې له خوا اعلان شوي تورونه دي، نه د محکومیت حکم؛ طالبانو د محکمې صلاحیت رد کړی دی.

سرچینې: د نړیوالې جزايي محکمې خبرپاڼه، د اکتوبر ۵مه؛ Associated Press، د اکتوبر ۵مه

کابل او اسلام‌اباد؛ ترینګلتیا روانه ده او مسکو د منځګړیتوب چمتووالی ښيي

د افغانستان په اړه د «مسکو فورم» په غونډه کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي وویل چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ستونزې باید د خبرو او ډیپلوماسۍ له لارې حل شي. غونډه بې له ګډې اعلامیې پای ته ورسېده او راپورونو د طالبانو او پاکستان ترمنځ اختلاف د ګډ متن د نه‌منل کېدو لامل بللی. روسیې ویلي، که دواړه خواوې غوښتنه وکړي، د کړکېچ په کمولو کې مرستې ته چمتو ده؛ دا د منځګړیتوب د چمتووالي اعلان دی، نه د ترسره شوي منځګړیتوب خبر.

په جلا پېښه کې، یوناما ویلي چې د اکتوبر د لومړۍ نېټې په هوايي بریدونو کې په کونړ او هلمند کې لږ تر لږه ۱۰ ملکیان، چې ډېری یې ماشومان وو، وژل شوي او ۹ نور ټپیان دي. د یوناما په خبرپاڼه کې د بریدونو عامل نه دی نومول شوی.

افغانستان باید د سیمه‌ییزو قدرتونو د امنیتي حسابونو د تصفیې ډګر نه شي؛ په هره خبرې اتره کې باید د هغو کورنیو غږ واورېدل شي چې د جګړو بیه پرې کوي.

سرچینې: KabulNow، د مسکو غونډه؛ د روسیې د بهرنیو چارو وزارت؛ Reuters، د متقي څرګندونې؛ یوناما، ملکي تلفات

۲) سیمه او نړۍ

غزه؛ د سولې له طرحې یو کال وروسته هم جګړه نه ده پای ته رسېدلې

د غزې د جګړې د پای ته رسولو لپاره د ډونالډ ټرمپ د طرحې له وړاندې کېدو یو کال وروسته، Reuters وايي چې د اسراییلو بریدونه روان دي او د غزې ډېره برخه عملاً د اسراییلو تر پوځي کنټرول لاندې ده؛ بې‌وسلې کول، د ځواکونو وتل او بیارغونه لا له جدي خنډونو سره مخ دي. Reuters د اکتوبر د ۶مې په راپور کې د غزې د روغتیايي چارواکو/مرستندویانو له قوله د الشفا روغتون ته نږدې په بریدونو کې د لږ تر لږه دوو کسانو د وژل کېدو خبر ورکړ. د اسراییلو پوځ ویلي چې هدفونه «وسلوال» وو؛ د وژل شویو هویت او ملکي یا پوځي حالت په راپور کې په خپلواکه توګه نه دی روښانه شوی. د IPC د ۲۰۲۶ کال د جولای تر دسمبر ارزونه په غزه کې تر ۱٫۴ میلیونو ډېر کسان د «بحران یا تر دې بدتر» د خوړو د ناامنۍ په حالت کې اټکلوي؛ دا وړاندوینه ده، نه د خبر د خپرېدو د ورځې نوې شمېرنه.

غزه د معاصرې نړۍ د بشري او سیاسي بحرانونو له روښانه بېلګو څخه ده. رښتینې بیارغونه باید د خلکو اړتیاوې په مرکز کې کېږدي.

سرچینې: Reuters، د اکتوبر ۶مې د بریدونو راپور؛ Reuters، د طرحې د یو کال ارزونه؛ IPC، د غزې د خوړو د خوندیتوب ارزونه، جولای ۲۰۲۶

فرانسه؛ واټونه د ځوان نسل د اعتراض ډګر ګرځېدلي

د ښوونځیو له دروازو پیل شوي د زده‌کوونکو او محصلینو اعتراضونه د اکتوبر پر ۶مه هم روان وو. د راپور شویو غوښتنو په لړ کې د عامه زده‌کړو لپاره ډېرې سرچینې او بودجه، د ښوونکو ګمارنه، د ښوونځیو د ودانیو ښه کول، د کارکوونکو کمښت او د ټولګیو ګڼه‌ګوڼه شامل دي. د سراسري بسیج له مخه په سلګونو ښوونځي تړلي یا له فعالیت لوېدلي وو؛ د ښوونکو اتحادیو هم د اعتصاب او د خوځښت د ملاتړ لپاره د ګډون غوښتنه کړې وه. د دې بولټن د چمتو کېدو تر وخته، د ټولو اتحادیو سراسري ګډون د یوه تایید شوي واقعیت په توګه نه شو بیانولای.

د نیونو شمېرې سره یو شان نه دي: د فرانسې د کورنیو چارو وزارت د سپتمبر له ۲۸مې راهیسې د ۶٬۰۵۹ «interpellations» یادونه کړې، په داسې حال کې چې د عدلیې وزارت په بل وختي چوکاټ او تعریف کې له ۵٬۰۶۰ ډېر کسان د پولیسو په توقیف کې شمېرلي دي؛ دغه شمېرې باید سره جمع یا د نیولو د یوه ډول معادل ونه ګڼل شي. AP هم راپور ورکړ چې د کورنیو چارو وزارت په یوه ورځني اعتراض کې د ۳۰۵ پولیسو د ټپي کېدو خبر ورکړی و. Reuters ویلي چې د اکتوبر پر ۵مه د Lens په ښار کې یو ۱۵ کلن زده‌کوونکي د پولیسو د غږیزې لاسي بم له پورته کولو وروسته یو لاس له لاسه ورکړ؛ سیمه‌ییز چارواکي وايي د پېښې په اړه پلټنه پیل شوې ده.

دا خوځښت یوازې د ښوونځیو د ودانیو په اړه نه دی؛ دا ښيي چې ځوان نسل د عامه خدمتونو د کمښت او د ټولنیزو اړتیاوو د له پامه غورځولو پر وړاندې چوپ نه پاتې کېږي. د هر لوري سیاسي ادعاوې او د پلټنو پایلې باید جلا وارزول شي.

سرچینې: Reuters، اعتراضونه او ښوونځي؛ Le Monde، د اکتوبر ۶مې ژوندۍ پوښښ؛ د فرانسې د عدلیې وزارت؛ Reuters، د ۱۵ کلن زده‌کوونکي پېښه، د اکتوبر ۵مه؛ AP، د کورنیو چارو وزارت له قوله شمېرې

یو مهم اقتصادي حقیقت

د نیویارک ایالت د حسابرس دفتر وايي چې د نیویارک د ونډو بازار (NYSE) د غړو شرکتونو د معاملاتي فعالیتونو له مالیې مخکې ګټه د ۲۰۲۶ کال په لومړۍ نیمایي کې ۴۵٫۹ میلیاردو ډالرو ته رسېدلې؛ دا د تېر کال د همدې مودې پرتله ۵۱٫۳ سلنه زیاتوالی دی. دا شمېر یوازې د NYSE د غړو شرکتونو فعالیت ښيي، نه د امریکا د ټول مالي سکتور ګټه. باید دا له هغو کارګرانو، بې‌کارانو او ټیټ‌عاید لرونکو کورنیو سره یو ځای وارزول شي چې له اقتصادي ناامنۍ سره مخ دي. د شتمنۍ تمرکز او اقتصادي ناامني د پانګوالۍ د سیاسي اقتصاد د تحلیل له مهمو تضادونو څخه دي.

سرچینې: د نیویارک ایالت د حسابرس دفتر، د اکتوبر ۶مه؛ د Reuters راپور په Yahoo Finance کې

۳) کارګري او کیڼ‌اړخي خوځښتونه

بریتانیا؛ د Wood Group کارکوونکو اعتصاب پیل کړ

د RMT او Unite اتحادیو غړو سمندر‌لرې کارکوونکو د اکتوبر له لومړیو ساعتونو څخه د ۴۸ ساعتونو لپاره اعتصاب پیل کړ. شخړه د کاري شرایطو او د قراردادونو د بدلولو او د «ګوښه کول او بیا ګمارل» د تګلارې په اړه د اتحادیو له اندېښنو سره تړلې ده. Wood Group BBC ته ویلي چې له پلان شوي اقدام خبر دي او د بدلونونو په اړه سلا مشورې روانې دي. دا یوازې د یوه شرکت شخړه نه ده؛ د کار خوندیتوب، معاش او کاري شرایط د کارګرانو او پانګې د خاوندانو ترمنځ د دوامدارې مبارزې له مهمو ډګرونو څخه دي.

سرچینې: RMT، د اکتوبر ۵مه؛ Unite اتحادیه؛ BBC، د اکتوبر ۶مه

اندونیزیا؛ د کارموندنې د خوندیتوب لایحه تصویب شوه

د اندونیزیا پارلمان د اکتوبر پر ۶مه د کارموندنې د خوندیتوب لایحه تصویب کړه. Reuters راپور ورکړی چې د کار د پای ته رسېدو د امتیازاتو زیاتوالی یې له مهمو ټکو څخه دی؛ پارلمان ویلي چې موخه یې د کارګرانو د حقونو او د سوداګرۍ د ډاډ پیاوړتیا ده. د قانون وروستی خپور شوی متن د دې بولټن د چمتو کېدو پر مهال په لاس کې نه و؛ نو د ګوښه کولو د محدودیتونو او د امتیازاتو د تمویل په اړه جزئیات باید تر رسمي متن پورې رسنیو یا چارواکو ته منسوب شي، نه د قانون د قطعي مادو په توګه وړاندې شي.

سرچینې: Reuters، د اکتوبر ۶مه؛ د اندونیزیا پارلمان، د اکتوبر ۶مه

سویلي افریقا؛ «سره اکتوبر» او د کمونیست ګوند نوې ازموینه

د سویلي افریقا کمونیست ګوند (SACP) د «سره اکتوبر» کمپاین پیل کړی. د ګوند اعلان شوې غوښتنې د کار، اوبو، برېښنا، ځمکې، سړکونو او ټولنیز خوندیتوب حقونه دي. ګوند ویلي چې د راتلونکو سیمه‌ییزو ټاکنو لپاره به د سویلي افریقا د ډیموکراتیک پړاو په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره له ANC څخه خپلواک، په خپل نوم او خپل بیرغ سیالي وکړي. دا د ګوند اعلان شوی دریځ او پروګرام دی. د کمپاین په وینا کې د ګوند عمومي منشي سولي مپایلا د استازو پر حساب‌ورکولو او د شورا د څوکۍ له ولسي سازمان‌دهۍ سره پر تړاو ټینګار کړی.

دا تجربه د کیڼ‌اړخو خوځښتونو لپاره اهمیت لري: سیاسي ځواک که د زیارکښو د سازمان‌یافته ځواک څخه جلا شي، په بوروکراسۍ او امتیاز بدلېدای شي.

سرچینې: د SACP د کمپاین اعلامیه، د اکتوبر ۴مه؛ SABC News، د اکتوبر ۴مه؛ The Herald، د اکتوبر ۶مه

یونان؛ کمونیستان د جګړه‌مارو سیاستونو پر ضد بسیج کوي

د یونان کمونیست ګوند (KKE) له کارګرانو او ځوانانو غوښتي چې د جګړه‌مارو سیاستونو او د امریکا، ناټو او اروپايي ټولنې په پوځي پلانونو کې د یونان د رول پر ضد بسیج شي. د یونان د ټولو کارګرانو د مبارزې جبهې (PAME) د اکتوبر د ۶مې د ماښام ۱۹:۳۰ بجو لپاره په سینتاګما میدان کې لاریون ته بلنه ورکړې ده. د دې بولټن د چمتو کېدو پر مهال لاریون لا پلان شوی و؛ د ترسره کېدو یا د ګډونوالو د شمېر ادعا له مخکې نه شي تاییدېدای. د نظامي‌ګرۍ او پوځي لګښتونو پر ضد دریځ د تنظیموونکو سیاسي دریځ دی.

سرچینې: د PAME بلنه؛ د KKE اعلامیه؛ د امریکا د بهرنیو چارو وزارت، د سفر مهالوېش

هسپانیه؛ د کور د حق لپاره مبارزه روانه ده

د هسپانیې د کارګرانو کمونیست ګوند (PCTE) د کورونو د بحران په تړاو د ولسي بسیجونو د دوام په اړه دریځ څرګند کړی دی. اعلامیه وروسته له هغې خپره شوه چې پارلمان د کورونو په اړه د حکومت دوه بېړني فرمانونه رد کړل، او د کور حق لپاره یې د سازمان‌یافته مبارزې پر دوام ټینګار وکړ. دا د یوه ګوند دریځ او بلنه ده؛ باید له خپلواک راپور سره چې د لاریونوالو شمېر یا د خوځښت پراخوالی څېړي، ګډه نه شي. د کورونو د پېر او کرایې لوړې بیې د اروپا په ځینو برخو کې د کارګرانو او ځوانانو د عاید لویه برخه خوري.

سرچینې: د PCTE اعلامیه؛ په SolidNet کې بیاخپرونه؛ د هسپانیې کانګرس، د فرمانونو ردول

د ځپنې پر وړاندې کمونیستي پیوستون؛ د ګوندي دریځ او خپلواک خبر ترمنځ توپیر

د مکسیکو کمونیست ګوند (PCM) او د کمونیست ځوانانو جبهې (FJC) ویلي چې د اکتوبر د ۲مې له لاریون مخکې یې اته غړي په مکزیکوسیتي کې نیول شوي دي. په کتل شویو سرچینو کې د دغو اتو کسانو شمېر په خپلواکه توګه نه دی تایید شوی؛ نو دا ادعا باید په څرګند ډول هماغو ګوندونو ته منسوبه شي. د یونان کمونیست ګوند له PCM او د ځوانانو له جبهې سره د پیوستون پیغام خپور کړی. د ترکیې کمونیست ګوند او د پاکستان کمونیست ګوند هم د ایران د توده ګوند د ۸۵مې کلیزې په مناسبت د مبارکۍ او پیوستون پیغامونه خپاره کړي دي. دا د ګوندونو سیاسي پیغامونه دي، نه د یوې خپلواکې پېښې راپور.

سرچینې: د PCM اعلامیه په El Machete کې؛ د لاریون راپور په La Jornada کې؛ د KKE پیغام په SolidNet کې؛ د TKP پیغام توده ګوند ته؛ د پاکستان د کمونیست ګوند پیغام توده ګوند ته

۴) د ورځې لنډه یادونه

د مبارزې نبض؛ نړۍ ارامه نه ده

له کابله تر پاریسه، له لندن تر جاکارتا او له اتنه تر جوهانسبرګه، د دې ورځې پېښې ښيي چې انساني ټولنه ولاړه نه ده: زده‌کوونکي اعتراض کوي، کارګران اعتصاب کوي، اتحادیې سازمان‌دهی کوي او کمونیست او سوسیالیست ګوندونه خپل دریځونه څرګندوي. دا مبارزې یو شان نه دي او هره یوه خپله تاریخي او سیاسي زمینه لري؛ خو ټولې د هغو خلکو د سازمان‌یافته کېدو کیسه کوي چې اوسني شرایط ناعادلانه بولي او د بدلون لپاره مبارزه کوي.

خبر یوازې د پېښې ثبتول نه دي؛ د تاریخ د حرکت پېژندل هم دي. تاریخ یوازې د واک په ماڼیو کې نه لیکل کېږي؛ فابریکې، پوهنتونونه، ښوونځي، کارګري سیمې او واټونه هم د راتلونکي د جوړېدو ډګرونه دي. د دې وېب‌سایټ «ورځني خبرونه» هڅه کوي د رسمي خبرونو ترڅنګ د نړۍ د ټولنیزو، کارګري او سیاسي مبارزو لپاره هم یوه کړکۍ وي: خبر ته خبر ووايي، تحلیل له خبر څخه جلا کړي، د هر لوري ادعا هماغه لوري ته منسوبه کړي او د پېښې سرچینه او زمینه روښانه کړي.

نننۍ نړۍ یوازې د واکمنانو له مېزونو نه شي درک کېدای؛ د هغو خلکو غږ هم باید واورېدل شي چې د بدلون لپاره مبارزه کوي.

چمتو کوونکی او سمبالوونکی: یما افغان
د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۶مه