حافظهٔ تاریخی مبارزات مردم و جنبش‌های رهایی‌بخش جهان Published: 2026-11-09 Author / editor: حسنپور دوشنبه، ۹ نوامبر ۲۰۲۶ | ۱۸ عقرب ۱۴۰۵ 🇦🇫 افغانستان ۹ نوامبر ۲۰۰۱ ـ سقوط مزارشریف در جریان عملیات نظامی ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده و نیروهای جبههٔ متحد شمال، شهر استراتژیک مزارشریف در ۹ نوامبر ۲۰۰۱ از کنترل طالبان خارج شد. نیروهای مخالف طالبان با پشتیبانی حملات هوایی ایالات متحده، خطوط دفاعی طالبان را درهم شکستند و وارد شهر شدند. سقوط مزارشریف نخستین شکست بزرگ نظامی طالبان پس از آغاز حملات نظامی ایالات متحده در ۷ اکتبر ۲۰۰۱ بود. این تحول موازنهٔ نظامی را به‌سرعت تغییر داد و زمینهٔ سقوط شهرهای مهم شمالی و سپس کابل را فراهم ساخت. کابل در ۱۳ نوامبر به دست نیروهای مخالف طالبان افتاد. منابع: آرشیف واشنگتن پست، ۹ نوامبر ۲۰۰۱؛ رادیو اروپای آزاد؛ گزارش کمیتهٔ روابط خارجی پارلمان بریتانیا. 🌍 منطقه و جهان ۹ نوامبر ۱۷۹۹ ـ کودتای ۱۸ برومر ناپلئون بناپارت در فرانسه ناپلئون بناپارت در ۱۸ برومر سال هشتم جمهوری فرانسه، برابر با ۹ نوامبر ۱۷۹۹، کودتایی را آغاز کرد که به سرنگونی حکومت دیرکتوار و استقرار نظام کنسولگری انجامید. با تمرکز قدرت سیاسی در دستان ناپلئون، مرحلهٔ جمهوری‌خواهانهٔ انقلاب فرانسه وارد دوره‌ای تازه شد و زمینهٔ شکل‌گیری امپراتوری فرانسه فراهم گردید. ۹ نوامبر ۱۹۲۳ ـ شکست کودتای آبجوفروشی مونیخ آدولف هیتلر و حزب نازی در ۸ و ۹ نوامبر ۱۹۲۳ تلاش کردند با یک کودتای نظامی در مونیخ، حکومت ایالتی باواریا را سرنگون کرده و زمینهٔ تصرف قدرت در سراسر آلمان را فراهم سازند. این اقدام در ۹ نوامبر با مقاومت نیروهای پلیس باواریا شکست خورد. در جریان درگیری‌ها در مرکز مونیخ، شماری از هواداران نازی کشته شدند. ماکس فون شویبنر-ریشتر، از چهره‌های اولیه و تأمین‌کنندگان مالی حزب نازی، نیز در همین روز کشته شد. ۹ و ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ ـ شب بلورین؛ جنایت سازمان‌یافتهٔ فاشیسم نازی علیه یهودیان در شب ۹ به ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸، رژیم نازی آلمان موجی گسترده و سازمان‌یافته از خشونت علیه جامعهٔ یهودیان به راه انداخت. نیروهای اس‌آ و اس‌اس، سازمان جوانان هیتلری و گروه‌هایی از غیرنظامیان تحت هدایت و تشویق رهبران نازی، کنیسه‌ها، خانه‌ها و فروشگاه‌های یهودیان را به آتش کشیدند و تخریب کردند. این حملات پس از کشته‌شدن ارنست فوم رات، دیپلمات آلمانی، در ۹ نوامبر بهانه‌ای برای اجرای خشونت گسترده علیه یهودیان قرار گرفت. بیش از ۱۴۰۰ کنیسه به آتش کشیده شد، هزاران مرکز تجاری و خانهٔ متعلق به یهودیان تخریب گردید و حدود ۲۶ هزار مرد یهودی به اردوگاه‌های کار اجباری انتقال یافتند. ۹ نوامبر ۱۹۸۹ ـ گشایش دیوار برلین در پی اعتراضات گستردهٔ مردمی در جمهوری دموکراتیک آلمان و تشدید بحران سیاسی در بلوک شرق، حکومت آلمان شرقی در ۹ نوامبر ۱۹۸۹ مقررات تازه‌ای برای سفر شهروندان اعلام کرد. گونتر شابوفسکی، عضو دفتر سیاسی حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان، در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که مقررات جدید سفر فوراً قابل اجراست. پس از انتشار این خبر، هزاران نفر به گذرگاه‌های مرزی برلین شرقی هجوم بردند و نخستین گذرگاه‌ها در همان شب گشوده شدند. مردم دو سوی شهر به یکدیگر پیوستند و دیوار برلین عملاً کارکرد مرزی خود را از دست داد. تخریب گستردهٔ فیزیکی دیوار در روزها و ماه‌های بعد ادامه یافت. 🚩 جنبش‌های کارگری، کمونیستی و انقلابی جهان ۷ تا ۹ نوامبر ۱۹۱۷ ـ دومین کنگرهٔ سراسری شوراهای نمایندگان کارگران و سربازان روسیه دومین کنگرهٔ سراسری شوراهای نمایندگان کارگران و سربازان روسیه در جریان انقلاب اکتبر، از ۷ تا ۹ نوامبر ۱۹۱۷، برابر با ۲۵ تا ۲۷ اکتبر به تقویم قدیم، در پتروگراد برگزار شد. این کنگره در شرایطی تشکیل شد که قدرت سیاسی حکومت موقت در نتیجهٔ قیام کارگران، سربازان و نیروهای انقلابی در حال فروپاشی بود. کنگره، دولت جدید را در قالب شورای کمیسارهای خلق به ریاست ولادیمیر ایلیچ لنین تشکیل داد. در همین کنگره، فرمان صلح و فرمان زمین تصویب شد. فرمان صلح خواستار آغاز مذاکرات برای پایان جنگ جهانی اول بدون الحاق سرزمین‌ها و پرداخت غرامت بود و فرمان زمین، الغای مالکیت بزرگ زمین‌داران را اعلام کرد. ۹ نوامبر ۱۹۱۷ ـ صدور فرمان مطبوعات از سوی شورای کمیسارهای خلق شورای کمیسارهای خلق به ریاست لنین در ۹ نوامبر ۱۹۱۷، برابر با ۲۷ اکتبر به تقویم قدیم روسیه، فرمانی دربارهٔ مطبوعات صادر کرد. این فرمان، تعطیلی موقت یا دائمی نشریاتی را که از دید حکومت جدید به مقاومت آشکار علیه دولت، انتشار مطالب خلاف واقع یا تحریک به اقدامات مجرمانه می‌پرداختند، مجاز می‌دانست. فرمان مطبوعات یکی از نخستین اقدامات محدودکنندهٔ دولت جدید در حوزهٔ رسانه‌ها بود و با مناقشه دربارهٔ آزادی مطبوعات و رابطهٔ حکومت شوروی با مخالفان سیاسی همراه شد. ۹ نوامبر ۱۹۱۷ ـ پیام رادیویی لنین به نیروهای انقلابی در ۹ نوامبر ۱۹۱۷، لنین به نمایندگی از شورای کمیسارهای خلق پیامی رادیویی خطاب به کمیته‌های هنگ‌ها، لشکرها، سپاه‌ها و ارتش و همچنین سربازان و ملوانان انقلابی صادر کرد. در این پیام، دستور دولت جدید دربارهٔ پیشنهاد آتش‌بس فوری به کشورهای درگیر جنگ جهانی اول و ضرورت پیگیری مذاکرات صلح تشریح شد. این پیام بخشی از تلاش حکومت انقلابی برای پایان‌دادن به مشارکت روسیه در جنگ جهانی اول بود. ۹ نوامبر ۱۹۱۸ ـ انقلاب نوامبر آلمان؛ سقوط سلطنت و اعلام جمهوری انقلاب نوامبر آلمان در پی ماه‌ها نارضایتی اجتماعی، شورش ملوانان، اعتصاب‌های کارگری و گسترش شوراهای کارگران و سربازان، در ۹ نوامبر ۱۹۱۸ به نقطهٔ سرنوشت‌ساز خود رسید. در این روز، قیام انقلابی به برلین رسید و سلطنت امپراتوری آلمان فروپاشید. فیلیپ شایدمان از ساختمان رایشتاگ جمهوری آلمان را اعلام کرد. در همان روز، کارل لیبکنشت، رهبر انقلابی اتحادیهٔ اسپارتاکوس، از کاخ برلین جمهوری آزاد سوسیالیستی را اعلام کرد. دو اعلامیه، دو چشم‌انداز متفاوت از آیندهٔ سیاسی آلمان را بازتاب می‌دادند: جمهوری پارلمانی و جمهوری سوسیالیستی مبتنی بر قدرت کارگران و شوراها. ۹ نوامبر ۱۹۴۹ ـ بازگشت ۳۲۰ هزار معدنچی اعتصاب‌کنندهٔ آمریکا به کار در ۹ نوامبر ۱۹۴۹، کمیتهٔ سیاست‌گذاری اتحادیهٔ کارگران معدن آمریکا تصمیم گرفت حدود ۳۲۰ هزار معدنچی اعتصاب‌کننده را به‌طور موقت به کار بازگرداند. این اعتصاب سراسری از ۱۹ سپتامبر همان سال آغاز شده بود و در اوج خود حدود ۴۰۰ هزار کارگر معدن را دربر می‌گرفت. معدنچیان خواهان بهبود دستمزدها، ساعات کار، شرایط کاری و حفظ مزایای درمانی و تأمین اجتماعی بودند. تصمیم بازگشت موقت به کار در چارچوب یک آتش‌بس سه‌هفته‌ای با شرکت‌های معدنی اتخاذ شد. ۹ نوامبر ۱۹۶۳ ـ فاجعهٔ معدن زغال‌سنگ میکه در جاپان در ۹ نوامبر ۱۹۶۳، انفجار گرد زغال‌سنگ در معدن میکه، در ولایت فوکوئوکا جاپان، یکی از بزرگ‌ترین فجایع صنعتی تاریخ این کشور را رقم زد. در این حادثه ۴۵۸ کارگر جان باختند و صدها نفر مجروح شدند. شمار زیادی از معدنچیان نیز در معرض مسمومیت با گاز مونوکسید کربن قرار گرفتند. این فاجعه در شرایطی رخ داد که صنعت معدن جاپان با مشکلات جدی ایمنی و اختلافات کارگری روبه‌رو بود. ✊ زادروز شخصیت‌های برجستهٔ علمی و فرهنگی ۹ نوامبر ۱۷۳۱ ـ زادروز بنجامین بنکر بنجامین بنکر، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و نویسندهٔ آفریقایی‌تبار آمریکایی، در ۹ نوامبر ۱۷۳۱ در ایالت مریلند متولد شد. او با وجود محرومیت‌های گستردهٔ اجتماعی و تبعیض نژادی در جامعهٔ آمریکا، از طریق آموزش و پژوهش خودآموز به دستاوردهای برجسته‌ای در ریاضیات و نجوم دست یافت. بنکر در نوشته‌ها و مکاتبات خود با شخصیت‌های سیاسی زمانش، علیه باورهای نژادپرستانه و تصورات مبتنی بر فرودستی سیاه‌پوستان استدلال کرد. ۹ نوامبر ۱۸۱۸ ـ زادروز ایوان تورگنیف ایوان سرگی‌یویچ تورگنیف، نویسنده و رمان‌نویس برجستهٔ روس، در ۹ نوامبر ۱۸۱۸ به تقویم میلادی جدید، برابر با ۲۸ اکتبر به تقویم قدیم روسیه، در شهر اوریول متولد شد. او از چهره‌های برجستهٔ ادبیات واقع‌گرایانهٔ روسیه در قرن نوزدهم بود. آثار او، به‌ویژه مجموعهٔ داستان‌های «یادداشت‌های یک شکارچی»، تصویری انتقادی از نظام سرف‌داری، مناسبات نابرابر اجتماعی و زندگی دهقانان روسیه ارائه می‌کرد. ۹ نوامبر ۱۸۹۶ ـ زادروز کوتاماراجو راما رائو کوتاماراجو راما رائو، روزنامه‌نگار، نویسنده و مبارز استقلال‌طلب هندوستان، در ۹ نوامبر ۱۸۹۶ در شهر چیرالا متولد شد. او از روزنامه‌نگاران برجستهٔ جنبش استقلال‌طلبانهٔ هند و نخستین سردبیر روزنامهٔ نشنال هرالد بود که با ابتکار جواهر لعل نهرو تأسیس شد. راما رائو از قلم خود برای افشای سرکوب استعمار بریتانیا استفاده می‌کرد و در سال ۱۹۴۲ به دلیل انتشار نوشته‌ای انتقادی دربارهٔ برخورد نیروهای بریتانیایی با مبارزان استقلال‌طلب زندانی شد. او همچنین از بنیان‌گذاران فدراسیون روزنامه‌نگاران کارگری هند بود. منابع و مراجع ● آرشیف پارلمان بریتانیا ـ گزارش تحولات افغانستان در سال ۲۰۰۱. ● آرشیف واشنگتن پست ـ گزارش سقوط مزارشریف، نوامبر ۲۰۰۱. ● موزهٔ یادبود هولوکاست ایالات متحده ـ اسناد شب بلورین. ● آرشیف دولت فدرال آلمان ـ تاریخ گشایش دیوار برلین. ● آرشیف اسناد نخستین فرمان‌های حکومت شوروی. ● مجموعهٔ آثار و اسناد ولادیمیر ایلیچ لنین. ● آرشیف تاریخ جنبش کارگری آمریکا. ● پژوهش‌های تاریخی دربارهٔ اعتصاب معدنچیان آمریکا در سال ۱۹۴۹. ● پژوهش‌های تاریخی دربارهٔ فاجعهٔ معدن میکه در جاپان. ● آرشیف تاریخی انقلاب فرانسه و کودتای ۱۸ برومر. ● منابع تاریخی مربوط به انقلاب نوامبر آلمان و جنبش اسپارتاکوس.