۲۰ نومبر: له کابله تر نورنبرګ پورې – تاریخ افغانستان نه محاکمه کوي، بلکې افغانستان تاریخ محاکمه کوي! Published: 2026-11-20 Author / editor: یما افغان د سری جنتري پر بنسټ! ۱. افغانستان: نیمه پېړۍ خیانت، نیمه پېړۍ مقاومت – په یوه ورځ کې: که وغواړو د افغانستان معاصر تاریخ په یوه ورځ کې راونغاړو، هغه ۲۰ نومبر دی. پنځه پېښې، پنځه ګوزارونه، پنځه درسونه. ۲۰ نومبر ۱۹۵۵ / ۲۹ عقرب ۱۳۳۴: د افغانستان لویه جرګه، له پنځو ورځو غونډو وروسته، یوه تاریخي پرېکړه‌لیک تصویبوي: د ډیورنډ د تحمیلي کرښې هاخوا د پښتون مېشتو سیمو د برخلیک د ټاکلو لپاره د ټولپوښتنې غوښتنه کوي. دا د یوه ملت غږ و؛ هغه ملت چې خپله تاریخي ځمکنۍ بشپړتیا یې غوښتله، هغه ملت چې د انګلیسي استعمار له خوا ټوټه ټوټه شوی و. دا غوښتنه د افغانستان د خلکو تر ټولو ژوره ملي ـ دیموکراتیکه غوښتنه ده، چې تر نن ورځې پورې ناحل شوې پاتې ده. ولې حل نه شوه؟ ځکه چې د افغانستان تړلې بورژوازۍ، له ظاهرشاه څخه تر داوود پورې، هېڅکله د دې مسئلې لپاره د انقلابي مبارزې جرئت ونه کړ. دغه ملي غوښتنه یې له پاکستان او امریکا سره د معاملې په قربانۍ کې ورکړه. سره جنتري دا خیانت ثبتوي، څو د نن ورځې نسل پوه شي چې زموږ ملي مسئله د نوې دیموکراتیکې انقلاب او د ټولو ملیتونو د برابر او داوطلبانه اتحاد پرته نه حل کېږي. ۲۰ نومبر ۱۹۸۰ / ۲۹ عقرب ۱۳۵۹: د ملګرو ملتونو عمومي اسامبله، د ۱۱۱ موافقو، ۲۲ مخالفو او ۱۲ ممتنعو رایو په ترلاسه کولو، ۳۵/۳۷ پرېکړه‌لیک تصویبوي: له افغانستان څخه د بهرنیو ځواکونو د بې‌قید او شرط وتلو غوښتنه کوي. د یرغلګر نوم ـ د هغه مهال سوسیال‌امپریالیستي شوروي اتحاد ـ په څرګنده توګه نه یادېږي، ځکه د بورژوازۍ ډیپلوماسي حتی د محکومیت پر مهال هم ډارن چلند کوي. خو نړۍ د افغانستان د خلکو چیغه اورېدلې وه. دغه پرېکړه‌لیک د یوه اشغال د نړیوال انزوا سند و. زموږ لپاره یې د نن ورځې درس څه دی؟ دا چې هېڅ اشغال، که د دروغجن سور بیرغ تر سیوري لاندې وي او که د امریکایي «ډیموکراسۍ» تر بیرغ لاندې، د ولس له مقاومت پرته دوام نه شي کولای. ۲۰ نومبر ۲۰۰۱ / ۲۹ عقرب ۱۳۸۰: د امریکا له خوا د افغانستان د بمبارۍ له پیل څخه یوازې دوه میاشتې وروسته، د افغانستان د بشري مرستو او بیارغونې په اړه د لوړپوړو چارواکو غونډه، د امریکا متحده ایالاتو او جاپان په ګډه مشرۍ، په واشنګټن کې جوړه شوه. افغانستان یې په واشنګټن کې، د تړلو دروازو تر شا، د تېلو او پوځي انحصاراتو ترمنځ ووېشه. نوم یې «بیارغونه» کېښود. دا هماغه شېبه وه چې د افغانستان د راتلونکو شلو کلونو برخلیک پکې وټاکل شو؛ نه په کابل کې، نه په لویه جرګه کې، بلکې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په تړلو خونو کې. دا ده امپریالیستي ډیموکراسي! ۲۰ نومبر ۲۰۱۰ / ۲۹ عقرب ۱۳۸۹: د هماغې پالیسۍ پایله. د لېسبون په ښار کې د ناټو د مشرانو د غونډې په رسمي اعلامیه کې، د دې تړون غړو او شریکانو د ۲۰۱۱ کال له پیل څخه افغان ځواکونو ته د امنیتي مسؤلیتونو د تدریجي لېږد پر پیل ټینګار وکړ او وړاندوینه یې وکړه چې افغان ځواکونه به د ۲۰۱۴ کال تر پایه بشپړ مسؤلیت پر غاړه واخلي. ناټو ټینګار وکړ چې دغه بهیر د سمدستي وتلو په معنا نه دی. د دې جملې انقلابي ژباړه څه ده؟ منظم تېښته! امپریالیستي ځواک چې د افغانستان په باتلاق کې بند پاتې شوی و، په لېسبون کې یې د خپلې تېښتې لپاره مهالوېش جوړاوه. هماغه امپریالیزم چې په ۲۰۰۱ کال کې د «تل لپاره» د پاتې کېدو په موخه راغلی و، په ۲۰۱۰ کال کې یې د وتلو لپاره نېټه ټاکله. دا د تاریخ قانون دی: هر اشغالګر بالاخره تېښتې ته اړ کېږي. ۲۰ نومبر ۲۰۱۸ / ۲۹ عقرب ۱۳۹۷: د هماغې پالیسۍ ترخه پایله. د نومبر د ۲۰مې نېټې په ماښام، یوه ځانمرګي بریدګر په کابل کې د اورانوس د واده په تالار کې، چې د سلګونو دیني عالمانو د راټولېدو ځای و او هغوی د اسلام د پیغمبر د زوکړې د ورځې د نمانځلو لپاره راغونډ شوي وو، ځان والوزاوه. د عامې روغتیا وزارت د شمېرو له مخې، لږ تر لږه ۴۳ تنه ووژل شول او ۸۳ نور ټپیان شول. د افغانستان د علماوو شورا، چې هماغې اوونۍ یې د ځانمرګو بریدونو د حراموالي فتوا ورکړې وه، پخپله په نښه شوه. دا جنایت د هماغې نیابتي جګړې دوام دی چې په لېسبون او واشنګټن کې طرحه کېږي او د کابل په کوڅو کې وینې بهوي. امپریالیزم ځي، خو هغه بلاوې چې پخپله یې رامنځته کړې دي ـ طالبان، داعش او ترهګریزې شبکې ـ پاتې کېږي، څو ولسونه وداړي. په یوه ورځ کې د افغانستان پنځه پېښې یو حقیقت په لوړ غږ اعلانوي: د افغانستان برخلیک نه په واشنګټن کې، نه په لېسبون کې او نه په اسلام‌اباد کې ټاکل کېږي، بلکې یوازې د افغانستان د خپلو کارګرانو، بزګرانو، ښځو او تر ظلم لاندې ملیتونو په لاسونو کې دی. ۲. نړۍ: نورنبرګ، مکسیکو، الکاتراز – د نړۍ تاریخ زموږ تاریخ دی کله چې له افغانستان څخه تېرېږو او نړۍ ته ګورو، وینو چې د نړۍ تاریخ زموږ خپل تاریخ دی. ۲۰ نومبر ۱۹۴۵: د نورنبرګ محاکمې پیلېږي. د نازي رژیم ۲۲ اصلي جلادان په نړیواله پوځي محکمه کې محاکمه کېږي. دا د فاشیزم د محاکمې ورځ ده. خو د نورنبرګ مارکسیستي ـ لیننیستي درس څه دی؟ دا چې فاشیزم په بحراني حالت کې د انحصاري پانګې طبیعي زېږنده ده. محکمې جلادان محاکمه کړل، خو هغه فابریکې یې محاکمه نه کړې چې د هغوی لپاره یې ټانکونه جوړول ـ کروپ او زیمنس. له همدې امله فاشیزم په نوې جامه کې بېرته راستون شو؛ د ناټو په جامه او د «ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې» تر نامه لاندې. ۲۰ نومبر ۱۹۱۰: فرانسیسکو مادرو د «سان لوئیس پوتوسي طرحه» خپروي او د مکسیکو خلک د پورفیریو دیاز د ۳۵ کلنې دیکتاتورۍ پر وړاندې پاڅون ته رابولي. دا د مکسیکو د انقلاب پیل دی؛ د شلمې پېړۍ لومړی ستر بزګري انقلاب. د امیلیانو زاپاتا تر مشرۍ لاندې د بزګرانو شعار څه و؟ «ځمکه او آزادي» ـ Tierra y Libertad. ایا دا شعار نن د هلمند، کندهار او بدخشان د بې‌ځمکو بزګرانو شعار نه دی؟ د مکسیکو انقلاب موږ ته راښيي چې د غصب شویو ځمکو له مصادرې او د بزګري شوراګانو د واکمنۍ پرته هېڅ ملي آزادي شونې نه ده. ۲۰ نومبر ۱۹۶۹: د امریکا د بومي وګړو یو شمېر زده‌کوونکي او فعالان، د «د ټولو قبیلو د سورپوستو» غورځنګ تر مشرۍ لاندې، د سانفرانسیسکو په خلیج کې د الکاتراز ټاپو ته ننوځي او هغه د بومي خلکو اړوند خاوره اعلانوي. د الکاتراز ۱۹ میاشتنی اشغال د هغه ولس چیغه وه چې ځمکه یې د پانګې له خوا غصب شوې وه. له الکاتراز څخه تر دایکنډي هزاره‌ګانو پورې، د امریکا له تورپوستو څخه تر وزیرستاني پښتنو پورې، موږ یو ګډ دښمن لرو: امپریالیستي پانګه او د هغې لاسپوڅي دولتونه. ۳. د کارګرانو او کمونیستي غورځنګ: د آلزاس له شوراګانو څخه د فارمېنګټن تر کان پورې – زموږ وینه یوه ده او د سره جنتري په زړه کې زموږ طبقه ځای لري. له ۸ څخه تر ۲۲ نومبر ۱۹۱۸ پورې: د آلمان د انقلاب او د آلمان د امپراتورۍ د ړنګېدو په بهیر کې، د کارګرانو او سرتېرو شوراګانې د آلزاس او لورېن په بېلابېلو ښارونو کې ـ ستراسبورګ، مولهاوس او کولمار ـ رامنځته کېږي. دغه غورځنګ په ټوله مرکزي اروپا کې د کارګرانو او سرتېرو د شورایي انقلابي څپې یوه برخه وه. هغه آلمانی کارګر چې له جګړې بېرته راستنېده، خپله وسله یې نه اېښودله، بلکې شورا ته یې وړله. دا د نن ورځې لپاره زموږ درس دی: واک د ټوپک له شپېلۍ نه، بلکې له شورا څخه راټوکېږي. ۲۰ نومبر ۱۹۶۸: د لوېدیځې ویرجینیا په فارمېنګټن کې د Consolidation Coal شرکت د نهم نمبر کان کې چاودنه رامنځته کېږي. ۷۸ کان‌کېندونکي خپل ژوند له لاسه ورکوي. شرکت د خبرداري سیستم غیرفعال کړی و، ځکه د تولید درېدل به یې ګټه کمه کړې وای. دغه ناورین د پانګې د جنایت یو مستند ثبوت دی. خو بل سند هم شته: له فارمېنګټن پېښې وروسته، د امریکا د کارګرانو غورځنګ د ۱۹۶۹ کال د کانونو د خوندیتوب قانون پر پانګوالو او دولت تحمیل کړ. یعنې د کارګرانو وینې قانون جوړ کړ. د فارمېنګټن د کان‌کېندونکي وینه د بغلان د ډبرو سکرو د کان د کارګر له وینې سره یوه ده. دواړه د یوه داسې نظام قربانیان دي چې انسان د ګټې لپاره وژني. ۲۰ نومبر ۱۹۱۸ ـ د لینن غږ: او د دې ټولو په مرکز کې، په مسکو کې د هغه د درناوي په غونډه کې د لینن وینا ده. د دې وینا متن د ۱۹۱۸ کال د نومبر په ۲۰مه ثبت او د پراودا په ۲۵۲مه ګڼه کې خپور شو. لینن د پیتریم سوروکین لیک لولي؛ هغه د بلشویکانو سرسخت دښمن چې اعتراف کوي د شوروي ضد سیاست یې «د ټولنې په زیان» و. لینن وايي: وګورئ! حتی تر ټولو سرسخت دښمنان هم، کله چې واقعیت ویني ـ کله چې ویني امپریالیستي متفقینو پر آلمان د برېست ـ لیتوفسک تر تړون هم ناوړه تړون تحمیل کړی او په آرخانګلسک کې د روسیې له سلطنت‌پالو ملاتړ کوي ـ شاتګ ته اړ کېږي. او بیا هغه تاریخي جمله وايي چې نن باید زموږ پر بیرغ ولیکل شي: «اوس ټولو ته څرګنده ده چې یا بریالی امپریالیزم او یا د شوروي واکمني؛ درېیمه لار نشته.» ملگرو! پایله څه ده؟ ۲۰ نومبر موږ ته وايي: تاریخ انتظار نه باسي. له ۱۹۵۵ کال لویې جرګې څخه د ۲۰۱۰ کال تر لېسبون پورې، له ۱۹۴۵ کال نورنبرګ څخه د ۱۹۶۸ کال تر فارمېنګټن پورې، د آلزاس له شوراګانو څخه تر الکاتراز پورې، یوه سره کرښه غځېدلې ده: د طبقاتی مبارزې کرښه. زموږ دنده، د افغانستان د کارګرې طبقې او زیارکښو د ګوند په توګه، دا ده چې دغه سره کرښه په سور بیرغ بدله کړو. د فارمېنګټن د کان‌کېندونکو وینې د هلمند د بزګرانو له وینې سره تړل، د زاپاتا د «ځمکې او آزادۍ» غوښتنه د «ډوډۍ، کار، آزادۍ او شورایي واکمنۍ» له شعار سره نښلول، او د نورنبرګ درس ـ چې فاشیزم محاکمه کېدای شي ـ زموږ له نننۍ دندې سره تړل، څو د طالبانو او داعش فاشیزم هم محاکمه کړو. امپریالیزم په لېسبون کې د خپلې تېښتې لپاره مهالوېش جوړوي. موږ باید د خپلې بریا لپاره یو فولادین، منظم او د مارکسیزم ـ لینینیزم په تیورۍ سمبال ګوند جوړ کړو. سره جنتري تاریخ ثبتوي، څو موږ تاریخ جوړ کړو. افغانستان د دغه تاریخ په سر کې ځای لري، ځکه انقلاب زموږ له کوره پیلېږي! مرګ پر امپریالیزم او ارتجاع! ژوندی دې وي نوی دیموکراتیک انقلاب او سوسیالیزم! ژوندی دې وي د کارګرانو او زیارکښو شورایي واک!