نوومبر: له وینو سور، د تاریخ له حافظې ویښ – د شینوارو له چیغې تر مادرید پورې د پیوستون غږ! Published: 2026-11-14 Author / editor: یما افغان تاریخ د مړو آرشیف نه دی؛ تاریخ د ژوندي طبقاتي مبارزې ډګر دی، چې په هره کلیزه کې خپله ټوپک د یوې آګاهې طبقې پر اوږو ږدي. سره کلیزه – د ۲۰۲۶ کال د نوومبر ۱۴مه | د ۱۴۰۵ کال د لړم ۲۳مه په تاریخي ماتریالېزم کې هېڅ ورځ تصادفي نه ده. د نوومبر څوارلسمه د وینو او ځلا هغه څلورلارې ده، چېرې چې زوړ او نوی، ارتجاع او پرمختګ، استعمار او خپلواکي په درېیو لویو وچو کې یو له بل سره غوټه کېږي. د ننني افغانستان د درک لپاره باید د نړۍ پرون په دیالکتیکي لید ولولو. ۱. افغانستان: له پاسه د اصلاحاتو او له لاندې د پاڅون د تضادونو ازمایښتي ډګر د ۱۹۲۸ کال د نوومبر ۱۴مه، د شینوارو پاڅون په ظاهره یوه قبیلوي سرغړونه وه، خو په مارکسیستي ـ لیننیستي تحلیل کې د یوه ستر تاریخي قانون لومړنۍ څرګندونه ده: هر هغه اصلاح چې د بزګرانو د پرګنو له بسیج او د ارباب ـ رعیت د جوړښت له ړنګولو پرته ترسره شي، له ماتې سره مخامخېږي. امان‌الله خان غوښتل له پاسه ملي بورژوازي رامنځته کړي، خو د هغې مادي بنسټ، یعنې انقلابي ځمکني اصلاحات او د ولسي پرګنو پراخه سواد زده‌کړه یې برابره نه کړه. د طبقاتي شعور په تشه کې، د شینوارو بېوزلی بزګر د اصلاحاتو د متحد پر ځای د کورني ارتجاع او برېتانوي امپریالېزم په وسیله بدل شو. دا هماغه تاریخي درس دی چې لینین د اپرېل په تزونو کې بیان کړ: د بزګرانو له شوراګانو پرته، انقلاب د ماڼۍ تر دېوالونو محدود پاتې کېږي. تاریخ په بې‌رحمۍ سره تکرار شو: د ۲۰۰۱ کال د نوومبر ۱۴مه – په یوه ورځ کې دوه پېښې: د حامد کرزي په ملتیا په ارزګان کې د ODA-574 ډلې ښکته کېدل او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۳۷۸ پرېکړه‌لیک تصویب. دا د نوي پېر د امپریالېزم دیالکتیک دی. له یوې خوا د ناټو پوځي بوټان او له بلې خوا د ملګرو ملتونو حقوقي مهر. یوه په ټوپک او بله په کاغذ، دواړو یوه موخه تعقیبوله: د افغانستان اداره کول د نفوذ د یوې ساحې په توګه، نه د یوه خپلواک ملت په توګه د هغه خپلواکي او ازادي. تجربې وښودله چې د بن په کنفرانس کې رامنځته شوی دولت، ځکه چې د پرولتاریا او بې‌ځمکې بزګرانو پر اوږو نه و ولاړ، بلکې پر جنګسالارانو او کمپرادورې بورژوازۍ یې تکیه درلوده، له دې پرته یې بله پایله نه شوای لرلای، چې د وابستګۍ او د کابل د ۲۰۰۵ کال د نوومبر د ۱۴مې د ځانمرګو چاودنو کړۍ بیا تولید کړي. د جلال‌اباد د سړک چاودنو د هغې پروژې د بن‌بست وروستۍ چیغه وه: کله چې ټولنیز عدالت له ارتجاع سره د جوړجاړي قرباني شي، نو سوله د بلې جګړې له لنډې وقفې پرته بل څه نه وي. ۲. نړۍ: د کاونټري له اورغورځوونکو بټیو تر اپولو توغندي پورې په همدې ورځ نړیوال تاریخ د خپل حرکت قانون په ډاګه کوي: د ۱۹۴۰ کال د نوومبر ۱۴مه، کاونټري. د نازي جرمني ۵۰۰ بم‌غورځوونکو الوتکو دا ښار په دوزخ بدل کړ. دا د فاشېزم په پړاو کې د انحصاري پانګوالۍ لوڅ او بې‌نقابه څېره ده؛ هغه پانګه چې د خپل اضافي تولید د بحران د حل لپاره د تولیدي ځواکونو او انسانانو له تباهۍ څخه کار اخلي. هماغه د سېنټ مایکل کلیسا چې په اور کې وسوځېده، د هغې تمدني ټولنې نښه وه چې بورژوازي نور د ساتنې توان نه درلود. د دې په مقابل کې، د ۱۹۶۰ کال د نوومبر ۱۴مه، روبې بریجز، یوه شپږ کلنه تورپوستې نجلۍ، د فدرالي مأمورینو په ملتیا د سپین‌پوستو ماشومانو ښوونځي ته دننه شوه. دې ماشومې په خپل کوچني وجود کې دیالکتیک په عملي بڼه وښود: د تاریخ پرمختګ د جوړجاړي له لارې نه، بلکې د مستقیم مقاومت او د اپارتاید د خنډونو د ماتولو له لارې شونی کېږي. روبې د ماشومتوب په عمر کې د پرولتاریا هغه استازې وه چې د زده‌کړې حق یې د نژادپالې بورژوازۍ له منګولو څخه را وایست. او د ۱۹۶۹ کال د نوومبر ۱۴مه، د اپولو ۱۲ توغول کېدل او سپوږمۍ ته یې سفر پیل کړ. دا د تضادونو اوج دی: انسان کولای شي سپوږمۍ ته ګام کېږدي، خو په همدې کال کې نه شي کولای د نیواورلینز د میلیونونو تورپوستو او سپین‌پوستو کارګرانو لپاره ډوډۍ او سرپناه برابره کړي. دا د تولیدي ځواکونو د بې‌پایه ودې او د پانګوالۍ د زړو او پوسېدلو تولیدي اړیکو ترمنځ ژور درز دی. ۳. د شوراګانو درس: له استراسبورګ څخه تر مادرید پورې د نننۍ کلیزې تر ټولو مهمه کړۍ د هغې سره کړۍ ده: د ۱۹۱۸ کال د نوومبر له ۸مې تر ۲۲مې، د الزاس ـ لورېن پاڅون. کارګرانو او سرتېرو په مولوز او استراسبورګ کې د ۱۹۱۷ کال د اکتوبر انقلاب په الهام خپلې شوراګانې جوړې کړې او جمهوریت یې اعلان کړ. او د ۲۰۱۲ کال د نوومبر ۱۴مه، په هسپانیه کې د اقتصادي ریاضت‌پالنې پر ضد عمومي او سراسري اعتصاب. دا دواړه پېښې، چې د ۹۴ کلونو واټن یې سره بېلوي، یو واحد پیغام لري؛ هماغه پیغام چې مارکس په کمونیست مانیفېست کې بیان کړ او لینین په «دولت او انقلاب» اثر کې بیاځلي مطرح کړ: د کارګرې طبقې آزادي د همدې طبقې خپل کار دی. کله چې په ۱۹۱۸ کال کې د جرمني بورژوازۍ خپله امپراتوري له لاسه ورکړه، کارګرانو شوراګانې جوړې کړې. کله چې په ۲۰۱۲ کال کې د هسپانیې بورژوازۍ د بانکونو د ژغورلو لپاره د کارګرانو مزدونه راکم کړل، کارګرانو د CCOO او UGT اتحادیو په ملتیا ټول هېواد فلج کړ. دواړو پېښو دا حقیقت څرګند کړ چې د پانګې د دیکتاتورۍ پر وړاندې یوازینۍ اغېزمنه وسله، له پولو هاخوا نړیوال پیوستون او سیاسي عمومي اعتصاب دی. په ۱۹۸۰ کال کې د ګینه بیساو د دولت نسکورېدل هم یو بل لیننیستي خبرداری دی: سیاسي خپلواکي، که له ټولنیز انقلاب او سوسیالېزم ته له ژمن مخکښ ګوند پرته وي، د ډلو ټپلو کودتاوو او د وابستګۍ د بیا تولید لامل ګرځي. پایله: تاریخي حافظه، زموږ وسله ده له ۱۹۲۸ کال د شینوارو څخه تر ۲۰۱۲ کال مادرید پورې یوه سره کرښه غځېدلې ده. زموږ د مبارزې دښمنان غواړي تاریخ د مړو په کلیزه بدل کړي. خو سره کلیزه موږ ته وایي چې تاریخ د مبارزې ژوندۍ حافظه ده. نن زموږ، یعنې د نوې درفش‌دارانو دنده دا ده: ۱. د امان‌الله خان له ماتې څخه زده‌کړه وکړو: د کارګر او بزګر له اتحاد، سواد زده‌کړې او طبقاتي شعور پرته هېڅ پرمختګ دوامداره کېدای نه شي. ۲. له کاونټري څخه زده‌کړه وکړو: فاشېزم د بحران په شرایطو کې د پانګې مشروع زېږنده ده او یوازې د فاشېزم ضد متحدې جبهې له لارې ماتې خوړلی شي. ۳. له روبې بریجز او د الزاس له شوراګانو څخه زده‌کړه وکړو: تاریخ زړور ماشومان او د کارګرانو شوراګانې جوړوي، نه جنرالان او د امنیت شورا پرېکړه‌لیکونه. د نوومبر څوارلسمه موږ ته راښيي چې برخلیک له مخکې نه ټاکل شوی نه دی. برخلیک د طبقاتي مبارزې زېږنده ده. زوندی دی وی د کارګرانو نړیوال پیوستون! تل ‌پاتی دی وی د تاریخ سره حافظه!