نیروی دگرگون‌ساز تاریخ؛ هنگامی که آگاهی طبقاتی به همبستگی جهانی پیوند می‌خورد! Published: 2026-11-06 تاریخ، میدان برخورد نیروهای اجتماعی، تضادهای طبقاتی و مبارزهٔ پیوستهٔ انسان برای رهایی از مناسبات استثمارگرانه است. هیچ تحول بنیادین اجتماعی بدون آگاهی، سازمان‌یابی و ارادهٔ جمعی توده‌های زحمتکش به وقوع نمی‌پیوندد. آنچه امروز در خیابان‌های پاریس، مراکز صنعتی آلمان، اتحادیه‌های کارگری ایرلند و عرصه‌های مبارزاتی دیگر کشورها جریان دارد، بازتابی از تضادهای عمیق ساختار سرمایه‌داری و تداوم نبرد نیروی کار با مناسبات اقتصادی مبتنی بر استثمار است. اعتصاب و تظاهرات بیش از یک‌ونیم میلیون انسان در فرانسه، گسترش اعتصاب‌های کارگران صنایع فلزی و برق آلمان و مبارزات کارکنان بخش عمومی ایرلند، هرکدام جلوه‌ای از مطالبات انباشته‌شدهٔ میلیون‌ها انسان زحمتکش‌اند که در برابر کاهش قدرت خرید، ناامنی شغلی، خصوصی‌سازی و فرسایش خدمات عمومی ایستادگی می‌کنند. این مبارزات، با وجود تفاوت در شرایط ملی و ساختارهای سازمانی، یک واقعیت مشترک را آشکار می‌سازند: تضاد میان منافع نیروی کار و منافع صاحبان سرمایه همچنان یکی از محورهای اساسی تحولات اجتماعی معاصر است. از دیدگاه مارکسیستی ـ لنینیستی، مبارزهٔ اقتصادی کارگران هنگامی می‌تواند به نیرویی مؤثر در دگرگونی مناسبات اجتماعی تبدیل شود که با آگاهی طبقاتی، تشکل مستقل، همبستگی سازمان‌یافته و شناخت علمی از ساختارهای قدرت پیوند بخورد. افزایش دستمزد و بهبود شرایط کار، خواست‌هایی مشروع و ضروری‌اند؛ اما رهایی پایدار انسان زحمتکش مستلزم فراتر رفتن از واکنش‌های پراکنده و دستیابی به درک عمیق‌تر از ریشه‌های اقتصادی و اجتماعی نابرابری است. همبستگی پرولتاریای جهان نه یک شعار تشریفاتی، بلکه ضرورتی تاریخی در برابر جهانی است که منافع سرمایه را بر نیازهای انسانی مقدم می‌شمارد. در عرصهٔ بین‌المللی، تحولات مربوط به مناسبات ایران و ایالات متحده، رایزنی‌های تهران با کشورهای منطقه و دیدار مقام‌های روسیه و ایران، بار دیگر پیچیدگی مناسبات ژئوپولیتیکی و رقابت بر سر امنیت، انرژی و نفوذ منطقه‌ای را برجسته می‌سازد. هم‌زمان، سقوط شاخص‌های عمدهٔ بورس امریکا و نگرانی سرمایه‌گذاران دربارهٔ آیندهٔ سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، پرسش‌های تازه‌ای دربارهٔ ثبات بازارهای مالی و جهت‌گیری سرمایه‌گذاری در اقتصاد جهانی مطرح می‌کند. در چنین شرایطی، تحلیل مارکسیستی باید فراتر از نوسانات روزمرهٔ بازارها، مناسبات مالکیت، تمرکز سرمایه و پیامدهای اجتماعی تحولات اقتصادی را مورد بررسی قرار دهد. اما افغانستان؛ سرزمینی که مردم آن سال‌هاست بهای سنگین استبداد، جنگ، مداخلهٔ خارجی، فروپاشی اقتصادی و محرومیت اجتماعی را می‌پردازند، امروز با شکل دیگری از بحران ساختاری روبه‌رو است. گزارش سازمان گزارشگران بدون مرز دربارهٔ عملکرد ادارهٔ ۰۱۵ طالبان و بازداشت و شکنجهٔ خبرنگاران، بار دیگر مسئلهٔ آزادی بیان و امنیت فعالان رسانه‌ای را به مرکز توجه می‌آورد. طرح درخواست شناسایی آپارتاید جنسیتی در پارلمان اروپا نیز نشان می‌دهد که محرومیت نظام‌مند زنان و دختران افغانستان از آموزش، کار و حضور در زندگی اجتماعی، همچنان یکی از مسائل جدی حقوق بشری در سطح بین‌المللی است. در جامعه‌ای که خبرنگار به‌خاطر بیان حقیقت زیر فشار قرار می‌گیرد، زن از حق آموزش و کار محروم می‌شود، کارگر از امنیت شغلی و دستمزد عادلانه بی‌بهره می‌ماند و جوان از چشم‌انداز روشن زندگی اجتماعی محروم است، سخن گفتن از توسعه و عدالت اجتماعی بدون پرداختن به ساختارهای قدرت و مناسبات اقتصادی، چیزی جز چشم‌پوشی از ریشه‌های واقعی بحران نخواهد بود. قرارداد ۲۴۷ میلیون دالری استخراج زغال‌سنگ و تولید انرژی نیز از همین منظر نیازمند بررسی دقیق است. منابع طبیعی افغانستان بخشی از ثروت ملی و متعلق به نسل‌های امروز و فردای این سرزمین‌اند. بهره‌برداری از این منابع باید بر پایهٔ منافع عمومی، شفافیت اقتصادی، حفظ محیط زیست، رعایت حقوق کارگران و پاسخ‌گویی نهادهای مسئول صورت گیرد. ثروت طبیعی زمانی به عامل توسعهٔ واقعی تبدیل می‌شود که حاصل آن به بهبود زندگی مردم، ایجاد اشتغال پایدار و گسترش زیرساخت‌های عمومی اختصاص یابد، نه آنکه سرنوشت آن در تاریکی قراردادها و مناسبات غیرشفاف تعیین شود. در چنین اوضاعی، بازخوانی میراث تاریخی جنبش کمونیستی و تجارب مبارزاتی نیروهای کارگری و مترقی اهمیت ویژه می‌یابد. تاریخ به ما می‌آموزد که هیچ حق اجتماعی بدون مبارزه تثبیت نشده و هیچ دستاورد پایدار بدون سازمان‌یابی و مشارکت آگاهانهٔ مردم دوام نیاورده است. اما درس تاریخ، تکرار مکانیکی گذشته نیست؛ شناخت شرایط عینی، تحلیل تضادهای اجتماعی و یافتن راه‌های متناسب با نیازهای زمانه است. برای افغانستان، ضرورت پیوند میان آزادی‌های مدنی و سیاسی، عدالت اجتماعی، برابری حقوقی زنان و مردان، استقلال ملی، توسعهٔ اقتصادی و حاکمیت ارادهٔ مردم، یک مسئلهٔ بنیادی و تعیین‌کننده است. رهایی از استبداد، فقر و مناسبات استثمارگرانه بدون حضور آگاهانه و سازمان‌یافتهٔ کارگران، دهقانان، روشنفکران مترقی، زنان و جوانان در زندگی سیاسی و اجتماعی امکان‌پذیر نخواهد بود. حزب دموکراتیک خلق افغانستان-درفشداران نوین ، بر این باور است که شناخت علمی جامعه، دفاع از حقوق زحمتکشان، مبارزه برای آزادی و عدالت اجتماعی و تقویت همبستگی نیروهای مترقی، از موضوعات اساسی هر برنامهٔ تحول‌خواهانه برای آیندهٔ افغانستان است. چنین راهی مستلزم نقد صریح اشتباهات گذشته، فاصله‌گرفتن از جزم‌اندیشی، تقویت فرهنگ گفت‌وگوی درون‌سازمانی و پیوند نظریه با واقعیت‌های زندگی مردم است. تاریخ را نمی‌توان با آرزوها تغییر داد؛ تاریخ را انسان‌های آگاه، با شناخت ضرورت‌های زمان، تشکل‌یابی و عمل مسئولانه دگرگون می‌سازند. آیندهٔ عادلانه نه محصول انتظار، بلکه نتیجهٔ شناخت، همبستگی و مشارکت آگاهانهٔ انسان‌هایی است که سرنوشت خویش را به دست می‌گیرند. آگاهی، همبستگی و عدالت اجتماعی؛ سه ستون اساسی مبارزه برای جامعه‌ای آزاد، برابر و عاری از استثمار!