تاریخ در انتظار تماشاگران نمی‌ماند؛ رهایی را باید با آگاهی و سازمان‌دهی ساخت! Published: 2026-11-13 جهان امروز در برابر یک تناقض تاریخیِ عریان ایستاده است: ثروت و توانایی تولید در مقیاسی بی‌سابقه گسترش یافته، اما میلیون‌ها انسان هنوز از ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی محروم‌اند؛ دانش و فناوری با شتاب پیش می‌رود، اما کودکان از گرسنگی جان می‌دهند؛ سخن از صلح و توسعه در تالارهای قدرت طنین‌انداز است، اما جنگ، رقابت‌های نظامی و کشمکش بر سر بازارها و منابع، زندگی ملت‌ها را به گروگان گرفته است. این تناقض، تصادفی و گذرا نیست؛ ریشه در ساختار مناسبات اقتصادی و سیاسیِ حاکم بر جهان دارد؛ مناسباتی که در آن سود بر انسان، انباشت سرمایه بر رفاه اجتماعی و منافع قدرت‌های مسلط بر حق ملت‌ها برای تعیین سرنوشت خویش تقدم یافته است. افغانستان؛ سرزمینی که کودکانش بهای بحران را می‌پردازند در افغانستان، فاجعه تنها در آمارهای اقتصادی و گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی خلاصه نمی‌شود. پشت هر رقم، انسانی ایستاده است؛ مادری که برای تهیهٔ نان درمانده است، پدری که کار ندارد، جوانی که آینده‌ای در برابر خود نمی‌بیند و کودکی که به‌جای آموزش، سلامت و بازی، با سوءتغذیه و محرومیت دست‌وپنجه نرم می‌کند. گزارش تازهٔ یونیسف از ابتلای ۳.۷ میلیون کودک افغان به سوءتغذیهٔ حاد و قرار داشتن ۱.۶۵ میلیون کودک در وضعیت بحرانی خبر می‌دهد. این ارقام، تنها یک هشدار بشردوستانه نیست؛ کیفرخواستی علیه ساختارهای اقتصادی و سیاسی‌ای است که جامعه را از ظرفیت‌های انسانی و مادی خود محروم ساخته‌اند. هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند با گرسنگی کودکان، بیکاری گسترده، محرومیت زنان و فرسایش آموزش و بهداشت، به سوی آینده‌ای انسانی حرکت کند. نجات افغانستان از این بن‌بست، به سیاست اقتصادیِ مبتنی بر منافع اکثریت مردم، ایجاد فرصت‌های کار، بازسازی تولید ملی، گسترش آموزش و خدمات صحی و تأمین حقوق اجتماعی و سیاسی شهروندان نیاز دارد. تجارت یا توسعه؟ مسئله، سرنوشت منافع مردم است! امضای پانزده تفاهم‌نامهٔ اقتصادی میان بخش‌های خصوصی افغانستان و روسیه به ارزش ۱۰۳ میلیون دالر، از تحرک تازه در مناسبات تجاری دو کشور حکایت دارد. گسترش تجارت، واردات نیازمندی‌های اساسی و فراهم‌شدن زمینه برای صادرات محصولات افغانستان می‌تواند فرصت‌هایی اقتصادی ایجاد کند. اما باید یک حقیقت اساسی را روشن ساخت: هیچ تفاهم‌نامهٔ تجاری، به‌خودی‌خود به معنای رهایی اقتصادی نیست. معیار واقعی هر همکاری، میزان تأثیر آن بر زندگی مردم، ایجاد اشتغال، تقویت تولید داخلی، انتقال دانش و فناوری و کاهش وابستگی اقتصادی است. توسعه زمانی معنا پیدا می‌کند که ثمرهٔ فعالیت اقتصادی به زندگی اکثریت مردم راه یابد، نه آن‌که تنها در ترازنامهٔ شرکت‌ها و منافع گروه‌های محدود بازتاب پیدا کند. افغانستان به روابط اقتصادی متوازن و متنوع نیاز دارد؛ روابطی که بر احترام متقابل، منافع مشترک و حفظ استقلال اقتصادی استوار باشد. غزه؛ چهرهٔ خونین جهانی که انسان را به حاشیه رانده است در غزه، حمله به شفاخانهٔ ناصر و کشته‌شدن شش تن، از جمله یک جراح و یک کودک سیزده‌ساله، بار دیگر عمق فاجعهٔ انسانی را آشکار ساخت. شفاخانه، محل درمان و پناه انسان‌های آسیب‌دیده است؛ جایی که باید حرمت زندگی در آن پاس داشته شود، نه آن‌که به میدان مرگ و ویرانی بدل گردد. هیچ ملاحظهٔ سیاسی و نظامی نمی‌تواند رنج غیرنظامیان را بی‌اهمیت جلوه دهد. دفاع از جان مردم، حمایت از حق تعیین سرنوشت ملت‌ها و مخالفت با اشغال، کشتار و مجازات جمعی، بخشی جدایی‌ناپذیر از مبارزه برای جهانی انسانی و عادلانه است. از کابل تا غزه، از اردوگاه‌های آوارگان تا محلات فرودست شهرهای بزرگ، یک حقیقت مشترک دیده می‌شود: مردم عادی، بیش از دیگران، بهای تصمیم‌هایی را می‌پردازند که در مراکز قدرت و ثروت گرفته می‌شوند. جهان در میان رقابت قدرت‌ها؛ صلح نیازمند ارادهٔ ملت‌هاست تحرکات نظامی گستردهٔ چین در اقیانوس آرام غربی و پیرامون تایوان، با مشارکت بیش از صد کشتی در مقطعی از این مانورها، بار دیگر نشان می‌دهد که رقابت قدرت‌های بزرگ چگونه می‌تواند امنیت منطقه‌ای و جهانی را تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، خطر آن وجود دارد که ملت‌ها به مهره‌های بازی ژئوپولیتیکی قدرت‌های رقیب تبدیل شوند. از دیدگاه نیروهای صلح‌دوست و ترقی‌خواه، امنیت پایدار نه از انباشت سلاح و نمایش قدرت نظامی، بلکه از گفت‌وگو، احترام به حاکمیت ملت‌ها، حل مسالمت‌آمیز اختلافات و پایان‌دادن به سیاست تهدید و مداخله حاصل می‌شود. جهان به جای مسابقهٔ تسلیحاتی، به سرمایه‌گذاری در آموزش، بهداشت، مسکن، تولید و رفاه اجتماعی نیاز دارد. منابعی که می‌توانند زندگی میلیون‌ها انسان را دگرگون سازند، نباید در چرخهٔ بی‌پایان رقابت نظامی و تخریب متقابل به هدر روند. بحران اقلیمی؛ هزینهٔ سودجویی را چه کسانی می‌پردازند؟ در حالی که رهبران و نمایندگان کشورها در نشست اقلیمی COP31 دربارهٔ آیندهٔ زمین سخن می‌گویند، میلیون‌ها انسان در کشورهای فقیر و آسیب‌پذیر، پیامدهای خشکسالی، سیلاب، تخریب زمین‌های زراعتی و کمبود آب را با زندگی خود تجربه می‌کنند. افغانستان نمونهٔ آشکار این نابرابری است. مردمی که سهم ناچیزی در تولید گازهای گلخانه‌ای جهان دارند، از جمله کسانی‌اند که سنگین‌ترین پیامدهای تغییرات اقلیمی را تحمل می‌کنند. عدالت اقلیمی بدون عدالت اقتصادی و اجتماعی ممکن نیست. نمی‌توان از حفاظت زمین سخن گفت، اما مناسباتی را نادیده گرفت که منابع طبیعی را به میدان سودجویی و رقابت سرمایه تبدیل کرده‌اند. مبارزه برای محیط زیست سالم، مبارزه برای حق مردم بر آب، زمین، غذا و آینده‌ای امن نیز هست. آگاهی، سازمان‌دهی و همبستگی؛ سه ستون دگرگونی اجتماعی رفقای مبارز! واقعیت‌های امروز بار دیگر ضرورت یک پرسش بنیادی را پیش روی ما قرار می‌دهد: آیا می‌توان با همان مناسباتی که فقر، تبعیض، استثمار و جنگ را بازتولید می‌کنند، به آزادی و عدالت اجتماعی دست یافت؟ پاسخ از دیدگاه مارکسیسم ـ لنینیسم روشن است: رهایی توده‌های زحمتکش بدون شناخت علمی جامعه، آگاهی طبقاتی، سازمان‌دهی آگاهانه و مبارزهٔ پیگیر برای دگرگونی مناسبات ناعادلانه امکان‌پذیر نیست. طبقهٔ کارگر، دهقانان، زحمتکشان، روشنفکران مترقی، زنان و جوانان، نیروی عظیم دگرگونی اجتماعی‌اند؛ اما این نیرو تنها هنگامی می‌تواند ظرفیت تاریخی خود را به عمل تبدیل کند که از پراکندگی عبور کند، منافع مشترک خود را بشناسد و در چارچوب تشکل‌های آگاه، دموکراتیک و مسئولانه سازمان یابد. سازمان‌دهی، جایگزین ارادهٔ مردم نیست؛ وسیلهٔ تبدیل ارادهٔ پراکنده به نیروی آگاه و مؤثر اجتماعی است. آگاهی، راه را روشن می‌سازد؛ همبستگی، نیرو می‌آفریند؛ و مبارزهٔ سازمان‌یافته، امکان تغییر را فراهم می‌کند. آینده را نباید به صاحبان قدرت واگذار کرد! امروز، بیش از هر زمان دیگر، جهان به جنبش‌های مستقل کارگری، نیروهای چپ و کمونیستی، سازمان‌های مترقی، روشنفکران مسئول و انسان‌های آزادی‌خواه نیاز دارد؛ نیروهایی که در برابر جنگ، استثمار، استعمار نو، تبعیض و سلطهٔ سرمایه سکوت نکنند و برای بدیل اجتماعیِ مبتنی بر عدالت، آزادی، برابری و همبستگی مبارزه کنند. برای افغانستان نیز راهی جز بیداری اجتماعی، گسترش آگاهی، تقویت همبستگی و شکل‌گیری یک نیروی سیاسیِ مترقی و متعهد به منافع مردم وجود ندارد. آیندهٔ این سرزمین نباید در انحصار گروه‌های محدود و مناسبات واپس‌گرا باقی بماند؛ مردم افغانستان حق دارند در تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خویش نقش واقعی و تعیین‌کننده داشته باشند. تاریخ را نه تماشاگران، بلکه انسان‌هایی می‌سازند که ضرورت تغییر را درمی‌یابند و برای تحقق آن سازمان می‌یابند. از گرسنگی تا آزادی، از پراکندگی تا سازمان‌دهی، و از اعتراض تا دگرگونی؛ مسیر رهایی از آگاهی و مبارزهٔ آگاهانهٔ توده‌ها می‌گذرد! زنده باد همبستگی جهانی زحمتکشان! زنده باد مبارزه برای آزادی، عدالت اجتماعی و برابری! پیش به سوی جهانی عاری از استثمار، جنگ و ستم!