افغانستان د بحران په ګرداب کې؛ د انقلابي انسان رسالت او مسؤلیت

Published: 2026-10-05

Author / editor: یما افغان
افغانستان نن د خپل معاصر تاریخ له تر ټولو ستونزمنو او حساسو پړاوونو څخه یو تېروي. اقتصادي او ټولنیز بحران، پراخه بېوزلي، بېکاري، کډوالي، له زده کړو محرومیتونه، ټولنیز محدودیتونه، د بشري وړتیاوو زوال او د عامه ګډون د ډېرو لارو تړل کېدل، د میلیونونو انسانانو ژوند له درنو ستونزو سره مخ کړی دی.

په داسې شرایطو کې، د هر باخبره او مسؤل انسان لپاره اساسي پوښتنه دا ده: د دې ترخې واقعیت په وړاندې څه باید وشي؟ ایا د خلکو د کړاوونو پر وړاندې چوپ پاتې کېدای شو او یوازې د پېښو نندارچیان واوسو؟ ایا باخبره انسان کولی شي د هغې ټولنې د برخلیک په وړاندې بې‌پروا پاتې شي چې پکې ژوند کوي؟

ځواب روښانه دی: ستر ټولنیز بحرانونه ستر تاریخي مسؤلیتونه هم له ځان سره لري.

انقلابي انسان تر هر څه مخکې باید د خپلې ټولنې واقعیت وپېژني؛ د بحران ریښې وڅېړي، د خلکو ریښتیني دردونه وویني، د پېښو له ظاهره ور هاخوا ولاړ شي او هغه اړیکې او عوامل وڅېړي چې دا بحرانونه بیا زېږوي. د ټولنیز بدلون لپاره مبارزه، د ټولنې له علمي پېژندنې، پوهاوي او سازمان‌یافتګۍ پرته، په هیلو او شعارونو راکمېږي.

افغانستان؛ په یو له بل سره تړلو بحرانونو کې ښکېله ټولنه

افغانستان یوازې له یوه بحران سره نه دی مخ. بېوزلي، بېکاري، اقتصادي کمزوري، کډوالي، د زده کړو بحران، ټولنیز او سیاسي محدودیتونه، د بشري پانګې زوال او ژورې ټولنیزې ستونزې یو له بل سره تړلې دي او یو بل پیاوړي کوي.

په داسې وضعیت کې، د بحران لومړني قربانیان د ټولنې محروم او زحمتکښ قشرونه دي؛ هغه کورنۍ چې د ژوند د تأمین له ستونزو سره لاس او ګرېوان دي، هغه ځوانان چې په هېواد کې خپل روښانه راتلونکی نه مومي، هغه ماشومان او تنکي ځوانان چې له باکیفیته زده کړو محرومېږي، او هغه ښځې چې د هغوی د ټولنیزو او بشري وړتیاوو لویه برخه په عامه ژوند کې له ګډونه بې‌برخې شوې ده.

خو د افغانستان بحران باید یوازې د اقتصادي او ټولنیزو ستونزو ټولګه ونه ګڼل شي. خبره د یوې ټولنې د راتلونکي او د هغه نسل د برخلیک ده چې نن زموږ د سترګو پر وړاندې جوړېږي.

د افغانستان ښځه؛ د محرومیت تر دېوالونو شاته د ټولنې نیمایي

د افغانستان د اوسني وضعیت یو له تر ټولو سختو اړخونو څخه د نجونو او ښځو محرومیت له زده کړو، تحصیل، کار او په ټولنیز او عامه ژوند کې له بشپړ ګډون څخه دی.

د افغانستان نجونې له کلونو راهیسې منځنیو او لوړو زده کړو ته د لاسرسي له سختو محدودیتونو سره مخ دي. یونیسف د ۲۰۲۶ کال د اګست پر ۱۴مه راپور ورکړ چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې له ۲.۶ میلیونو څخه ډېرې نجونې له ثانوي زده کړو بې‌برخې شوې دي؛ افغانستان لا هم یوازینی هېواد دی چې هلته ثانوي او لوړې زده کړې په عملي توګه د نجونو او ښځو پر مخ تړلې دي.

دا محرومیت یوازې د زده کړو مسئله نه ده؛ دا د افغانستان د راتلونکي مسئله ده.

کله چې نجلۍ له ښوونځي محرومه شي، ټولنه یو فکر، یوه وړتیا او یو رغوونکی ځواک له لاسه ورکوي. کله چې ښځه له پوهنتونه محرومه شي، هېواد د راتلونکي له یوه ډاکټر، ښوونکې، انجنیرې، څېړونکې، لیکوالې، متخصصې او تولیدي ځواک څخه بې‌برخې کېږي. او کله چې ښځې د کار او عامه ګډون له ډګره ګوښه کېږي، د ټولنې د بشري ځواک ستر ظرفیت له خوځښته پاتې کېږي.

د زده کړو او کار پر محدودیتونو دوام کولی شي افغانستان د ښځینه متخصصینو، د ښوونکو او روغتیايي برخې د کارکوونکو په ګډون، له سخت کمښت سره مخ کړي.

له همدې امله، د ښځو د زده کړو، تحصیل، کار او ټولنیز او سیاسي ګډون له حقه دفاع، یوه حاشیوي مسئله یا یوازې د یوه جنس پورې اړوند موضوع نه ده؛ دا د افغانستان د ټولې ټولنې د پرمختګ، ودې او راتلونکي مسئله ده.

هغه ټولنه چې د خپل نفوس نیمایي له دې چې د راتلونکي په جوړولو کې بشپړ ګډون ولري محرومه کړي، څنګه کولی شي د پرمختګ او ودې خبره وکړي؟

راتلونکی افغانستان باخبره، لوستي، متخصص او ګډون کوونکو ښځو او نارینه‌وو ته اړتیا لري. د هېواد د بیا رغونې هېڅ جدي پروژه د ټولنې د بشري ځواک د نیمایي په ایستلو سره پایلې ته نه شي رسېدای.

ځوانان؛ هغه راتلونکی چې باید قرباني نه شي

د افغانستان ځوان نسل هم د دې بحران په مرکز کې دی. هغه ځوان چې د تحصیل، کار او ټولنیز ګډون امکانات یې محدود وي، د راتلونکي له ستونزمنې پوښتنې سره مخ کېږي.

ځوانان د هرې ټولنې محرک ځواک دي. که دا ځواک پوهې، مهارت، فرصت او روښانه لیدلوري ته لاسرسی ونه لري، ټولنه به د بشري پانګې له زوال او د ناهیلۍ له پراختیا سره مخ شي.

له همدې کبله، له عامه زده کړو دفاع، د علمي او فرهنګي ودې پراختیا، د کاري فرصتونو رامنځته کول او په ټولنیز ژوند کې د ځوانانو د ګډون لپاره د زمینه برابرول، د هر هغه ځواک د مسؤلیت برخه ده چې د افغانستان پرمختګ غواړي.

په داسې شرایطو کې د انقلابي انسان رسالت څه دی؟

انقلابي انسان هغه څوک نه دی چې یوازې له اوسني وضعیت څخه غوسه وي؛ بلکې هغه څوک دی چې خپله غوسه په پوهاوي، پوهاوی په مسؤلیت او مسؤلیت په ټولنیز عمل بدلوي.

انقلابي انسان باید د هغو کسانو د کړاو غږ وي چې د خپل غږ د رسولو امکان نه لري؛ د محرومو خلکو تر څنګ ودرېږي؛ د پوهې او پوهاوي د پراخېدو لپاره هڅه وکړي؛ له ناپوهۍ، تعصب، تبعیض او بې‌عدالتۍ سره فکري او ټولنیزه مبارزه وکړي، او د داسې ټولنې د رامنځته کولو لپاره کار وکړي چې پکې انسان له کرامت او برابرو فرصتونو برخمن وي.

خو هېڅ دوامداره او اغېزمنه مبارزه له پوهاوي او سازمان‌یافتګۍ پرته ممکنه نه ده.

د تاریخ تجربې ښودلې ده چې ستر ټولنیز ارمانونه هغه مهال په واقعیت بدلېږي چې باخبره انسانان د روښانو اصولو پر محور راټول شي، مسؤلیت‌پذیر واوسي، له تیتوالي تېر شي او خپل ټولیز ځواک سازمان کړي.

له دې لیدلوري، د انقلابي انسان رسالت یوازې د ناسم څه پر وړاندې اعتراض نه دی؛ بلکې د هغه څه په جوړولو کې فعال ګډون دی چې باید د اوسني وضعیت ځای ونیسي.

له پوهاوي تر مسؤلیت

ریښتینی پوهاوی انسان له بې‌پروايۍ راباسي.

څوک چې بېوزلي ویني، د ټولنیز عدالت پر وړاندې بې‌اعتنا نه شي پاتې کېدای. څوک چې له زده کړو د ماشومانو محرومیت ویني، د ټولنې د راتلونکي پر وړاندې بې‌پروا نه شي پاتې کېدای. څوک چې نجونې او ښځې له تحصیل او کاره محرومې ویني، د برابرۍ او ټولنیز ګډون مسئله فرعي موضوع نه شي ګڼلای.

خو پوهاوی هغه وخت ټولنیز ارزښت مومي چې مسؤلیت ته لار هواره کړي.

د باخبره انسان مسؤلیت دا دی چې زده کړه وکړي او نور هم زده کړې ته وهڅوي؛ واقعیتونه وپېژني او د هغو په پېژندلو کې له نورو سره هم مرسته وکړي؛ د تبعیض او بې‌عدالتۍ پر وړاندې چوپ پاتې نه شي او د ټولنیز او انساني پیوستون د رامنځته کولو لپاره هڅه وکړي.

افغانستان متفاوت راتلونکي ته اړتیا لري

افغانستان اړ نه دی چې په اوسني وضعیت کې پاتې شي.

ملتونه کولی شي د تاریخ له تر ټولو ستونزمنو پړاوونو تېر شي، په دې شرط چې د ټولنې باخبره ځواکونه خپل تاریخي مسؤلیت وپېژني او د متفاوت راتلونکي د جوړولو لپاره هڅه وکړي.

د افغانستان راتلونکی باید د پوهې، کار، ټولنیز عدالت، حقوقي برابرۍ او د ټولو وګړو د ګډون پر بنسټ جوړ شي؛ داسې راتلونکی چې پکې ماشوم له ښوونځي، ځوان له کاري فرصته او ښځه د زده کړې، تحصیل او ټولنیز ګډون له حقه محرومه نه وي.

داسې افغانستان چې پکې انسانان وکولی شي له تبعیض پرته خپلې وړتیاوې او استعدادونه وغوړوي؛ داسې افغانستان چې پکې زده کړه او پوهه د ځانګړې ډلې امتیاز نه وي؛ داسې افغانستان چې ښځې او نارینه د هېواد د راتلونکي په جوړولو کې ونډه ولري؛ او داسې افغانستان چې د انسان کرامت پکې له تعصب، تبعیض او محرومیت څخه لوړ وي، یوه لرې او نه‌رسېدونکې هیله نه ده؛ بلکې هغه افق دی چې د هغه د عملي کېدو لپاره په پوهاوي او مسؤلیت سره هڅه کېدای شي.

وروستۍ خبرې

نن په افغانستان کې د انقلابي انسان مسؤلیت تر هر وخت دروند دی.

هغه د بېوزلۍ پر وړاندې چوپ نه شي پاتې کېدای؛ محرومیت عادي نه شي ګڼلای؛ د نجونو پر مخ د زده کړو د دروازو تړل کېدل له پامه نه شي غورځولای؛ له ټولنیزو او عامه ډګرونو څخه د ښځو ګوښه کېدل بې‌ارزښته خبره نه شي ګڼلای؛ او نه شي کولی د ځوان نسل راتلونکی د خپلو سترګو پر وړاندې له لاسه تللی وویني او بیا هم بې‌پروا پاتې شي.

زموږ رسالت د واقعیت پېژندل دي؛
زموږ رسالت د ټولنیز شعور ویښ ساتل دي؛
زموږ رسالت د انسان د کرامت او حقونو دفاع ده؛
زموږ رسالت له ناپوهۍ، تبعیض او بې‌عدالتۍ سره مبارزه ده؛
او زموږ مسؤلیت د افغانستان لپاره د غوره راتلونکي د جوړولو په موخه باخبره هڅه ده.

تاریخ هغه انسانان جوړوي چې په ستونزمنو شېبو کې خپل مسؤلیت نه هېروي.

افغانستان نن تر هر څه ډېر داسې انسانانو ته اړتیا لري؛ باخبره، مسؤل، آزاداندیشه او د دې خاورې راتلونکي ته ژمن انسانانو ته.

راتلونکی د هغو کسانو نه دی چې د بحران پر وړاندې تسلیمېږي؛ راتلونکی هغه کسان جوړوي چې واقعیت پېژني، خپل مسؤلیت مني او د هغه څه د بدلون لپاره چې ناسم دي، په پوهاوي، ارادې او پایدارتیا هڅه کوي.

د سرچینې یادونه: د نجونو د زده‌کړو په اړه د یونیسف اعلامیه، ۱۴ اګست ۲۰۲۶:
https://www.unicef.org/press-releases/more-26-million-girls-afghanistan-have-been-denied-secondary-education-2021