نړۍ یوازې تفسیر نه کړو؛ هغه بدله کړو!

Published: 2026-10-05

Author / editor: یما افغان
مارکسیزم او د ننني انسان تاریخي رسالت

د نن ورځې نړۍ، له ټولو حیرانوونکو علمي او ټکنالوژیکي پرمختګونو سره سره، لا هم له نابرابرۍ، استثمار، بېوزلۍ، جګړې، بې‌عدالتۍ او د انسان له خپل د کار له پایلې څخه د پردیتوب ډکه نړۍ ده. بشر توانېدلی چې د طبیعت ستر ځواکونه مهار کړي، خو لا یې نه دي توانېدلي چې ټولنیزې اړیکې داسې تنظیم کړي چې د دغو پرمختګونو ګټه په عادلانه ډول د ټولو په واک کې ورشي.

په داسې شرایطو کې، مارکسیزم یوازې د نولسمې پېړۍ د اقتصادي یا فلسفي نظریو ټولګه نه ده؛ بلکې د میلیونونو انسانانو لپاره د ټولنیزو جوړښتونو، طبقاتي اړیکو او هغو ځواکونو د پوهېدو یو چوکاټ دی چې د انسان ژوند جوړوي. د هغه اهمیت په دې کې دی چې هڅه کوي ټولنه نه د ظاهري بڼو په کچه، بلکې د هغې د مادي او تاریخي اړیکو په ژورو کې وڅېړي.

مارکسیزم له یوه بنسټیزه پوښتنه پیلېږي: ولې هغه ټولنه چې له علمي او تولیدي پلوه د زیاتې شتمنۍ د رامنځته کولو وړتیا لري، لا هم له پراخې بېوزلۍ او محرومیت سره مخ ده؟

دې پوښتنې ته مارکسیستي ځواب انسان د تولید د طریقې، د تولیدي وسایلو د مالکیت، د ټولنې د طبقاتي وېش او د ځواک د اړیکو څېړلو ته رهبري کوي.

له نړۍ پېژندلو تر هغې بدلولو پورې

د مارکس د فکر له بنسټیزو لاسته راوړنو څخه یوه دا ده چې پېژندنه له ټولنیز عمل سره تړي. مارکس د فویرباخ په اړه په یوولسمه تېزه کې ټینګار کوي چې خبره یوازې د نړۍ په تفسیر کې نه ده، بلکې د هغې په بدلولو کې هم ده.

دا وینا د فکر پرېښودو ته بلنه نه ده؛ برعکس، د علمي پېژندنې اهمیت راڅرګندوي. له دې پرته چې د ټولنې واقعي اړیکې وپېژندل شي، شعوري بدلون ناشونی دی؛ همدارنګه، هغه پېژندنه چې هېڅکله ټولنیز عمل ته لار و نه مومي، نشي کولای رښتینی بدلون راولي.

له همدې ځایه د پراتیک مفهوم اهمیت مومي: فکر باید په ټولنیز ژوند کې وازمویل شي او د مبارزې او عمل تجربه باید فکر لا بډای او دقیق کړي.

انسان د تاریخ محصول دی؛ خو د تاریخ جوړوونکی هم دی

مارکسیزم انسان یو ګوښه او له ټولنې جلا موجود نه بولي. انسان په ټاکلو تاریخي او ټولنیزو شرایطو کې ژوند کوي؛ خو همدا انسانان دي چې په خپل ګډ فعالیت تاریخ جوړوي.

انساني ټولنه کوم ثابت او نه بدلېدونکی شی نه دی. ټولنیزې اړیکې د تاریخ په اوږدو کې رامنځته شوې، بدلې شوې او بیا بدلېدای هم شي.

له دې لیدلوري، هېڅ ټولنیز نظام ابدي او طبیعي نه شي ګڼل کېدای. هغه څه چې نن بديهي ښکاري، ښايي د یوې ځانګړې تاریخي دورې محصول وي، او هغه څه چې نن نه بدلېدونکي برېښي، د پوهاوي، سازمان‌موندنې او ټولنیزې مبارزې په پایله کې بدلېدای شي.

د انسان آزادي له بشپړې ټولنیزې آزادۍ پرته نیمګړې ده

آزادي یوازې فردي آزادۍ ته نه شي راکمول کېدای. هغه انسان چې له حقوقي پلوه آزاد وي، خو د ژوند د دوام لپاره په نابرابرو شرایطو کې د خپل کارځواک پلورلو ته اړ وي، له ژورو ټولنیزو پوښتنو سره مخ دی.

مارکسیزم له همدې ځایه د پانګوالۍ پر اړیکو نیوکه کوي؛ هغو اړیکو ته چې پکې کارځواک په توکي بدلېږي او ټولنیز تولید د خصوصي انباشت په چوپړ کې راتلای شي.

یوازې خبره دا نه ده چې څوک شتمن او څوک بېوزلی دی؛ تر دې بنسټیزه پوښتنه دا ده چې کومې اړیکې دا نابرابري تولیدوي او بیا یې تولیدوي؟

د دغو اړیکو پېژندنه د ټولنیز بدلون د هرې جدي پروژې اساسي شرط دی.

مارکسیزم ولې لا هم اړوند دی؟

نړۍ بدله شوې ده. ټکنالوژي، د نړیوال اقتصاد جوړښت، د کار بڼې، اړیکې او سیاسي مناسبات بدل شوي دي. له همدې امله، که مارکسیزم غواړي د ننني انسان لپاره لارښود وي، نه شي کولای بې له دې چې نوي شرایط وڅېړي، یوازې د تاریخي فورمولونو په ساتلو محدود پاتې شي.

خو د تاریخي شرایطو بدلون د بنسټیزو پوښتنو د پای ته رسېدو معنا نه لري.

لا هم باید وپوښتل شي: مالک څوک دی؟ تولید څوک کوي؟ شتمني څنګه وېشل کېږي؟ اقتصادي ځواک څنګه په سیاسي ځواک بدلېږي؟ ولې د شتمنۍ له انباشت سره سره بېوزلي او ټولنیزه ناامني پاتې کېږي؟ او ټولنیزې اړیکې څنګه داسې تنظیمولای شو چې د تولیدي ځواکونو وده د انسان د ژوند په چوپړ کې راشي؟

دا پوښتنې لا هم ژوندۍ دي.

له پراتیک پرته تیوري او له تیورۍ پرته پراتیک

د هر ټولنیز غورځنګ له سترو خطرونو څخه یو دا دی چې تیوري له عمله بېله شي.

هغه تیوري چې ټولنیز واقعیت ته شا واړوي، په جزمیت بدلېږي؛ او هغه عمل چې نظري تحلیل ونه لري، په پرکو او بې‌موخې خوځښتونو راکمېدای شي.

مارکسیزم په خپل جدي مانا کې د پېژندنې او عمل دیالکتیکي یووالی غواړي: د واقعیت دقیق تحلیل، د مبارزې د درسونو راایستل، شعوري سازمان‌موندنه، او د تیورۍ او عمل د سمون او بشپړتیا لپاره بیا واقعیت ته ستنېدل.

له همدې امله، د مارکس، انګلس او نورو مارکسیستي مفکرانو مطالعه باید د څو شعارونو یا اصطلاحاتو په یادولو محدوده نه شي. مارکسیزم هغه مهال ژوندی وي چې د واقعیت د نقد په وسیله بدل شي.

د ننني انسان رسالت

د نن انسان د هغې نړۍ وارث دی چې پخوانیو نسلونو جوړه کړې ده؛ خو اړ نه دی چې هماغه نړۍ له بدلون پرته راتلونکو نسلونو ته وسپاري.

د ننني انسان تاریخي رسالت، په تر ټولو ساده بیان، د واقعیت منفعلانه منل نه دي. انسان کولای شي واقعیت وپېژني، د ټولنیزو ستونزو ریښې ولټوي، له تاریخي تجربو زده کړه وکړي او د لا انساني اړیکو د جوړولو لپاره مبارزه وکړي.

دا مبارزه، تر هر څه وړاندې، د پوهاوي مبارزه ده؛ ځکه ناپوهه ټولنه نه شي کولای خپل برخلیک په شعوري ډول بدل کړي.

خو پوهاوی هم هغه وخت په ټولنیز ځواک بدلېږي چې له پیوستون، سازمان‌موندنې او ګډ عمل سره وتړي.

نړۍ نورو نندارچیانو ته اړتیا نه لري؛ هغې انسانانو ته اړتیا لري چې واقعیت درک کړي او د هغه پر وړاندې په مسئولانه توګه عمل وکړي.

وروستۍ خبره

مارکسیزم باید یو فکري مذهب، د سپېڅلو حکمونو ټولګه یا د تاریخ د ټولو پوښتنو چمتو ځواب ونه ګڼل شي. د هغه ارزښت د ټولنې د انتقادي تحلیل په وړتیا، د ځواک او شتمنۍ د پټو اړیکو په بربنډولو، او له ټولنیز عمل سره د پېژندنې په تړلو کې دی.

که د نن انسان غواړي یو بل ډول راتلونکی جوړ کړي، باید لومړی موجوده نړۍ وپېژني؛ خو په پېژندنه کې و نه درېږي.

ځکه له عمله پرته پېژندنه نیمګړې ده او له پېژندنې پرته عمل ړوند دی.

بنسټیزه مسئله لا هم پر خپل ځای ده:

نړۍ یوازې تفسیر نه کړو؛ هغه بدله کړو.

او دا بدلون له هغه ځایه پیلېږي چې انسان نور ځان د تاریخ نندارچی ونه ګڼي، بلکې په شعوري ډول د هغه په جوړولو کې ونډه واخلي.

د سرچینې یادونه: کارل مارکس، «د فویرباخ په اړه تېزسونه»، یوولسمه تېزه؛ په ۱۸۴۵ کې لیکل شوی او لومړی ځل په ۱۸۸۸ کې خپور شوی.
سرچینه: https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/theses.htm