یک‌شنبه، ۱ نوامبر ۲۰۲۶ | ۱۰ عقرب ۱۴۰۵

Published: 2026-11-01

تاریخ، حافظهٔ مبارزه، مقاومت و دگرگونی‌های اجتماعی است.

تقویم سرخ تلاشی است برای زنده نگه‌داشتن حافظهٔ تاریخی جنبش‌های کارگری، مبارزات طبقاتی، انقلاب‌های اجتماعی، جنبش‌های آزادی‌بخش ملی، احزاب کمونیستی و تحولات سیاسی جهان. شناخت تاریخ تنها یادآوری گذشته نیست؛ بلکه راهی برای درک نیروهای اجتماعی و مناسبات سیاسی و اقتصادی‌ای است که مسیر زندگی ملت‌ها را تغییر داده‌اند.

افغانستان در تقویم سرخ

۱ نوامبر ۱۹۲۹ | اعدام حبیب‌الله کلکانی و ۱۳ تن از همراهانش

در اول نوامبر ۱۹۲۹، حبیب‌الله کلکانی، پس از سقوط سلطنت امان‌الله خان و به‌دست‌آوردن قدرت سیاسی در کابل، به فرمان حکومت محمدنادرخان اعدام شد. سیزده تن از نزدیک‌ترین همراهان او نیز در این واقعه کشته شدند.

کلکانی در اکتوبر ۱۹۲۹، پس از شکست نظامی و عقب‌نشینی به جبل‌السراج، تسلیم نیروهای نادرخان شده بود. بنا بر پژوهش شبکهٔ تحلیل‌گران افغانستان، به او اطمینان داده شده بود که جانش محفوظ خواهد ماند؛ اما سرانجام در اول نوامبر اعدام شد.

این واقعه یکی از فصل‌های مناقشه‌برانگیز تاریخ معاصر افغانستان است. بررسی آن مستلزم شناخت شرایط اجتماعی، ساختار قدرت، رقابت‌های سیاسی و زمینه‌های جنگ داخلی آن دوره است. تاریخ‌نگاری مسئولانه باید از تعصبات قومی و داوری‌های یک‌جانبه فاصله بگیرد و واقعیت‌های تاریخی را در بستر زمان خود بررسی کند.

منبع: Afghanistan Analysts Network.

رویدادهای تاریخی جهان

۱ نوامبر ۱۸۱۹ | اعتراض سیاسی در لندن علیه سرکوب آزادی‌های مدنی

در چنین روزی، انجمن اصلاحات وست‌مینستر در لندن برای برگزاری راهپیمایی اعتراضی علیه کشتار پیترلو و سیاست‌های سرکوبگرانهٔ حکومت برنامه‌ریزی کرد. این اعتراض در شرایطی صورت گرفت که دولت بریتانیا با تصویب قوانین محدودکننده، آزادی اجتماعات و نمایش نمادهای سیاسی را هدف قرار داده بود.

این رویداد بخشی از تاریخ مبارزات دموکراتیک و تلاش مردم برای گسترش آزادی بیان، حق تجمع و مشارکت سیاسی در بریتانیاست.

منبع: Oxford Academic؛ پژوهش تاریخی دربارهٔ مسیرهای راهپیمایی‌های سیاسی لندن.

۱ نوامبر ۱۹۱۸ | قیام اوکراینی‌ها در لویو و تشکیل قدرت ملی اوکراین غربی

در ساعات نخست اول نوامبر ۱۹۱۸، نیروهای اوکراینی در شهر لویو ساختمان‌های دولتی و مراکز نظامی را تصرف کردند و پرچم‌های اوکراین را برافراشتند. شورای ملی اوکراین در گالیسیا قدرت سیاسی را به دست گرفت و زمینهٔ تشکیل جمهوری ملی اوکراین غربی فراهم شد.

این تحول در بستر فروپاشی امپراتوری اتریش ـ مجارستان در پایان جنگ جهانی اول و گسترش جنبش‌های ملی در اروپای مرکزی و شرقی رخ داد. جمهوری ملی اوکراین غربی در نهم نوامبر ۱۹۱۸ رسماً اعلام موجودیت کرد.

این رویداد یکی از نمونه‌های مهم مبارزات ملی برای تعیین سرنوشت سیاسی در اروپای پس از جنگ جهانی اول بود.

منبع: Encyclopedia of Ukraine.

۱ نوامبر ۱۹۴۵ | انتشار نخستین شمارهٔ روزنامهٔ چونگرو در کوریای شمالی

در اول نوامبر ۱۹۴۵، نخستین شمارهٔ روزنامهٔ «چونگرو» (Chŏngro) در کوریای شمالی منتشر شد. این نشریه در آن زمان به‌عنوان رسانهٔ دفتر شمالی حزب کمونیست کوریا فعالیت می‌کرد.

در سپتامبر ۱۹۴۶، این روزنامه با نشریهٔ حزب نوین مردم ادغام شد و نام «رودونگ سینمون» (Rodong Sinmun) را به خود گرفت. این روزنامه بعدها به ارگان رسمی کمیتهٔ مرکزی حزب کارگران کوریا تبدیل شد.

تاریخ تأسیس این نشریه بخشی از تاریخ شکل‌گیری ساختارهای سیاسی و رسانه‌ای جنبش کمونیستی در شبه‌جزیرهٔ کوریا پس از پایان استعمار جاپان است.

منبع: NK News؛ پژوهش تاریخی دربارهٔ مطبوعات کوریای شمالی.

۱ نوامبر ۱۹۵۰ | سوءقصد به هری ترومن، رئیس‌جمهور ایالات متحده

در اول نوامبر ۱۹۵۰، دو مبارز استقلال‌طلب پورتوریکویی، اسکار کولازو و گریسلیو تورسولا، به اقامتگاه بلر هاوس در واشنگتن حمله کردند؛ جایی که هری ترومن، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، در آن اقامت داشت.

هدف مهاجمان ترور رئیس‌جمهور امریکا بود، اما ترومن آسیبی ندید. در جریان درگیری مسلحانه، تورسولا و مأمور پولیس کاخ سفید، لزلی کافلت، کشته شدند و کولازو زخمی و بازداشت گردید.

این رویداد در بستر مبارزات استقلال‌طلبانهٔ پورتوریکو و مخالفت با تداوم وابستگی سیاسی این سرزمین به ایالات متحده رخ داد. بررسی آن باید با توجه به تاریخ جنبش استقلال‌طلبی پورتوریکو و وضعیت سیاسی این سرزمین صورت گیرد.

منابع: کتابخانهٔ ریاست‌جمهوری هری ترومن؛ آرشیف تاریخی مجلس نمایندگان ایالات متحده.

۱ نوامبر ۱۹۵۴ | آغاز انقلاب آزادی‌بخش الجزایر

در اول نوامبر ۱۹۵۴، جبههٔ آزادی‌بخش ملی الجزایر (FLN) عملیات هماهنگ خود را علیه مواضع و تأسیسات استعمار فرانسه آغاز کرد. این روز در تاریخ الجزایر به نام «توسن روژ» (Toussaint Rouge)، به معنای «روز سرخ همهٔ قدیسان»، شناخته می‌شود.

الجزایر از سال ۱۸۳۰ زیر سلطهٔ استعمار فرانسه قرار داشت. نظام استعماری با تصرف زمین‌ها، تبعیض ساختاری و محروم‌سازی بخش بزرگی از مردم بومی از حقوق سیاسی و اقتصادی، مناسبات اجتماعی این کشور را دگرگون کرده بود.

مبارزان جبههٔ آزادی‌بخش ملی با سازمان‌دهی عملیات در مناطق مختلف کشور، مبارزه‌ای طولانی را برای استقلال و پایان سلطهٔ استعماری آغاز کردند. این جنگ نزدیک به هشت سال ادامه یافت و در پنجم جولای ۱۹۶۲ به استقلال الجزایر انجامید.

انقلاب الجزایر یکی از برجسته‌ترین تجربه‌های مبارزهٔ ضد استعماری در قرن بیستم است.

منابع: وزارت امور خارجهٔ الجزایر؛ South African History Online.

۱ نوامبر ۱۹۵۶ | تعطیلی بازارهای الجزایر در حمایت از انقلاب آزادی‌بخش

در اول نوامبر ۱۹۵۶، هم‌زمان با دومین سالگرد آغاز انقلاب الجزایر، فراخوان اتحادیهٔ عمومی بازرگانان الجزایر (UGCA) برای تعطیلی دکان‌ها و بازارها در منطقهٔ الجزایر اجرا شد.

این اتحادیه از بازرگانان الجزایری خواسته بود در حمایت از مبارزهٔ استقلال‌طلبانه و در همراهی با جبههٔ آزادی‌بخش ملی، فعالیت اقتصادی خود را متوقف کنند. بر اساس اسناد سازمان بین‌المللی کار، تقریباً تمام بازرگانان مسلمان منطقهٔ الجزایر به این فراخوان پاسخ مثبت دادند.

این اقدام نشان‌دهندهٔ گسترش مشارکت بخش‌های گوناگون جامعه در مبارزهٔ ضد استعماری بود. مبارزهٔ الجزایری‌ها تنها به عملیات نظامی محدود نماند؛ اعتصاب، تعطیلی بازارها، سازمان‌دهی اجتماعی و مقاومت مدنی نیز در آن نقش داشتند.

منبع: سازمان بین‌المللی کار (ILO)، اسناد کمیتهٔ آزادی تشکل.

۱ نوامبر ۱۹۵۶ | فاجعهٔ معدن زغال‌سنگ اسپرینگ‌هیل در کانادا

در اول نوامبر ۱۹۵۶، انفجار مرگبار در معدن زغال‌سنگ اسپرینگ‌هیل در ایالت نوا اسکوشیای کانادا، جان ۳۹ معدنچی و کارگر را گرفت.

این انفجار در معدن شمارهٔ چهار شرکت Cumberland Railway and Coal Company رخ داد. در زمان حادثه، ۱۱۸ کارگر در زیر زمین مشغول کار بودند. انفجار ناشی از آتش‌گرفتن گرد زغال‌سنگ، بخش‌هایی از معدن را ویران کرد و شماری از کارگران را در زیر زمین گرفتار ساخت.

عملیات دشوار نجات در شرایطی انجام شد که دود، گازهای سمی و خطر ریزش تونل‌ها جان امدادگران را نیز تهدید می‌کرد. سرانجام ۸۸ معدنچی زنده از معدن بیرون آورده شدند.

این فاجعه یکی از حوادث مهم تاریخ صنعت معدن کانادا است و یادآور ضرورت تأمین ایمنی محیط کار، حقوق کارگران و مسئولیت صاحبان صنایع در برابر جان انسان‌هایی است که نیروی کارشان ثروت اجتماعی تولید می‌کند.

منبع: Municipality of Cumberland County؛ گزارش هفتادمین سالگرد فاجعهٔ اسپرینگ‌هیل، ۲۰۲۶.

۱ نوامبر ۱۹۹۳ | تأسیس رسمی اتحادیهٔ اروپا

در اول نوامبر ۱۹۹۳، پیمان ماستریخت که در هفتم فبروری ۱۹۹۲ امضا شده بود، رسماً لازم‌الاجرا شد و اتحادیهٔ اروپا به‌صورت رسمی شکل گرفت.

این پیمان مرحلهٔ تازه‌ای در روند همگرایی سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی به وجود آورد و همکاری در زمینه‌های سیاست خارجی، امنیت، امور قضایی و اتحادیهٔ اقتصادی و پولی را گسترش داد.

تشکیل اتحادیهٔ اروپا یکی از تحولات مهم در ساختار سیاسی و اقتصادی اروپا پس از جنگ سرد بود و مناسبات میان کشورهای عضو را وارد مرحلهٔ جدیدی ساخت.

منبع: وب‌سایت رسمی اتحادیهٔ اروپا؛ اسناد تأسیسی پیمان ماستریخت.

تأمل تاریخی روز

رویدادهای اول نوامبر، از افغانستان تا اروپا، آسیا، افریقا و امریکای لاتین، بخش‌هایی از تاریخ پیچیدهٔ مبارزه بر سر قدرت، استقلال، حاکمیت ملی، حقوق اجتماعی و دگرگونی ساختارهای سیاسی را بازتاب می‌دهند.

از قیام اوکراینی‌ها در لویو تا شکل‌گیری رسانهٔ کمونیستی در کوریا؛ از مبارزهٔ آزادی‌بخش الجزایر تا اعتراض استقلال‌طلبان پورتوریکو؛ از مبارزات سیاسی و مدنی در لندن تا فاجعهٔ کارگران معدن در کانادا، هر رویداد بخشی از تجربهٔ تاریخی انسان‌ها در برابر ساختارهای سیاسی و اجتماعی زمان خود را آشکار می‌سازد.

تاریخ، مجموعه‌ای از حوادث جداگانه و بی‌ارتباط نیست. شناخت علمی آن مستلزم بررسی مناسبات اقتصادی، ساختارهای قدرت، تضادهای اجتماعی و نقش نیروهای مختلف در تحولات تاریخی است. به همین دلیل، باید میان واقعیت مستند، تفسیر تاریخی و داوری سیاسی تفاوت قائل شد.

برای نسل امروز، آگاهی تاریخی تنها شناخت نام‌ها و تاریخ‌ها نیست؛ بلکه شناخت تجربه‌های مبارزه، دستاوردها، شکست‌ها و درس‌هایی است که از گذشته به میراث رسیده‌اند.

تقویم سرخ؛ تاریخ را می‌خوانیم، مبارزه را می‌شناسیم و آینده را آگاهانه می‌سازیم.

تدوین و تنظیم: حسنپور