سره جنتری! Published: 2026-11-21 Author / editor: حسنپور د نومبر ۲۱مه؛ د مبارزې، مقاومت او د ملتونو د ازادۍ د تاریخ پاڼې! ۱. افغانستان د ۱۸۷۸ کال د نومبر ۲۱مه ــ د افغان ـ انګلیس دویمې جګړې پیل؛ پر افغانستان د برېتانوي سترواکۍ یرغل په دې ورځ، د برېتانوي هند حکومت د افغانستان پر لور د درېیو پوځي لښکرو د پرمختګ امر صادر کړ. دغه اقدام د افغان ـ انګلیس د دویمې جګړې پیل و؛ هغه جګړه چې په منځنۍ اسیا کې د نفوذ د پراختیا لپاره د برېتانیا او روسیې د استعماري سیالۍ په چوکاټ کې رامنځته شوه. برېتانوي سترواکۍ هڅه کوله چې د خپلې سیاسي او پوځي ارادې په تپلوسره د افغانستان د بهرنۍ خپلواک سیاست واک محدود کړي او دغه هېواد د روسیې د نفوذ د پراختیا پر وړاندې په یوه حایل سیمه بدل کړي. دغه یرغل د استعماري پراختیا غوښتنې پر وړاندې د افغانستان د خلکو د مقاومت د تاریخ یوه مهمه پاڼه ده. د ۱۸۷۸ کال د نومبر ۲۱مه ــ د علي مسجد جګړه؛ د افغان ـ انګلیس د دویمې جګړې لومړۍ پوځي نښته په همدې ورځ، د جنرال سام براون په مشرۍ برېتانوي ځواکونو د خیبر په دره کې پر ستراتیژیک علي مسجد کلا برید وکړ. افغان ځواکونو د غلام حیدر خان تر قوماندې لاندې له خپلو سنګرونو دفاع وکړه، خو په پای کې یې خپلې پوځي مورچې پرېښودې او د برېتانوي ځواکونو د پرمختګ لاره پرانیستل شوه. د علي مسجد جګړه د افغان ـ انګلیس د دویمې جګړې لومړۍ پوځي نښته وه او د افغانستان په تاریخ کې د مهمو استعماري جګړو د پیل ټکی ګڼل کېږي. د ۲۰۰۱ کال د نومبر ۲۱مه ــ کابل ته د هند د ډیپلوماتیک پلاوي بېرته ستنېدل په دې ورځ، د افغانستان په چارو کې د هند د ځانګړي استازي ایس. کې. لامبا په مشرۍ یو ډیپلوماتیک پلاوی کابل ته ورسېد او په پلازمېنه کې یې د هند د بهرنیو چارو وزارت د اړیکو دفتر خپل فعالیت پیل کړ. دا اقدام د طالبانو د لومړي حکومت له نسکورېدو وروسته او د افغانستان د نوي سیاسي نظام د جوړېدو په بهیر کې ترسره شو. دغه دفتر د همدې کال د ډسمبر په ۲۲مه نېټه د سفارت کچې ته لوړ شو. د ۲۰۰۱ کال د نومبر ۲۱مه ــ د طالبانو د وروستي ډیپلوماتیک استازولۍ د تړلو په اړه د پاکستان پرېکړه د دې ورځې په ماښام، د پاکستان حکومت په اسلام‌اباد کې د طالبانو د سفارت د تړلو پرېکړه وکړه. دغه پرېکړه په داسې شرایطو کې وشوه چې د طالبانو حکومت له پرله‌پسې پوځي ماتې سره مخ شوی او کابل یې له لاسه ورکړی و. د پاکستان دغه پرېکړه د نومبر په ۲۲مه په رسمي توګه اعلان شوه او په بهر کې د طالبانو وروستی ډیپلوماتیک استازولۍ هم وتړل شوه. ۲. سیمه او نړۍ د ۱۹۱۸ کال د نومبر ۲۱مه ــ په لومړۍ نړیواله جګړه کې د جرمني د سمندري ځواک تسلیمېدل په دې ورځ، د جرمني سمندري بېړۍ د سکاټلنډ د فورت په سیمه کې ځای پر ځای شوې او د متحدینو د ځواکونو تر څارنې لاندې تسلیمې شوې. دا پېښه په لومړۍ نړیواله جګړه کې د جرمني د سترواکۍ د ماتې او د ۱۹۱۸ کال د نومبر د ۱۱مې د اوربند له پایلو څخه وه. جرمني بېړۍ له تسلیمېدو وروسته په تدریجي ډول د سکاپا فلو پوځي اډې ته ولېږدول شوې او تر څارنې لاندې ونیول شوې. د ۱۹۱۸ کال د نومبر ۲۱مه ــ د برېتانیا په پارلمان کې د ښځو د غړیتوب د وړتیا د قانون تصویب په دې ورځ، د برېتانیا په پارلمان کې د ښځو د غړیتوب د وړتیا قانون تصویب شو. دغه قانون ښځو ته دا حق ورکړ چې د جنسیت یا مدني حالت له امله د ولسي جرګې له غړیتوب او نوماندۍ څخه محرومې نه شي. دا پرمختګ د سیاسي حقونو او د واک په جوړښت کې د ګډون لپاره د برېتانیا د ښځو د غورځنګ د څو لسیزو مبارزې پایله وه. د ۱۹۲۰ کال د نومبر ۲۱مه ــ د ډوبلین خونړۍ یکشنبه؛ د ایرلنډ د خلکو خونړی ځپل د ایرلنډ د خپلواکۍ د جګړې پر مهال، دغه ورځ د ایرلنډ د خلکو د خپلواکۍ غوښتونکي مبارزاتي تاریخ له تر ټولو خونړیو ورځو څخه وګرځېده. د همدې ورځې په سهار، ایرلنډي جمهوریت غوښتونکو ځواکونو د برېتانیا د استخباراتي شبکې پر غړو عملیات ترسره کړل. د ورځې په دویمه برخه کې، برېتانوي ځواکونو د کروک پارک په لوبغالي کې د فوټبال د سیالۍ پر نندارچیانو ډزې وکړې او ۱۴ ملکي وګړي ووژل شول. دغه پېښه د برېتانوي سلطې پر وړاندې د ایرلنډ د خلکو د مبارزې په تاریخ کې د خونړۍ یکشنبې په نوم ثبت شوې ده. د ۱۹۶۲ کال د نومبر ۲۱مه ــ له هند سره په سرحدي جګړه کې د چین د یو اړخیز اوربند اعلان په دې ورځ، د چین ولسي جمهوریت حکومت اعلان وکړ چې د نومبر له ۲۱مې څخه د ۲۲مې نېټې تر نیمې شپې پورې به د چین او هند پر پوله اوربند ټینګ شي او چینایي ځواکونه به د ډسمبر له لومړۍ نېټې څخه شاتګ پیل کړي. دغه اعلان د ۱۹۶۲ کال د چین او هند د سرحدي جګړې په ترڅ کې وشو او د سړې جګړې په دوره کې د اسیا د سیاسي او پوځي اړیکو له مهمو بدلونونو څخه ګڼل کېږي. د ۱۹۷۴ کال د نومبر ۲۱مه ــ په برېتانیا کې د برمینګهم خونړۍ چاودنې په دې ورځ، د برمینګهم ښار په دوو مېخانو کې دوه چاودنې وشوې چې په پایله کې یې ۲۱ کسان ووژل شول او تر ۱۸۰ ډېر نور ټپیان شول. د دغې پېښې په تړاو شپږ کسان محکوم شول، خو په ۱۹۹۱ کال کې د هغوی محکومیتونه لغوه شول؛ ځکه چې په محاکمه کې کارول شوي شواهد او اعترافونه د اعتبار وړ نه وو. دغه پېښه د برېتانیا د معاصر تاریخ له تر ټولو غمجنو پېښو څخه ده. ۳. د ازادۍ غوښتونکو، کارګرانو او کمونیستي غورځنګونو تاریخ د ۱۸۳۱ کال د نومبر ۲۱مه ــ په فرانسه کې د لیون د ورېښمو اوبدونکو کارګرانو لومړی پاڅون په دې ورځ، د فرانسې د لیون ښار د ورېښمو صنعت کارګرانو د مزدونو د کمېدو او د کار د سختو شرایطو پر وړاندې اعتصاب او پاڅون پیل کړ. دغه اعتراض په چټکۍ سره په پراخ پاڅون بدل شو. کارګرانو د واټونو د سنګرونو په جوړولو او د پوځي او امنیتي مرکزونو په نیولو سره د څو ورځو لپاره د ښار ځینې برخې تر خپل کنټرول لاندې راوستې. د کارګرانو تور بیرغ، چې پرې د ژوند او مبارزې شعار لیکل شوی و، د دغه پاڅون په سمبول بدل شو. د لیون د کارګرانو پاڅون د اروپا د صنعتي انقلاب په دوره کې د کارګرې طبقې له لومړنیو سترو پاڅونونو څخه و او د نړۍ د کارګري غورځنګ په تاریخ کې ځانګړی ځای لري. د ۱۹۱۰ کال د نومبر ۲۱مه ــ په برازیل کې د سمندري پوځیانو پاڅون؛ د قمچینې د سزا پر وړاندې قیام په دې ورځ، د برازیل د سمندري ځواک د څو جنګي بېړیو ملایانو د بدني سزا، نژادي تبعیض او د سمندري افسرانو د سپکاوي ډک چلند پر وړاندې پاڅون وکړ. دغه پاڅون چې د قمچینې د پاڅون په نوم پېژندل کېږي، د ژواو کاندیدو په مشرۍ او د ګڼو ملایانو، په ځانګړي ډول د تورپوستو ملایانو، په پراخ ګډون ترسره شو. پاڅونوالو د قمچینې د سزا د پای ته رسولو، د خدمت د شرایطو د ښه کولو او د انساني حقونو د ترلاسه کولو غوښتنه کوله. دغه قیام د برازیل په تاریخ کې د نژادي تبعیض او ظالمانه مناسباتو پر وړاندې د مبارزې له مهمو پېښو څخه دی. د ۱۹۲۰ کال د نومبر ۲۱مه ــ د ډوبلین خونړۍ یکشنبه؛ د ملي ازادۍ لپاره د ایرلنډي جمهوریت غوښتونکو مبارزه د ایرلنډ د خپلواکۍ د جګړې پر مهال، ایرلنډي جمهوریت غوښتونکو ځواکونو د برېتانیا د استخباراتي شبکې پر وړاندې عملیات ترسره کړل. دغه عملیات او په کروک پارک کې ورپسې خونکاره ځپنه د لسګونو کسانو د وژل کېدو لامل شول. خونړۍ یکشنبه د برېتانوي استعماري سلطې پر وړاندې د ایرلنډ د خلکو د مبارزې او د ملي برخلیک د ټاکلو د حق په دفاع کې یوه مهمه پېښه ده. د ۱۹۲۱ کال د نومبر ۲۱مه ــ په کولوراډو کې د سرین د اعتصاب کوونکو کان‌کېندونکو ډله‌ییزه وژنه په دې ورځ، د امریکا د کولوراډو ایالت په سرین سیمه کې د کارګرانو د خونړیو نښتو په ترڅ کې، وسله‌والو ځواکونو او د کانونو د شرکتونو استازو پر اعتصاب کوونکو کارګرانو برید وکړ. دغه پېښه د امریکا د کارګري تاریخ په ځینو سرچینو کې د کولمباین د لومړنۍ وژنې په نوم یاده شوې او د کان‌کېندونکو د کار د شرایطو د ښه کولو او د اتحادیوي حقونو د ترلاسه کولو له مبارزو سره تړاو لري. د ۱۹۲۷ کال د نومبر ۲۱مه ــ په امریکا کې د کولمباین د کان د کارګرانو ډله‌ییزه وژنه په دې ورځ، د امریکا د کولوراډو ایالت د لافایټ په سیمه کې اعتصاب کوونکي کان‌کېندونکي د کار د سختو شرایطو او استثماري مناسباتو پر وړاندې د اعتراض په ترڅ کې د ایالتي وسله‌والو ځواکونو له ځپنې سره مخ شول. په دې پېښه کې شپږ کارګران ووژل شول او یو شمېر نور ټپیان شول. دغه پېښه د امریکا د کان‌کېندونکو د مبارزو د تاریخ له خونړیو پاڼو څخه ده او د کارګري اعتراضونو پر وړاندې د واکمنو ځواکونو د تاوتریخوالي څرګندونه کوي. د ۱۹۴۵ کال د نومبر ۲۱مه ــ په امریکا کې د جنرال موټرز د کارګرانو د لوی اعتصاب پیل په دې ورځ، د امریکا د جنرال موټرز شرکت شاوخوا ۲۰۰ زره کارګرانو د موټر جوړونې د کارګرانو د اتحادیې په سازماندهۍ، په ۹۲ فابریکو او ۵۰ ښارونو کې پراخ اعتصاب پیل کړ. کارګرانو د مزدونو د ۳۰ سلنه زیاتوالي غوښتنه کوله او د شرکت د هغو سیاستونو پر وړاندې ودرېدل چې غوښتل یې اقتصادي فشارونه د کارګرانو پر اوږو واچوي. دغه اعتصاب ۱۱۳ ورځې دوام وکړ او د امریکا د صنعتي کارګرانو د سازمان‌یافته مبارزې او اتحادیوي تاریخ له مهمو پېښو څخه وګرځېد. زوکړې او مړینې زوکړې د ۱۶۹۴ کال د نومبر ۲۱مه ــ ولتر (Voltaire) فرانسوا ماري آروې، چې په ولتر مشهور دی، د فرانسې د روښانتیا د پېر نامتو فیلسوف، لیکوال او اندیال، په دې ورځ زېږېدلی دی. هغه د سیاسي استبداد، تعصب او ټولنیزې بې‌عدالتۍ له منتقدانو څخه و او لیکنو یې د اروپا د روښانتیا د اندونو په پراختیا کې مهم اغېز درلود. د ۱۸۷۰ کال د نومبر ۲۱مه ــ الکساندر برکمن (Alexander Berkman) الکساندر برکمن، لیکوال او افراطي سیاسي فعال او د انارشیستي غورځنګ له پېژندل شویو څېرو څخه، په دې ورځ زېږېدلی دی. هغه د امریکا په کارګري او ازادي غوښتونکو غورځنګونو کې فعالیت درلود او د یوه انارشیست د زندان یادښتونه یې له مشهورو اثارو څخه دي. د ۱۹۰۲ کال د نومبر ۲۱مه ــ میخایل سوسلوف (Mikhail Suslov) میخایل سوسلوف، د شوروي سیاستوال او د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند د رهبرۍ له مهمو غړو څخه، په دې ورځ زېږېدلی دی. هغه د څو لسیزو لپاره د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند په رهبرۍ کې فعالیت وکړ او د شوروي په سیاسي او ایډیالوژیک ژوند کې له اغېزناکو څېرو څخه و. مړینې د ۱۹۱۶ کال د نومبر ۲۱مه ــ فرانڅ یوزف لومړی (Franz Joseph I) د اتریش امپراتور او د هنګري پاچا، چې له ۱۸۴۸ کال راهیسې یې د هابسبورګ پر سترواکۍ واکمني کوله، په دې ورځ ومړ. د هغه اوږده واکمني د اروپا له سترو سیاسي بدلونونو، د سترواکيو له سیالیو او لومړۍ نړیوالې جګړې سره مل وه. د ۱۹۲۲ کال د نومبر ۲۱مه ــ ریکاردو فلورس ماګون (Ricardo Flores Magón) ریکاردو فلورس ماګون، د مکسیکو نامتو خبریال، اندیال او انقلابي، د امریکا په لیون‌ورث زندان کې ومړ. هغه د پورفیریو دیاز د دیکتاتورۍ پر وړاندې د مبارزې له مخکښو څېرو څخه و او د خپلو لیکنو او سیاسي فعالیتونو له لارې یې د مکسیکو د انقلابي او رادیکال جریانونو په رامنځته کېدو کې مهم رول درلود. د ۱۹۷۰ کال د نومبر ۲۱مه ــ چندراسخارا ونکاتا رامان (C. V. Raman) چندراسخارا ونکاتا رامان، د هند نامتو فزیک‌پوه او د ۱۹۳۰ کال د فزیک د نوبل جایزې ګټونکی، په دې ورځ ومړ. هغه د رڼا د خپرېدو د هغې پدیدې د کشف له امله چې د رامان د اغېز په نوم پېژندل کېږي، د نړۍ د علم په تاریخ کې ځانګړی ځای لري. د ۱۹۹۶ کال د نومبر ۲۱مه ــ عبدالسلام (Abdus Salam) عبدالسلام، د پاکستان نامتو فزیک‌پوه او د ۱۹۷۹ کال د فزیک د نوبل جایزې ګټونکی، په دې ورځ ومړ. هغه لومړنی پاکستانی ساینسپوه و چې د نوبل جایزه یې ترلاسه کړه او د نظري فزیک په پرمختګ او په مخ پر ودې هېوادونو کې د علمي څېړنو په پراختیا کې یې مهم رول درلود.