تقویم سرخ Published: 2026-11-21 Author / editor: حسنپور ۲۱ نوامبر؛ برگ‌هایی از تاریخ مبارزه، مقاومت و رهایی ملت‌ها ۱. افغانستان ۲۱ نوامبر ۱۸۷۸ ــ آغاز جنگ دوم افغان و انگلیس؛ تهاجم امپراتوری بریتانیا به افغانستان در این روز، حکومت هند بریتانوی فرمان پیشروی سه ستون نظامی را به‌سوی افغانستان صادر کرد. این اقدام آغاز جنگ دوم افغان و انگلیس بود؛ جنگی که در چارچوب رقابت استعماری بریتانیا و روسیه برای گسترش نفوذ در آسیای مرکزی صورت گرفت. امپراتوری بریتانیا می‌کوشید با تحمیل ارادهٔ سیاسی و نظامی خود، استقلال سیاست خارجی افغانستان را محدود سازد و این سرزمین را به منطقهٔ حایل در برابر گسترش نفوذ روسیه تبدیل کند. این تهاجم یکی از فصل‌های مهم تاریخ مقاومت مردم افغانستان در برابر توسعه‌طلبی استعماری بود. ۲۱ نوامبر ۱۸۷۸ ــ نبرد علی‌مسجد؛ نخستین رویارویی نظامی جنگ دوم افغان و انگلیس در همین روز، نیروهای بریتانیایی به فرماندهی جنرال سام براون به قلعهٔ استراتژیک علی‌مسجد در گذرگاه خیبر حمله کردند. نیروهای افغان به فرماندهی غلام حیدر خان از مواضع خود دفاع کردند، اما سرانجام مواضع نظامی را ترک کردند و مسیر برای پیشروی نیروهای بریتانیایی هموار شد. نبرد علی‌مسجد نخستین رویارویی نظامی جنگ دوم افغان و انگلیس بود و نقطهٔ آغاز یکی از مهم‌ترین جنگ‌های استعماری در تاریخ افغانستان به‌شمار می‌رود. ۲۱ نوامبر ۲۰۰۱ ــ بازگشت هیأت دیپلماتیک هند به کابل در این روز، اس. کی. لامبا، نمایندهٔ ویژهٔ دولت هند در امور افغانستان، هیأتی دیپلماتیک را به کابل آورد و دفتر ارتباطی وزارت امور خارجهٔ هند فعالیت خود را در پایتخت افغانستان آغاز کرد. این اقدام پس از سقوط حکومت نخست طالبان و در جریان شکل‌گیری نظم سیاسی جدید افغانستان صورت گرفت. دفتر یادشده در ۲۲ دسامبر همان سال به سفارت ارتقا یافت. ۲۱ نوامبر ۲۰۰۱ ــ تصمیم پاکستان برای تعطیلی آخرین نمایندگی دیپلماتیک طالبان در شامگاه این روز، حکومت پاکستان تصمیم به تعطیلی سفارت طالبان در اسلام‌آباد گرفت. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که حکومت طالبان در افغانستان با شکست‌های نظامی پی‌درپی روبه‌رو شده و کابل را از دست داده بود. تصمیم پاکستان در ۲۲ نوامبر به‌صورت رسمی اعلام شد و آخرین نمایندگی دیپلماتیک طالبان در خارج از افغانستان نیز تعطیل گردید. ۲. منطقه و جهان ۲۱ نوامبر ۱۹۱۸ ــ تسلیم ناوگان دریایی آلمان در جنگ جهانی اول در این روز، ناوگان دریایی آلمان وارد منطقهٔ فرث آو فُورث اسکاتلند شد و تحت نظارت نیروهای متفقین تسلیم گردید. این رویداد از پیامدهای شکست امپراتوری آلمان در جنگ جهانی اول و آتش‌بس ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸ بود. کشتی‌های آلمانی پس از تسلیم، به‌تدریج به پایگاه اسکاپا فلو منتقل و توقیف شدند. ۲۱ نوامبر ۱۹۱۸ ــ تصویب قانون صلاحیت زنان برای عضویت در پارلمان بریتانیا در این روز، قانون صلاحیت زنان برای عضویت در پارلمان بریتانیا به تصویب رسید. این قانون زنان را از نامزدی و عضویت در مجلس عوام به دلیل جنسیت یا وضعیت تأهل محروم نمی‌کرد. این تحول نتیجهٔ دهه‌ها مبارزهٔ جنبش زنان برای دستیابی به حقوق سیاسی و مشارکت در ساختار قدرت بود. ۲۱ نوامبر ۱۹۲۰ ــ یکشنبهٔ خونین دوبلین؛ سرکوب خونین مردم ایرلند در جریان جنگ استقلال ایرلند، این روز به یکی از خونین‌ترین روزهای تاریخ مبارزات استقلال‌طلبانهٔ مردم ایرلند تبدیل شد. در صبح این روز، نیروهای جمهوری‌خواه ایرلندی عملیاتی علیه مأموران اطلاعاتی بریتانیا انجام دادند. بعدازظهر، نیروهای بریتانیایی در ورزشگاه کروک پارک به‌سوی تماشاگران مسابقهٔ فوتبال آتش گشودند و ۱۴ غیرنظامی جان باختند. این واقعه در تاریخ مبارزات مردم ایرلند علیه سلطهٔ بریتانیا با نام یکشنبهٔ خونین ثبت شده است. ۲۱ نوامبر ۱۹۶۲ ــ اعلام آتش‌بس یک‌جانبهٔ چین در جنگ مرزی با هند در این روز، دولت جمهوری خلق چین اعلام کرد که از نیمه‌شب ۲۱ به ۲۲ نوامبر آتش‌بس در مرز چین و هند برقرار خواهد شد و نیروهای چینی از اول دسامبر عقب‌نشینی خواهند کرد. این اعلامیه در جریان جنگ مرزی چین و هند در سال ۱۹۶۲ صادر شد و یکی از تحولات مهم روابط سیاسی و نظامی آسیا در دوران جنگ سرد بود. ۲۱ نوامبر ۱۹۷۴ ــ انفجارهای مرگبار بیرمنگام در بریتانیا در این روز، دو انفجار در دو میخانهٔ شهر بیرمنگام رخ داد که در نتیجهٔ آن ۲۱ نفر کشته و بیش از ۱۸۰ نفر زخمی شدند. شش مرد در ارتباط با این پرونده محکوم شدند، اما محکومیت آنان در سال ۱۹۹۱ لغو گردید؛ زیرا شواهد و اعترافات مورد استفاده در محاکمه اعتبار لازم را نداشتند. این رویداد یکی از تلخ‌ترین حوادث تاریخ معاصر بریتانیا است. ۳. جنبش‌های رهایی‌بخش، کارگری و کمونیستی ۲۱ نوامبر ۱۸۳۱ ــ قیام نخست کارگران ابریشم‌باف لیون در فرانسه در این روز، کارگران صنعت ابریشم در شهر لیون فرانسه در اعتراض به کاهش دستمزدها و شرایط دشوار کار دست به اعتصاب و خیزش زدند. این اعتراض به‌سرعت به قیامی گسترده تبدیل شد. کارگران با برپایی سنگرهای خیابانی و تصرف مراکز نظامی و انتظامی، برای چند روز کنترل بخش‌هایی از شهر را در دست گرفتند. پرچم سیاه کارگران با شعار «زندگی با کار یا مرگ در راه مبارزه» به نماد این قیام تبدیل شد. قیام کارگران لیون یکی از نخستین خیزش‌های بزرگ طبقهٔ کارگر در دوران انقلاب صنعتی اروپا بود و جایگاه مهمی در تاریخ جنبش کارگری جهان دارد. ۲۱ نوامبر ۱۹۱۰ ــ شورش ملوانان برزیل؛ قیام علیه مجازات شلاق در این روز، ملوانان چندین کشتی جنگی برزیل علیه مجازات بدنی، تبعیض نژادی و رفتار تحقیرآمیز افسران نیروی دریایی شورش کردند. این خیزش که به نام «شورش شلاق» شناخته می‌شود، با رهبری ژوآئو کاندیدو و مشارکت گستردهٔ ملوانان، به‌ویژه ملوانان سیاه‌پوست، شکل گرفت. شورشیان خواهان پایان مجازات شلاق، بهبود شرایط خدمت و برخورداری از حقوق انسانی بودند. این قیام یکی از رویدادهای برجستهٔ مبارزه علیه تبعیض نژادی و مناسبات ستمگرانه در تاریخ برزیل است. ۲۱ نوامبر ۱۹۲۰ ــ یکشنبهٔ خونین دوبلین؛ مبارزهٔ جمهوری‌خواهان ایرلندی برای رهایی ملی در جریان جنگ استقلال ایرلند، نیروهای جمهوری‌خواه ایرلندی عملیاتی علیه شبکهٔ اطلاعاتی بریتانیا انجام دادند. این عملیات و سرکوب خونین متعاقب آن در ورزشگاه کروک پارک، به کشته‌شدن ده‌ها نفر انجامید. یکشنبهٔ خونین از رویدادهای مهم تاریخ مبارزهٔ مردم ایرلند علیه سلطهٔ استعماری بریتانیا و دفاع از حق تعیین سرنوشت ملی بود. ۲۱ نوامبر ۱۹۲۱ ــ قتل‌عام معدنچیان اعتصابی در سرین، کلرادو در این روز، در جریان یکی از رویارویی‌های خونین کارگری در ایالت کلرادو آمریکا، نیروهای مسلح و عوامل شرکت‌های معدنی به کارگران اعتصابی حمله کردند. این رویداد در برخی منابع تاریخ کارگری آمریکا به‌عنوان قتل‌عام اولیهٔ کلمباین ثبت شده است و با مبارزات معدنچیان برای بهبود شرایط کار و دستیابی به حقوق اتحادیه‌ای ارتباط داشت. ۲۱ نوامبر ۱۹۲۷ ــ قتل‌عام کارگران معدن کلمباین در آمریکا در این روز، معدنچیان اعتصابی در منطقهٔ لافایت ایالت کلرادو آمریکا، در جریان اعتراض به شرایط دشوار کار و مناسبات استثماری، با سرکوب نیروهای مسلح ایالتی روبه‌رو شدند. در این رویداد شش کارگر جان باختند و شمار دیگری زخمی شدند. این واقعه یکی از صفحات خونین تاریخ مبارزات کارگران معدن در ایالات متحده و نمادی از برخورد خشونت‌آمیز دستگاه‌های قدرت با اعتراضات کارگری بود. ۲۱ نوامبر ۱۹۴۵ ــ آغاز اعتصاب بزرگ کارگران جنرال موتورز آمریکا در این روز، حدود ۲۰۰ هزار کارگر شرکت جنرال موتورز آمریکا با سازمان‌دهی اتحادیهٔ کارگران صنایع موترسازی، اعتصاب گسترده‌ای را در ۹۲ کارخانه در ۵۰ شهر آغاز کردند. کارگران خواهان افزایش ۳۰ درصدی دستمزدها بودند و در برابر سیاست‌های شرکت برای انتقال فشارهای اقتصادی به دوش نیروی کار ایستادگی کردند. این اعتصاب ۱۱۳ روز ادامه یافت و به یکی از رویدادهای مهم تاریخ اتحادیه‌های کارگری و مبارزهٔ سازمان‌یافتهٔ کارگران صنعتی آمریکا تبدیل شد. زادروزها و درگذشت‌ها زادروزها ۲۱ نوامبر ۱۶۹۴ ــ ولتر (Voltaire) فرانسوا ماری آروئه، مشهور به ولتر، فیلسوف، نویسنده و اندیشمند برجستهٔ عصر روشنگری فرانسه، در این روز متولد شد. او از منتقدان استبداد سیاسی، تعصب و بی‌عدالتی اجتماعی بود و آثارش در گسترش اندیشهٔ روشنگری اروپا تأثیر مهمی گذاشت. ۲۱ نوامبر ۱۸۷۰ ــ الکساندر برکمن (Alexander Berkman) الکساندر برکمن، نویسنده و فعال سیاسی رادیکال و از چهره‌های شناخته‌شدهٔ جنبش آنارشیستی، در این روز متولد شد. او در جنبش‌های کارگری و آزادی‌خواهانهٔ آمریکا فعالیت داشت و کتاب «خاطرات زندان یک آنارشیست» از آثار شناخته‌شدهٔ اوست. ۲۱ نوامبر ۱۹۰۲ ــ میخائیل سوسلوف (Mikhail Suslov) میخائیل سوسلوف، سیاست‌مدار شوروی و از اعضای برجستهٔ رهبری حزب کمونیست اتحاد شوروی، در این روز متولد شد. او برای چندین دهه در ساختار رهبری حزب کمونیست اتحاد شوروی فعالیت کرد و یکی از چهره‌های تأثیرگذار در سیاست و حیات ایدئولوژیک شوروی بود. درگذشت‌ها ۲۱ نوامبر ۱۹۱۶ ــ فرانتس یوزف اول (Franz Joseph I) امپراتور اتریش و پادشاه مجارستان که از سال ۱۸۴۸ بر امپراتوری هابسبورگ حکومت می‌کرد، در این روز درگذشت. دوران سلطنت طولانی او با تحولات بزرگ سیاسی اروپا، گسترش رقابت‌های امپراتوری و جنگ جهانی اول همراه بود. ۲۱ نوامبر ۱۹۲۲ ــ ریکاردو فلورس ماگون (Ricardo Flores Magón) ریکاردو فلورس ماگون، روزنامه‌نگار، اندیشمند و انقلابی مکزیکی، در زندان لیون‌ورث آمریکا درگذشت. او از چهره‌های برجستهٔ مبارزه علیه دیکتاتوری پورفیریو دیاس بود و با نوشته‌ها و فعالیت‌های سیاسی خود در شکل‌گیری جریان‌های رادیکال و انقلابی مکزیک نقش داشت. ۲۱ نوامبر ۱۹۷۰ ــ چاندراسخارا ونکاتا رامان (C. V. Raman) چاندراسخارا ونکاتا رامان، فیزیک‌دان برجستهٔ هندی و برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیک سال ۱۹۳۰، در این روز درگذشت. او به‌دلیل کشف پدیدهٔ پراکندگی نور که به اثر رامان شهرت دارد، در تاریخ علم جهان جایگاه برجسته‌ای دارد. ۲۱ نوامبر ۱۹۹۶ ــ عبدالسلام (Abdus Salam) عبدالسلام، فیزیک‌دان برجستهٔ پاکستانی و برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیک سال ۱۹۷۹، در این روز درگذشت. او نخستین دانشمند پاکستانی بود که جایزهٔ نوبل را دریافت کرد و در پیشرفت فیزیک نظری و توسعهٔ پژوهش‌های علمی در کشورهای در حال توسعه نقش مهمی داشت.