تقویم سرخ Published: 2026-11-05 Author / editor: یما افغان پنج‌شنبه، ۵ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی | ۱۴ عقرب ۱۴۰۵ هجری‌شمسی تاریخ، حافظهٔ پیکار نسل‌هایی است که در برابر استبداد، استعمار، استثمار و ستم طبقاتی ایستاده‌اند. بازخوانی این مبارزات، تنها یادآوری گذشته نیست؛ تلاشی است برای شناخت ریشه‌های مناسبات ناعادلانه و آموختن از تجربهٔ تاریخی انسان در راه آزادی و عدالت اجتماعی. افغانستان ـ از تاریخ مقاومت تا تحولات سرنوشت‌ساز ۵ نوامبر ۲۰۰۱ ـ نبرد بای‌بیچه؛ مرحلهٔ تعیین‌کننده در شمال در این روز نیروهای تحت فرماندهی عبدالرشید دوستم در منطقهٔ بای‌بیچه در جنوب‌شرق کشندهٔ ولایت بلخ با مواضع مستحکم طالبان و القاعده درگیر شدند. پس از ناکامی یورش نخست سواره‌نظام، حملات هوایی آمریکا و همکاری نیروهای ویژه با ائتلاف شمال خط دفاعی طالبان را شکست. این نبرد راه مزارشریف را باز کرد و مزارشریف پنج روز بعد در ۱۰ نوامبر سقوط کرد. این رویداد باید در بستر تهاجم به رهبری آمریکا دیده شود؛ دوره‌ای که سرنوشت افغانستان بار دیگر به رقابت قدرت‌های خارجی گره خورد. ۵ نوامبر ۲۰۰۸ ـ قندهار؛ عروسی خونین، چهرهٔ عریان اشغال در همین روز بمب‌افکن‌های آمریکایی یک محفل عروسی دهقانان را در شاه‌ولی‌کوت قندهار بمباران کردند و ۳۷ تن، عمدتاً زنان و کودکان زحمتکش، را قتل‌عام کردند. این جنایت «اشتباه» نبود، منطق ماشین جنگی امپریالیسم است که شادی توده‌ها را به عزا تبدیل می‌کند تا سلطه‌اش را حفظ کند. سند محکومیت اشغال. ۵ نوامبر ۱۹۸۸ ـ تعلیق خروج؛ دفاع از دستاوردهای ثور اتحاد شوروی در همین روز اعلام کرد خروج نیروهایش را معلق می‌کند. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که جمهوری دموکراتیک افغانستان از دستاوردهای انقلاب ثور - اصلاحات ارضی، سوادآموزی، لغو قباله‌های ربوی و حقوق زنان - در برابر هجوم ارتجاع و مداخلهٔ آمریکا، پاکستان و عربستان دفاع می‌کرد. انترناسیونال کمونیستی و جنبش جهانی کارگری ۵ نوامبر ۱۹۲۲ ـ پتروگراد؛ گشایش چهارمین کنگرهٔ انترناسیونال کمونیستی در این روز چهارمین کنگرهٔ کمینترن با ۴۰۸ نماینده از ۵۸ سازمان کمونیستی جهان گشایش یافت. محور بحث‌ها جبههٔ متحد کارگری، وظیفهٔ کمونیست‌ها در اتحادیه‌ها و مسئلهٔ شرق بود. این کنگره مرحله‌ای مهم برای هماهنگی احزاب کمونیست و سازمان‌یابی طبقهٔ کارگر در سطح جهانی بود. ۵ نوامبر ۱۹۱۷ ـ تالین و پتروگراد؛ فرمان لنین برای قیام در همین روز به تقویم نو، لنین فراخوان قیام مسلحانهٔ فوری را صادر کرد و کمیتهٔ مرکزی بلشویک‌ها رای به قیام داد. هم‌زمان یان آنولت در تالین علیه حکومت موقت قیام کرد. این لحظه گذار از انتظار به تصرف قدرت شورایی بود؛ سرمشق تمام احزاب کمونیست جهان. ۵ نوامبر ۱۹۸۴ ـ آفریقای جنوبی؛ اعتصاب یک‌میلیونی علیه آپارتاید در ۵ و ۶ نوامبر بیش از یک میلیون کارگر و دانشجو در ترانسوال دست به اعتصاب زدند؛ حدود ۸۰۰ هزار کارگر و ۴۰۰ هزار دانشجو. این حرکت با همکاری FOSATU و COSAS سازمان‌دهی شد و خواستار خروج نظامیان از محلات، توقف افزایش کرایه‌ها و حمایت از مردم تحت ستم بود. نمایش قدرت سازمان‌یافتهٔ کارگران و دانشجویان علیه رژیم نژادپرست. ۵ نوامبر ۱۹۶۸ ـ راولپندی؛ جرقهٔ انقلاب ضد دیکتاتوری فدراسیون ملی دانشجویان چپ (NSF) جشن‌های «دههٔ پیشرفت» دیکتاتور ایوب‌خان دست‌نشاندهٔ آمریکا را به هم زد. پولیس در راولپندی به تظاهرات چپ آتش گشود و سه دانشجو را کشت. این خون جرقهٔ قیام ۱۰ تا ۱۵ میلیونی دانشجویان و کارگران شد که رژیم را سرنگون کرد؛ بخشی از موج جهانی ۱۹۶۸. مبارزات ضد استعماری و مقاومت در برابر غصب سرزمین ۵ نوامبر ۱۸۸۱ ـ نیوزیلند؛ یورش به پاریکاها ۱۶۰۰ نیروی دولت استعماری به سکونتگاه پاریکاها، نماد مقاومت مسالمت‌آمیز مردم بومی مائوری به رهبری ته‌ویتی و توهو کاکاهی علیه غصب زمین، یورش بردند. رهبران بازداشت، خانه‌ها ویران و مردم پراکنده شدند. نمونهٔ روشن خشونت استعمار علیه حق تاریخی مردم بر سرزمین‌شان. ۵ نوامبر ۱۹۵۶ ـ مصر؛ تجاوز بریتانیا و فرانسه در سوئز در بحران سوئز پس از ملی‌شدن کانال به فرمان جمال عبدالناصر، چتربازان بریتانیایی میدان الجمیل و فرانسوی‌ها پورت‌فؤاد را تصرف کردند. مقاومت مردم مصر و فشار جهانی مهاجمان را به عقب‌نشینی واداشت. نقطهٔ عطف افول استعمار کلاسیک و مبارزه برای حاکمیت ملی بر منابع. ۵ نوامبر ۱۹۲۶ ـ اندونزی؛ قیام حزب کمونیست علیه استعمار هالند در همین روزها حزب کمونیست اندونزی (PKI) قیام علیه استعمار هالند را در جاوهٔ غربی و سوماترا رهبری کرد و اعلام جمهوری کرد. هرچند سرکوب شد، اما تولد جنبش کمونیستی به عنوان پیشگام‌ترین نیروی ضداستعماری در جنوب‌شرق آسیا را رقم زد. مبارزات کارگری ۵ نوامبر ۱۹۱۶ ـ اورت، واشنگتن؛ قتل‌عام وابلی‌ها حدود ۳۰۰ عضو اتحادیهٔ کارگران صنعتی جهان (IWW) با کشتی ورونا و کالیستا به اورت رفتند تا از اعتصاب کارگران چوب‌بری و حق آزادی بیان دفاع کنند. در اسکله درگیری مسلحانه شد؛ دست‌کم پنج وابلی و دو نیروی مقابل کشته و ده‌ها تن زخمی شدند. این یکشنبهٔ خونین نماد سرکوب تشکل مستقل کارگری است و فریاد «پنجم نوامبر را فراموش نکنید» از آن پس سوگند کارگران آمریکا شد. ۵ نوامبر ۱۹۳۶ ـ مادرید؛ سوسیالیست‌ها در برابر فاشیسم توپچی‌های کارگری سوسیالیست در نبرد مادرید ستون‌های فاشیست فرانکو را که تا هفت مایلی پایتخت پیش آمده بودند، در هم کوبیدند. اثبات اینکه جبههٔ متحد مسلح کارگران می‌تواند فاشیسم را متوقف کند. زادروز یاران اندیشهٔ رهایی ۵ نوامبر ۱۸۵۵ ـ زادروز یوجین وی. دبس یوجین دبس، رهبر جنبش کارگری و سوسیالیستی آمریکا در تره‌هوت ایندیانا زاده شد. بنیان‌گذار اتحادیهٔ راه‌آهن و از رهبران IWW، پنج بار نامزد ریاست جمهوری، و در جنگ جهانی اول به جرم مخالفت با جنگ زندانی شد. نمونهٔ پیوند مبارزهٔ کارگری و سوسیالیسم. ۵ نوامبر ۱۸۹۲ ـ زادروز جی. بی. اس. هالدین جان بردون سندرسون هالدین، دانشمند برجستهٔ ژنتیک و زیست‌شناسی تکاملی در آکسفورد زاده شد. از پایه‌گذاران ژنتیک جمعیت، با گرایش مارکسیستی، مدافع پیوند علم و مسئولیت اجتماعی. نمونهٔ دانشمند متعهد به رهایی انسان. ۵ نوامبر ۱۹۲۶ ـ زادروز جان برگر جان برگر، نویسنده و منتقد هنری مارکسیست بریتانیایی در لندن زاده شد. در «شیوه‌های دیدن» رابطهٔ هنر، قدرت و طبقه را کاوید و همواره به زندگی کارگران، دهقانان و مهاجران پرداخت. از چهره‌های فرهنگ چپ سدهٔ بیستم. تقویم سرخ؛ تاریخ را می‌خوانیم، مبارزه را می‌شناسیم و آینده را آگاهانه می‌سازیم.